Бірінші дүниежүзілік соғыстағы британдық ұшақ құрастырушысы Airco

Кіріспе

Британдық ұшақ өндіруші

The Aircraft Manufacturing Company Limited (Airco) – британдық ұшақ өндірушілердің алғашқыларының бірі. 1912 жылы құрылған компания Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қарқынды өсіп, 1918 жылға қарай әлемдегі ең ірі ұшақ компаниясы деп танылды. Airco соғыс барысында британдық және одақтас әскери авиациясы үшін мыңдаған ұшақтарды – истребительдерді, оқу ұшақтарын және бомбалаушыларды шығарды. Компанияның ұшақтарының көп бөлігі Airco-ның бас дизайнері Джеффри де Гавилланд жасаған жобалар бойынша салынды. Airco Ұлыбританиядағы алғашқы әуе тасымал компаниясын – Aircraft Transport and Travel Limited құрды, ол Airco-ның еншілес компаниясы ретінде жұмыс істеді. 1919 жылдың 25 тамызында әлемдегі алғашқы тұрақты күнделікті халықаралық рейсі сапарға шықты. Соғыс аяқталғаннан кейін компанияның жағдайы тез нашарлады. Соғыс аралық кезең ұшақ өндірушілер үшін қиын болды, себебі соғыстан артылған ұшақтардың көптігі және британдық үкімет тарапынан авиацияға деген қызығушылықтың төмендігі олардың дамуына кедергі келтірді. Airco тез арада табыссыз болды; 1920 жылы компания Бирмингем Small Arms Company-ға сатылды, ал одан кейін сол жылы компания таратылды. Бұрын компанияға тиесілі көптеген активтер мен қызметкерлер жаңадан құрылған de Havilland Aircraft Company-ге қосылды.

Шығу тегі және де Гавиленд

1912 жылы Airco компаниясын газет иесі және өнеркәсіпші Джордж Холт Томас құрды. Фирманың алғашқы орналасқан жері Англияның Лондон қаласының солтүстігіндегі Хендон қаласындағы «The Hyde» болды. 1914 жылдың тамызынан бастап авиатор Уильям Тейлор Бирченоу Airco компаниясында сынақ ұшқышы ретінде жұмыс істеді. Сол жылы Фернбородағы Корольдік ұшақ фабрикасындағы Джеффри де Гавиландтың бос орынды іздеп жүргенін білген Холт Томас оны Airco компаниясына бас дизайнер болып шақырды. Де Гавиландтың Airco үшін жасаған жобалары компания үшін шешуші рөл атқарды, нәтижесінде Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания мен АҚШ қолданған оқу, күрес және бомбалаушы ұшақтарының шамамен 30 пайызы осы компаниядан шықты. Де Гавиландтың Airco-ға арналған жобаларының барлығы оның «DH» инициалдарымен белгіленді.

