Кіріспе

Әлемдегі алғашқы жолаушылар темір жолы

Суонси және Мамблз темір жолы Ұлыбританияның Уэльс аймағындағы Суонси қаласында орналасқан әлемдегі алғашқы жолаушылар ат арбасымен жүретін темір жол болып табылады. 1804 жылғы Парламент актісіне сәйкес, Мамблз карьерлерінен Суонсиге және одан әрі сауда нарықтарына әк тас тасымалдау үшін салынған. 1807 жылдың 25 наурызынан бастап күшіне енген келісім бойынша ол әлемдегі алғашқы жол төлемі бар темір жол жолаушыларын тасымалдады. Кейіннен ол ат күшінен бу локомотивтеріне, содан кейін электр қуатына көшті. Ұлыбританиядағы қызметке арналған ең ірі трамвай вагондарын пайдаланғаннан кейін 1960 жылдың қаңтарында моторлы автобустар пайдасына жабылды. Бұл жоба сәтті болды, себебі келесі жылы француз және тағы екі адам келісімді бір жылға ұзарту үшін жиырма бес фунт стерлингтік соманы ұсынды. Бірақ 1820 жылдардың ортасында темір жолға параллель жол салынғаннан кейін, ол көптеген жолаушыларын жоғалтты. Жолаушылар тасымалы (сол кезде Саймон Льюэллиннің басқаруында болған) 1826 немесе 1827 жылы тоқтатылды. Ұлыбританияның басқа аймақтарында (әсіресе Англияның солтүстік-шығысында) тауарлар мен жолаушылар үшін ұлттық және халықаралық көлік жүйесін дамытуға мүмкіндік бергенмен бірге бұл оқиға ирония тудырды. Бастапқы кезеңдерде бұл желі сол замандағы каналдар мен жолдар сияқты жұмыс істеді. Парламент актісінде жол ақысы мен төлемдер белгіленді және кез келген саудагер тиісті вагонмен қамтамасыз етілсе және иеленуші компанияға тиісті төлем жасаса, желіні пайдалана алатын болды. Темір жол тақтайша түрінде салынды, рельстер шамамен 4 фут аралықта орналасқан. Жолаушылар тасымалын тоқтатудан кейін желі құлдырады және бастапқы компанияның иелері дерлік жойылды. Клайн аңғарының тармағы 1841/42 жылдары қайта жаңартылып, Ридидефайд кенішіне дейін тағы бір шақырымға (жеке желі ретінде) ұзартылды, онда Джордж Бинг Моррис, бастапқы иеленушілердің бірінің ұлы, аңғардың көмір және темір қорын игеруге кірісті. 1855 жылдан бастап Джордж Бинг Моррис желіні өз қолына алып, оны стандартты 4 фут 8,5 дюймдік өлшемге сәйкес шеттік рельстермен (яғни дәстүрлі темір жол ретінде) қайта жаңартып, Суонси мен Ойстермуттағы Даннс арасында атпен жүретін жолаушылар қызметін қайта іске қосты.

