Кіріспе

Стаффордширдегі темір жол желісі, Англия

Лик және Манифолд аңғарының жеңіл темір жолы (L&MVLR) – 1904 және 1934 жылдар аралығында Англияның Стаффордшир аймағында жұмыс істеген тар телімді темір жол. Бұл желі негізінен аймақтағы сүт шаруашылықтарынан сүт тасымалдады, жүйеге қоректендіруші ретінде қызмет етті. Сонымен қатар, шағын ауылдар мен бойындағы көрнекті жерлерге жолаушылар тасымалын жүзеге асырды. Желі 2 фут 6 дюймдік тар телімге және 1896 жылғы Жеңіл темір жол туралы заңда белгіленген жеңіл темір жол стандарттарына сәйкес салынды, бұл құрылыс шығындарын азайтуға мүмкіндік берді. Қазір бұл жолдың бойы жаяу және велосипед жолы ретінде пайдаланылады.

Бағыт

Солтүстік Стаффордшир темір жолының Ликтен басталатын тармағы Уотерхаузда аяқталды. L&MVLR осы желімен тікелей қосылып, одан әрі жалғасты. Ол Хэмпс өзенінің аңғарымен Бестон Торға дейін созылып, содан кейін Мэннифолд өзені жасаған әктас шатқалынан өтіп, Хулм Эндке жетті. Желі салыстырмалы түрде қысқа қашықтықта көптеген станцияларды қамтыды, ал Тор үңгірі мен Бестон Торда азықтандыру бөлмелері болды. Желінің барлық бөлігінде Мэннифолд өзені ондаған рет кесіп өтті, оның ішінде Sparrowlee мен Beeston Tor арасындағы қысқа бөлімде тоғыз рет. Барлық станцияларда әсем табельдер (кейде ғимараттардан да әсем) болды, ал платформалар біраз жоғары болды. Бистон Тор мен Редхерст тоқталыстарынан басқа, барлық станцияларда қосымша жолдар болды. Хулм Энд станциясы іргелес локомотив және вагон деполарымен (әрқайсысында екі жол) үлкен ғимарат болды. Сағат кестесінде ол «Хартингтонға Хулм Энд» деп көрсетілген. Хартингтон шамамен 5 шақырым қашықтықта орналасқан. Эктон станциясында стандартты және тар жолдар болды, сондай-ақ сүт зауытына дейін созылған тар жолдың тармағы да болды. Темір жолдың құрылысы жергілікті кен өнеркәсібін күткендей дамытпады. Баттертон станциясы (жергілікті тұрғындар Эктон Лиа деп те атайды) күту бөлмесіне ие болды. Сондай-ақ қосымша жол болды. Уэтон Милл станциясында күту бөлмесі бар станция және стандартты өлшемдегі қосымша жол болды. (Темір жол салынар алдында бұл диірмен жұмыс істемейтін еді.) Редхерст тоқталысында ескі вагон күту бөлмесі ретінде пайдаланылды. Мұнда қосымша жол болған жоқ. Тор үңгірі станциясы негізінен Уэтон ауылына қызмет етті. Онда күту бөлмесі болды, ал азықтандыру бөлмесі 1917 жылы Уэтонға көшірілді. Гриндон станциясы, Уейгс көпірінің жанында орналасқан, 75 фут (23 метр) стандартты өлшемдегі қосымша жолға ие болды. Бистон Тор станциясында қосымша жол болған жоқ, бірақ азықтандыру бөлмесі болды. Sparrowlee станциясы тек Ли Хаус фермасына қызмет көрсетті, басқа еш жерге де қызмет көрсетпеді, тіпті күту бөлмесі де болған жоқ. Оның ішінде 60 фут (18 метр) стандартты өлшемдегі бөлім де болды. Уотерхаус станциясының платформасында билет сату кеңселері мен жүк қоймасы болды. Екі қысқа айналым және үш қысқа қосымша жол стандартты өлшемдегі желілерге қосылды. Станция орны қазір Мэннифолд жолының тұрақ орны болып табылады; 1960 жылдардағы жол кеңейту жобасы L&MR станциясының қалдықтарының бір бөлігін жойды.