Соғыс уақытындағы өндіріс

Airco соғыс жылдарында көптеген ұшақтарды жобалап және өндірді. Оның 1916 жылы ұсынылған, түрткіш конфигурациялы DH.2 истребителі 1915 жылғы «Фоккерлік апат» тоқтатуға үлес қосты. Батыс майданындағы әуе шайқасының алғашқы кезеңдері алға қарай атуға қабілетті бір орындық истребительдің қажеттілігін көрсеткенімен, сол кезде истребительдерге қару-жарақ орнатудың нақты жолы болмады. Британдықтарда тракторлық ұшақтың винті арқылы алға қарай ату мүмкін болмағандықтан, Джеффри де Гавиланд DH.2 ұшағын бұрынғы екі орындық DH.1 түрткіш конструкциясының кішірек, бір орындық нұсқасы ретінде жобалады. Airco 453 DH.2 ұшағын өндірді. Де Гавиланд жобалаған тағы бір ұшақ – DH.6, ол әскери оқушы ұшағы ретінде арнайы жасалған; сол кезде бұл рөлді көбінесе ескірген техника атқарғандықтан, арнайы оқушы ұшағын жасау бұл ерекше шешім болды. DH.6 салыстырмалы түрде жай ұшу сипаттамаларына ие болды, ол сол кездегі ең «кешірімді» ұшақтардың бірі деп сипатталды, бұрылыстарда дұрыс емес қисайғанда да «шаңғымен сырғанағандай» ұшуға мүмкіндік берді және өте төмен жылдамдықпен – секундына кемінде 2282 метрде ұшуға қабілетті болды. Соғыс кезінде Ұлыбританияда кемінде 2282 DH.6 ұшағы салынды. DH.4 екі орындық ұшақ болды, ол әуеде барлау және күндізгі бомбалау міндеттерін орындауға арналған. Өндіріс аяқталған кезде, Корольдік ұшу корпусы (RFC) және Корольдік әскери-әуе күштері (RNAS) үшін Ұлыбританияда 1700 ұшаққа жасалған тапсырыс бойынша жалпы саны 1449 ұшақ салынды. DH.4 ұшағын Airco компаниясынан басқа да компаниялар өндірді, олардың қатарында F. W. Berwick and Co, Glendower Aircraft Company, Palladium Autocars, Vulcan Motor and Engineering және Westland Aircraft Work компаниялары болды. Бельгиядағы SABCA компаниясы 1926 жылы тағы 15 DH.4 ұшағын өндірді. 1916 жылы DH.9 DH.4 ұшағының жаңаруы ретінде жобаланды, оның қанаттары мен құйрығы қайта пайдаланылды, ал ұшқышты артиллериялық бақылаушыға жақындататын және қозғалтқыштан және жанармай багінен алыстататын фюзеляж өңделді, бұл байланысты жеңілдетті және оңтайлы ұрыс конфигурациясы ретінде қарастырылды. Алайда, DH.9 күндізгі бомбалау операцияларына жарамды деп танылса да, ұшқыштың көрісі шектелгендігі және бомбалау көзқарасының нашар болуы салдарынан түнгі бомбалауға қабілетсіз болды. DH.9 ұшағының Батыс майданындағы әрекеттері көбінесе сәтсіздікке ұшырады деп есептелді; оның көптеген ұшақтары жойылды, бұл нашар өнімділікке және қозғалтқыштың істен шығуына байланысты болды, тіпті оның қуаты істен шығу деңгейін азайту үшін төмендетілгеніне қарамастан. 1918 жылдың желтоқсанында Холт Томас жарнамасында Airco әлемдегі ең ірі авиакомпания екенін мәлімдеді, ол ұшақтарды, қозғалтқыштарды және пропеллерлерді көптеп, сондай-ақ бірқатар дирижабльдер мен ұшақ кемелерін құрылыспен айналысады. Бір кезде Airco компаниясы әдетте 45 минут сайын бір жаңа ұшақты аяқтаған. 1920 жылы Flight Magazine журналы 1914 жылдың тамызынан 1918 жылдың қарашасына дейінгі кезеңде Ұлыбритания мен АҚШ-та өндірілген D. H. Airco ұшақтары осы екі одақтастың ұшақтарының жалпы өндірісінің шамамен 30 пайызын құрағанын хабарлады. 1918 жылдың 11 қарашасындағы соғыс біткеннен кейін, көптеген DH.4 және DH.9 ұшақтары, сондай-ақ жақсартылған DH.9A ұшақтары жаңадан құрылған Корольдік әуе күштерінде көп жылдар бойы қызмет етті. Бұл ұшақтар де Гавиландтың алғашқы жолаушылар ұшақтарының негізін құрады, оның ішінде компанияның DH.16 және DH.18 типтері, оларды Aircraft Transport and Travel Limited компаниясы, Ұлыбританияда құрылған алғашқы әуе компаниясы, сондай-ақ Джордж Холт Томас иеленді.

Airco would design and produce numerous aircraft during the wartime years. Its DH.2, a pusher configuration fighter introduced during 1916, contributed to ending the "Fokker scourge" of 1915. While early air combat over the Western Front had indicated the need for a single seat fighter with forward firing armament, there was no dominant approach to applying armaments to fighters at the time. As no means of firing forward through the propeller of a tractor aeroplane was available to the British, Geoffrey de Havilland designed the DH.2 as a smaller, single seat development of the earlier two seat DH.1 pusher design. A total of 453 DH.2s were produced by Airco. Another design produced by de Havilland was the DH.6, which was specifically designed as a military trainer; as this role was normally performed by obsolete service types at the time, it was an unconventional choice to develop a dedicated trainer. The DH.6 possessed relatively gentle flying characteristics, being described as being probably the most "forgiving" aircraft of its time, allowing itself to be flown "crab wise" in improperly banked turns and able to maintain sustained flight at speeds as low as At least 2,282 DH.6s were built in the UK during wartime. The DH.4 was a two seat combat aircraft, intended to perform both aerial reconnaissance and day bomber missions. By the end of production, a total of 1,449 aircraft (from orders for 1,700 aircraft) were constructed in Britain for the Royal Flying Corps (RFC) and the Royal Naval Air Service (RNAS). Production of the DH.4 was performed by a variety of companies beyond Airco themselves; these included F. W. Berwick and Co, Glendower Aircraft Company, Palladium Autocars, Vulcan Motor and Engineering, and the Westland Aircraft Work. Overseas, SABCA of Belgium produced a further 15 DH.4s during 1926. During 1916, the DH.9 was designed as a successor to the DH.4, reusing both its wings and tail unit while adopting a modified fuselage that moved the pilot closer to the gunner/observer and away from the engine and fuel tank, which facilitated communication and was viewed as being a more optimal fighting configuration. However, While the DH.9 was deemed to be suitable for daytime bombing operations, it was found to be incapable of effective nighttime bombing due to the pilot's view being obstructed and visibility via the bombsight being unsuitable. The DH.9's performance in action over the Western Front was typically deemed to have been a disaster; heavy losses of the type were quickly incurred, attributed to both its poor performance and to engine failures, despite the prior derating of its engine to reduce the failure rate. By December 1918, Holt Thomas claimed in an advertisement that Airco was the largest aircraft company in the world, being engaged in the construction of aeroplanes, engines and propellers in large numbers, as well as a number of airships and flying boats. At one stage, Airco was reportedly completing one new aircraft every 45 minutes on average. During 1920, the aviation periodical Flight Magazine reported that, during the period from August 1914 to November 1918, the D. H. Airco aircraft manufactured in both Britain and the United States had comprised approximately 30 per cent of the total output of aeroplanes of these two allies. Following the Armistice of 11 November 1918 and the end of the conflict, many of the wartime DH.4s and DH.9s, along with the improved DH.9A, served for many years with the newly created Royal Air Force. These aircraft also formed the basis of early de Havilland designed airliners, including the company's DH.16 and DH.18 types which were operated by Aircraft Transport and Travel Limited, the first airline established in the United Kingdom, which was also owned by George Holt Thomas.