Буды енгізу

1877 жылы Генри Хьюздің «Пионер» деп аталған трамвай локомотивтерінің бірімен сынақтар жүргізілген кезде, бу күші алғаш рет жылқыларды ығыстырды. Бұл сынақтар сәтті деп танылды және сол типтегі тағы екі локомотив сатып алынды. Алайда, Суонси жақсартулар және трамвайлар компаниясы (локомотивтерге ие болған) мен желінің сол кездегі иесі Джон Диксон (Джордж Бинг Моррис қайтыс болғаннан кейін иелікке келген) арасындағы дау 1896 жылға дейін аттардың белгілі бір бағыттарда жұмыс істеуін жалғастырды. Осы кезде Слипте Мэмблс темір жолы мен Суонси қалалық трамвай жүйесі арасында қосылыс болды, бұл S. I. & T. вагондарына Суонси қаласының орталығынан Ойстермутқа тікелей қатынас жасауға мүмкіндік берді. Даудың мәні мынада еді: Swansea & Mumbles компаниясы S. I. & T. ат вагондарының желіде өздерінің бумен жүретін қызметтерінен кейін жүруін талап етті. 1889 жылы Мэмблс темір жолы және пирс компаниясы жаңа компания ретінде құрылды, мақсаты – темір жолды Ойстермуттан тысқары, Мэмблс бас жанындағы жаңа пирске дейін ұзарту болатын. Саутхендке дейінгі бөлігі 1893 жылы, ал пирс қоса алғанда қалған бөлігі 1898 жылы ашылды. Клайн аңғарындағы тармақ 1885 жылы Ридидефайд шахтасы жабылғанға дейін көмір тасымалы үшін пайдаланылды, содан кейін толығымен қолданыстан шықты. 1896 жылы Говер жеңіл темір жолының ұйымдастырушылары оны өз жобаларына қосуды ұсынды, бірақ бұл жоспар іске аспады. Инис қақпасына дейінгі бастапқы тармақ (1804 жылы бекітілген) Клайн аңғарының көлбеуімен байланысты қайта жаңартылып, 1903 жылы ашылды және 1915 жылы шахта жабылғанға дейін көмір тасымалы үшін қолданылды. 1841/42 жылдарғы ұзарту 1920 жылға дейін тастамал күйде қалды, содан кейін оның негізінде Ynys slant-тен Ynys Gate-ке көмір тасымалдау үшін тар жолды трамвай салынып, 1921 жылға дейін, slant жабылғанға дейін пайдаланылды. Бұдан кейін тармақта қозғалыс тоқтады, бірақ жол өз орнында қалды және 1936 жылға дейін қолданысқа жарамды болды, сол кезде дизель локомотиві тармақ бойымен Инис қақпасына дейін сапар жасағаны тіркелді. 1877 мен 1929 жылдар аралығында қызмет көрсету үшін әртүрлі бу локомотивтері пайдаланылды, бастапқыда жоғарыда аталған Хьюз трамвай локомотивтері (бірақ олар S. I. & T. меншігінде болғандықтан 1878 жылдан кейін теміржолда қолданылмады). Диксон 1880-жылдардың басында Falcon Engine & Car Works (Хьюздің локомотив және трамвай қозғалтқыштары зауытының мұрагері) компаниясынан екі етік танкілік локомотивті және Лидстегі Manning Wardle & Co компаниясынан екі локомотивті сатып алды. 1885 жылы Лидстегі Hunslet Engine Company компаниясынан тағы бір локомотив (алғашқыда 5 нөмірлі, кейін 3 нөмірлі) келді. 1890 жылы жаңа Суонси және Мэмблс теміржол компаниясы жұмысты қабылдағанда, Гейтсхедтегі Black, Hawthorn & Co компаниясынан екі 0-4-0 етік танкілік локомотив тапсырыс берді. Олар 1891 жылы жеткізілді және 1 және 2 нөмірленді; олар Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін дейін желіде жұмыс істеді. 1898 жылы Hunslet Engine Company компаниясынан екі үлкен 0-6-0 жақты танк локомотивтері алынды; 4 және 5 нөмірленген, олар 1920-жылдардың басына дейін жолаушылар тасымалының көп бөлігін жүзеге асырды. Шартты түрде тәуелсіз Мэмблс темір жолы және пирс компаниясы 1906 жылы Лафбороның Brush Electrical Engineering Co (Falcon Engine & Car Works зауытының мұрагері) компаниясынан 0-4-0 етік танкілік локомотив тапсырыс берді, оның пластиналарында «MR & P No. 3» деп жазылған, бұл оның меншігін көрсету үшін жасалған. Соңында, қолданылған Avonside 0-6-0ST локомотиві сатып алынып, «Суонси» деп аталды. Олардың барлығы 0-4-0 немесе 0-6-0 доңғалақты құрамы бар танк локомотивтері болды. Меншік құқығы Суонси және Мэмблс теміржол компаниясына немесе Мэмблс теміржолы және пирс компаниясына тиесілі болды (кейде екеуінің арасында есептесу мақсатында ауыстырылып отырылды) және 1890-жылдардың басында теміржол өз паркін толықтыру үшін локомотивтерді жалдауға мәжбүр болғаны туралы мәліметтер бар. 1920-жылдары локомотивтерді жергілікті дилер Чарльз Уильямстан тұрақты түрде жалға алды және олар сол кездегі теміржолдың суреттерінде жиі кездеседі.