Тарих

1898 жылы рұқсат етілген, бұл Лик жеңіл темір жолының тар саға бөлігі болды. Темір жол 1904 жылдан 1934 жылға дейін 30 жыл бойы қызмет етті. Оның бас инженері – тар темір жолдардың көрнекті жақтасы және Үндістандағы Барси жеңіл темір жолын салған Эверард Калтроп; ал компания төрағасы – Лик округінің депутаты Чарльз Билл. Жекеменшік кәсіпорын ретінде, ол бастапқыда Солтүстік Стаффордшир темір жолымен проценттік үлестеме бойынша басқарылды, бірақ 1923 жылы Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолының бақылауына көшті. Жол жоғары стандартта салынды, Калтроп өзге темір жолдарда алған тәжірибесін пайдаланды. Рельстердің салмағы 35 фунт/ярд (17,28 кг/м) болды, сондай-ақ рельстік жолдың жоғары сапасы ешқандай қайта жаңарту қажет болмауында көрінді. Желі бір рельстік болды, және көптеген рейстер (Хулм Эндтен басталатын, локомотив депосы орналасқан жерден) бір бу локомотивін пайдалануды қамтыды. Уэттон Миллде өткізу тізбегі болды, бірақ ол мақсатына сәйкес пайдаланылмады. Уотерхауста кестелік сағаттар Ликке қосылыс жасауға мүмкіндік берді. Пойыздар ең жоғары жылдамдықпен жүрді, ал көптеген аялдамалар талап бойынша жасалатын. Одан әрі, пойыз жолаушыларды жол бойындағы жаяу жолдан да сұраған жағдайда жинап алатын. Сағаттар көбінесе 50 минуттық (кейбіреулері сағаттық) сапар уақытын көрсетті. Сыртқа шығарылатын жүктің көп бөлігі сүттен, соның ішінде қаймақтан және Эктондағы сүт өнімдері зауытының өнімдерінен тұрды. Уотерхауста күніне шамамен 300 сүт қайнату ыдысы өңделді, ал 1919 жылдан бастап осы мақсатта Уотерхаустан Лондонға күнделікті сүт пойзы жүрді. Кейінірек сүт резервуарлары қолданылды, олар тасымалдау вагондарында тасымалданды. Жолаушылар трафигі минималды болды – елді мекендер көбінесе желіден қашықта орналасқан, бірақ мемлекеттік мерекелерде желідегі барлық құрамалар көпшілікті тасымалдау үшін жиі рейстер жасады. Желіні солтүстікке қарай Букстонға дейін ұзарту туралы әңгімелер болды, осылайша Хулм Энд (және оның локомотив депосы) желінің ортасы болар еді, бірақ бұл жоспар іске аспады. 1930 жылы темір жол Pathé News үшін «Есімде қалған шағын темір жол» деген тақырыппен жұмыс істеп тұрғанда түсірілді.

Локомотивтер мен жылжымалы құрам

Компанияда бар болғаны екі локомотив болды: 1904 жылы Лидстегі Kitson & Co. компаниясы жасаған сыртқы цилиндрлі 2 6 4T локомотивтері. Бұл Ұлыбританияда жұмыс істеген алғашқы 2 6 4T локомотивтері еді, ал бірінші стандартты калибрлі үлгілер 1914 жылғы Great Central Railway компаниясының 1B класы болды. Бірінші локомотивке желі инженерінің құрметіне E.R. Calthrop, ал екіншісіне – резидент инженер Дж.Б. Earle есімдері берілді. Calthrop-тың ықпалымен локомотивтердің сыртқы түрі колониалды стильде жасалған, үлкен фаралары болған, бірақ олар ешқашан қолданылмады. Оларда бұқа ұстағыштарына арналған бекіткіштер де болды, бірақ олар да орнатылмады, сондай-ақ дымогенератордың жанында рельске қайта орау құралдары орнатылған. Локомотивтер бастапқыда қоңыр түске алтын және қара жиектерімен боялған, ал кейіннен топтастырудан кейін қызыл көлге алтын және қара жиектерімен боялды. Соңғы кезде, Ұлы депрессия басталғаннан кейін, олар қара түсті болды. Желіде айналмалы дискі болған жоқ, сондықтан локомотивтер Waterhouses қабатына қарай дымоқорымен алға бағытталған күйде жүрді. 1911 жылы L&MVLR-ден локомотивтер әкелінді, ал 1922 жылға қарай олардың саны артты. Бастапқыда барлық сүт сүт қайнатқыштарында тасымалданды, оларды Waterhouses станциясының платформаларында қолмен көшіруге тура келді. Бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайнатқыштар стандартты калибрлі вагонға тиеліп, Эктонға және кері тасымалдау вагондарында тасымалданды. Кейіннен сүт танкерлері де пайдаланылды, олар да Эктон мен Waterhouses арасында тасымалдау вагондарында тасымалданды. Компания локомотивтердің O16.5 масштабты жиынтығын шығарады, ал Dorset Kits ұзын және қысқа тасымалдау вагондарына, ашық боги вагондарына және осы масштабқа сәйкес келетін боги вагондарына арналған мыс конструкциялық жиынтықтарын ұсынады. Бұлардың барлығы 17.5 мм рельсте жүруге арналған. Derby қаласындағы PortWynnstay модельдері қысқа дөңгелек аралығы бар көлік/вагонның шайырлы контурын ұсынады. Meridian Models жақында (009) масштабты локомотивтің ақ металдан жасалған корпусын (Minitrix) шассиіне сәйкес етіп жасады, ал Worsley Works вагондарға арналған қарапайым жиынтықты жасады, оған богилер (қажет болған жағдайда), жалғаулар, есік тұтқалары және ішкі жабдық қосу қажет. Үшінші компания осы масштабта тасымалдау вагондарын шығарған. Roundhouse компаниясы NSR стиліндегі Kitson 2 6 4 локомотивінің 1:19 масштабтағы (16 мм/фут) тірі бумен жұмыс істейтін моделін шығарды. Хулм-Эндтегі келушілер орталығында бұрынғы станция ғимаратының қабырғасында осы модельге ұқсас модель орналасқан. Бұл Hulme End станциясының, ауласының және жақын маңдағы ғимараттардың (009) масштабтағы бейнесі, ал Butterton станциясының моделіне дейінгі қашықтық ұзартылған.