Әуе компаниясының қызметі және алғашқы халықаралық күнделікті рейстер

Airco ерте әуе тасымал бизнесіне кіруге шешім қабылдады және осы мақсатта Aircraft Transport and Travel (AT&T) атты арнайы еншілес компания құрды. Лондон мен Париж қалалары арасындағы рейстерді жүзеге асырудан басқа, AT&T басқа да бағыттарды іске қосты, оның ішінде голландтық KLM әуе компаниясы тапсырысы бойынша Кройдон әуежайы мен Амстердам арасындағы бағытты да. 1920 жылдың 17 мамырында AT&T DH.16 (G EALU) ұшағы Лондон мен Амстердам арасындағы KLM-нің алғашқы рейсін орындады. Бірнеше күннен кейін BSA Airco компаниясының Томас хабарлағаннан гөрі әлдеқайда нашар қаржылық жағдайда екенін анықтады. Томас дереу BSA басқармасының құрамынан алынып, BSA-ның барлық жаңа сатып алынған активтері сатылымға қойылды. Мұрагерлік еткен қаржылық жағдайдың салдарынан BSA келесі төрт жыл бойы акционерлеріне дивиденд төлей алмады. Томас көмегімен де Гавиланд 1920 жылы де Гавиланд Ұшақ Компаниясын құру үшін қажетті активтерді сатып алды. Aircraft Transport and Travel компаниясына 1920 жылдың желтоқсанына дейін жұмыс істеуге рұқсат берілді. Содан кейін BSA Aircraft Transport and Travel компаниясының ұшақтарын сатушыдан сатып алып, 1921 жылдың басында Daimler Hire Limited компаниясының Франк Сёрлі басқаруымен Daimler Airway және Daimler Air Hire компанияларын құрды.

Airco ұшақтарының тізімі

Airco DH.1:(1915) – Түрткіш винті бар екі орындық екіұшақты истребитель.
Airco DH.1A – Beardmore қозғалтқыштарымен шамамен 70 дана салынған.
Airco DH.2 (1915) – Түрткіш винті бар бір орындық екіұшақты истребитель.
Airco DH.3 (1916) – Екі қозғалтқышлы екіұшақты бомбалаушы. Тек екі прототип салынды; кейін DH.10 дизайнының негізін құрады.
Airco DH.3A – Beardmore қозғалтқышы бар екінші прототип.
Airco DH.4 (1916) – Тракторлық винті бар екі орындық екіұшақты күндізгі бомбалаушы.
Airco DH.4A – Азаматтық нұсқасы. Ұлыбританияда жасалған. Пилоттың артында шыны кабинасында екі жолаушы.
Airco DH.4R – Бір орындық жарыс машинасы. 450 л.с. (3406 кВт) Napier Lion қозғалтқышы.
Airco DH.5 (1916) – Тракторлық винті бар бір орындық екіұшақты истребитель.
Airco DH.6 (1916) – Тракторлық винті бар екі орындық екіұшақты оқу ұшағы.
Airco DH.9 (1917) – Тракторлық винті бар екі орындық екіұшақты күндізгі бомбалаушы.
Airco DH.9A (1918) – Liberty қозғалтқышымен жабдықталған DH.9-дың жетілдірілген нұсқасы.
Airco DH.9C (1921) – DH.9 жолаушылар ұшағы ретінде қайта жабдықталған.
Airco DH.10 Amiens (1918) – Екі қозғалтқышлы екіұшақты бомбалаушы. Бірінші прототипінде түрткіш винті, ал екінші прототипі мен сериялық өндірісте тракторлық винттер қолданылған. Daimler компаниясымен өндірілген.
DH.11 Oxford (1919) – DH.10-ның радиалды қозғалтқыштармен жабдықталған нұсқасы. Бір прототип салынды, сериялық өндіріске шығарылмады.
Airco DH.15 Gazelle (1919) – Бір DH.9A ұшағы қозғалтқыш сынақ стендіне айналдырылды.
Airco DH.16 (1919) – Төрт жолаушыға арналған кабинасы бар DH.9A-ның қайта жобаланған нұсқасы. Әуежол тасымалында пайдаланылды.
Airco DH.18 (1920) – Бір қозғалтқышлы екіұшақты жолаушы ұшағы. Сегіз жолаушыға арналған кабинасы бар.