Жүз жылдық патшалық сапар

1904 жылы теміржол желісінің 100 жылдығы тойланды, осы мерекеге арналған арнайы естелік буклет шығарылды. Екі жыл бұрын, батареямен жұмыс істейтін "аккумуляторлы" вагондарды сынап көру тәжірибесі жасалған еді. Бұл тәжірибе сәтті болмады, бірақ электр жабдықтары алынып тасталған бір вагон сақталып, 1904 жылдың шілдесінде король Эдуард VII және королева Александра Суонсиге келген кезде, Король догының негізін салу салтанатына қатысушы қонақтарды тасымалдау үшін пайдаланылды. 1920 жылы король Эдуардтың мұрагері V Георг корольдің сапарында, Королева догының ашылуында бұл вагон тағы да қолданылды.

Электрмен жабдықтау

Желі 1928 жылы 650 В тұрақты тоқпен электрлендірілді. Бұл желіге жылдар бойы үш түрлі локомотивтік қуатты (яғни жылқы, бу және электр) қолданудың ерекше мүмкіндігі берілді. Сынақтар 1928 жылдың 6 шілдесінде басталды. Сонымен қатар, олар көбінесе жұптармен жүріп, бір пойызға 212 орындық сыйымдылықты қамтамасыз етті. Кейіннен тағы екі вагондар қосылып, автопарк саны он үшке жетті. Теміржолдағы қалдық жүк тасымалын жүзеге асыру үшін төрт дөңгелекті бензиндік-механикалық локомотив Букингемширде орналасқан Слау қаласындағы Hardy Railmotors компаниясынан алынды, бірақ ол жеткіліксіз қуатты болды және бірнеше жылдан кейін Лидс қаласындағы John Fowler & Co компаниясының дизельдік-механикалық локомотивтерімен ауыстырылды. Hardy локомотиві бірнеше жыл сақталып, Ратланд көшесіндегі терминалға жақын орналасқан бұрынғы вагондар депосында вагондарды жылжыту және жоғары кернеу желісінің жабдықтарын тексеру үшін пайдаланылды, бірақ 1954 жылға қарай бөлшектері желінің 150 жылдығын тойлауға арналған атпен жүретін вагондардың көшірмесін жасауға қолданылды.

Сату

1958 жылы Оңтүстік Уэльс көлік компаниясы (Свонси қаласы ауданындағы моторлық автобус қызметтерінің негізгі операторы және қазіргі First Cymru компаниясының алдағысы) ескі меншік иелерінен (Swansea & Mumbles Railway Limited және Mumbles Railway & Pier Company) темір жолды сатып алды. Бұрын 1930 жылдан бері Swansea Improvements & Tramways Company-ның ізбасары болып жалға алған болатын. Келесі жылы компания парламентке жолды жабу туралы заң жобасын ұсынды. Жергілікті халықтың күшті қарсылығына қарамастан, заң жобасы Оңтүстік Уэльс көлік заңының 1959 жылғы нұсқасы (7 және 8 Елизавета II, 1-тарау) ретінде қабылданды.

Жабылу

Темір жол екі кезеңде жабылды. Саутхендтен теңіз жағалауына дейінгі бөлігі 1959 жылғы 11 қазанда пойызды алмастыратын автобустарға арналған жағалауға арнайы жол салу үшін жабылды. Содан кейін, 1960 жылғы 5 қаңтарда сағат 11:52-де соңғы пойыз (жергілікті мәртебелі қонақтарды тасымалдаған арнайы пойыз) Суонсиден Мэмблсқа қарай 1907 жылдан бері осы темір жолда жұмыс істеген Фрэнк Данкин жүргізуімен келіп жетті. Пойыз Ратленд көшесіндегі депоға оралғаннан кейін көп ұзамай рельстер мен вагондарды демонтаждау жұмыстары басталды.

Сақтау

Бір көлік (№ 2) Йоркширдегі Лидс университетінің студенттері сақтап қалу үшін алып, біраз уақыт сол қаладағы Миддлтон темір жолында сақтады, бірақ ол қатты зардап шегіп, ақырында өрт сөндірілді. № 7 көліктің алдыңғы бөлігі де Суонси мұражайында сақтау үшін сақталды; көп жылдық ескерусіз қалғаннан кейін, ол 1970 жылдардың басында Уэльстің теміржол клубының мүшелерімен қалпына келтіріліп, қазір Суонсидің теңіз жағалауындағы Ұлттық су жағалауы мұражайының жанындағы Трамвай депосында қойылған. 1975 жылы материалдарды ресми түрде мұрағаттау және болашақта желі қайта ашылуы мүмкін деген үмітпен Мэмблз теміржол қоғамы құрылды.

Темір жол мен трамвай

Темір жолды көбінесе трамвай деп атайды, бірақ компанияның бастапқы атауы Oystermouth Railway немесе Tramroad Company болған, ал «tramroad» сөзі темір жолға дейінгі мағынасында қолданылған. Бастапқы құқық бірегей болды және тек 1820 жылдары автокөлік жолы салынғаннан кейін ғана желі жол бойындағы сипатқа ие болды. 1870 жылдары бу локомотивтерін енгізуге бастапқы актіде «адамдар, жылқылар немесе басқалар» арқылы вагондарды «сүреуге немесе тартуға» рұқсат беруі мүмкіндік берді және бұл 1870 жылғы Трамвайлар заңына (33 & 34 Vict. c. 78) еш қатысы болмады. Бу кезеңінде қолданылған жолаушылар вагондары дәстүрлі темір жол вагондарына ұқсамайтын, ашық төбелі, «тост тірегі» және «пышақ тақтасы» сияқты орындықтары бар және көбінесе қалалық трамвайлар құрылысымен байланысты компаниялар, мысалы G. F. Milnes & Co., Starbuck & Falcon және т.б. жасаған. Электрлендірілгеннен кейін, үлкен Brush компаниясы жасаған электрлік вагондардың енгізілуімен және жұмыс стиліне байланысты (сигналдау тек өткізу тізбектеріне кіруді реттеу үшін қолданылды, ал вагондардың қозғалысын бақылау үшін емес) қалалық трамвайға ұқсастық айқын болды. Жолдар әрқашан дәстүрлі темір жол типіндегі рельстермен салынды, ойысты трамвай рельстерімен емес, және темір жол дәстүрлі жүк вагондарын да тасыды (Мэмблс-роуд станциясында Лондон және Солтүстік-Батыс темір жолымен (1923 жылдың қаңтарынан кейін Лондонның Мидленд және Шотландия темір жолы) және Свонси терминалында Ұлы Батыс темір жолымен алмасты). XIX ғасырдың басында трамвай – минералды вагондар (трамвайлар) үшін арналған желі, ал «темір жол» термині жиек рельстері тақталарды алмастырған кезде қолданылатын. «Трамвай» термині 1870 жылғы Трамвайлар заңынан (33 & 34 Vict. c. 78) кейін ғана қалалық көлік жүйелерімен тығыз байланысты болды.

Қайта ашу ұсынысы

2009 жылдың 16 ақпанында Суонси қаласы мен округі Суонси шығанағы аймағына трамвай салу мүмкіндігін қайтадан қарастыру процесін бастады. Қоршаған орта, жаңғырту және мәдениет мәселелерін қарастыратын комиссия, төрағасы – кеңесші Роб Спехт, Суонсиге трамвайларды қайтарудың техникалық, қаржылық және әлеуметтік тұрғыдан негізділігін бағалау үшін атқарылатын жұмыстарды талқылады. 2016 жылы топ ресми уставты әзірлеп, қайырымдылық қоры ретінде тіркелу қадамдарын жасады.