Кіріспе

Канадалық саясаткер Джеймс Майкл Флаэрти (30 желтоқсан 1949 - 10 сәуір 2014) – консервативті премьер-министр Стивен Харпер тұсында 2006 жылдан 2014 жылға дейін федералды қаржы министрі қызметін атқарған канадалық саясаткер. Алғаш рет 1995 жылы Прогрессивті консервативті (ПК) партиясынан Онтарионың Заңнамалық Ассамблеясына сайланған Флаэрти 2006 жылға дейін провинциялық парламент мүшесі (МПП) болып, 1997 жылдан 2002 жылға дейін премьер Майк Харрис үкіметінде бірнеше кабинет лауазымдарында қызмет етті. Ол екі рет партия төрағалығына үміткер болды. Флаэрти федералды саясатқа қатысып, 2006 жылғы сайлауда Консервативтік партиядан үміткер болды. Партиясы үкімет құрғаннан кейін премьер-министр Харпер Флаэртиді қаржы министрі етіп тағайындады. Қаржы министрі ретінде Флаэрти жеке табыс салығы мен корпоративтік салықты төмендетті, тауарлар мен қызметтер салығын 5 пайызға дейін төмендетті, салықтан босатылған жинақ шоттарын енгізді және 2008 жылғы қаржы дағдарысына қарсы күресті. Дағдарыстың салдарынан туындаған 55,6 миллиард долларлық тапшылық 2014 жылы үлкен шығындарды қысқарту арқасында жойылды. Флаэрти тоғыз федералды бюджет ұсынды және 2014 жылы отставкаға кеткенге дейін Харпер үкіметіндегі үздіксіз қызмет еткен ең ұзақ мерзімді министр болды. Флаэрти министрліктен кеткеннен кейін үш аптадан соң жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның әйелі Кристин Эллиот кейін Онтарионың вице-премьері болып қызмет етті.

Ерте өмір, білім және мансап (19491995)

Флаэрти 1949 жылғы 30 желтоқсанда Квебек провинциясының Лашин қаласында Мэридің (қызметтік аты Харкуэйл), "жақсы жағдайдағы отбасынан" шыққан, және кәсіпкер атанған, сондай-ақ химик Эдвин Бенедикт Флаэртидің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы Нью-Брансуик провинциясынан, әкесі Логгивилл қаласынан, ал анасы Кэмпбеллтон қаласынан еді. Ол сегіз баланың алтыншысы болды. Ол "X лагері: жас ересектер тобымен сезімталдық жаттығулары" деген тақырыптағы дипломдық жұмысын Онтарио провинциясындағы әскери оқу орталығы – X лагеріндегі сезімталдық жаттығулары туралы жазды. Содан кейін ол Йорк университетінің Осгуд Холл заң мектебінен заң бакалавры дәрежесін алды. Ол 20 жыл бойы заңгерлік қызметпен айналысты және Гилберт Райт пен Флаэртиден бөлінгеннен кейін Flaherty Dow Elliott фирмасының негізін қалаушы серіктесі болды. Қазіргі таңда Flaherty Dow Elliott & McCarthy LLP автокөлік оқиғалары және жеке зиянға келтірілген залал бойынша сот ісін жүргізетін заң фирмасы болып табылады. Флаэрти 1990 жылғы провинциялық сайлауда Дарем-Центр сайлау округінде Жаңа демократ Драммонд Уайт пен Либерал Аллан Фурлонгқа қарсы үшінші орынды иеленді. Ол қайтадан сайлауға түсіп, 1995 жылғы сайлауда жеңіске жетті.

Кабинет

1997 жылы 10 қазанда премьер-министр Майк Харрис кабинетінде Еңбек министрі болып тағайындалды және 1999 жылғы сайлаудан кейінге дейін осы лауазымды сақтап тұрды. Сонымен қатар, 1998 жылдың 27 сәуірінен 27 шілдесіне дейін уақытша Бас прокурор және Түзету мекемелері министрі міндетін атқарды.

2002 жылы Онтарионың ПК-ның басшылығына ұсынылды

Флаэрти 2002 жылғы ПК басшылығына сайлауда Харристің орнын басуға кандидат болды, бірақ бұрынғы қаржы министрі Эрни Ивске жеңіліп қалды. Флаэртидің сайлау кампаниясы Ивске қарсы шабуылдармен еректелді, оны "көп қайта-қайта уәде бергіш" және "Далтон МакГинтидің сұрғылт, әлсіз көшірмесі" деп атады.

Қаржы министрі (2006-2014 жж.)

2005 жылдың 13 маусымында канадалық bourque.org жаңалық сайтында Стивен Харпер отставкаға кеткен жағдайда федералды партияның төрағалығына Флаэртидің үміткерлігін жоспарлау үшін көрнекті консерватор ұйымдастырушылар мен қайырымдастық қор жинаушылардың кездесуі өткені хабарланды. 2005 жылдың желтоқсан айында 2006 жылғы жалпы сайлау жарияланды. Флаэрти Онтарио провинциялық заң шығарушы органындағы мандатын тастап, Уитби—Ошава сайлау округінде Канада консервативтік партиясынан сайлауға түсті, нәтижесінде бұрынғы депутат Джуди Лонгфилдты аз айырымымен жеңді. Флаэртидің әйелі Кристин Эллиотт қосымша сайлауда Флаэртидің бұрынғы провинциялық мандатын жеңіп алды, провинциялық либералдық партиядан кандидат болған Лонгфилдты жеңді. Бұл Канада тарихында күйеу мен әйелінің бірдей сайлау округін екі түрлі деңгейдегі үкіметте бір уақытта өкілдік еткен алғашқы жағдайы болды. 2006 жылдың 6 ақпанында Флаэрти Стивен Харпердің жаңа консервативтік кабинетінде Қаржы министрі болып ант берді. Ол сонымен қатар Үлкен Торонто аймағына жауапты министр болып тағайындалды. Қаржы министрі ретінде ол Дүниежүзілік банк пен Халықаралық валюта қорының директоры қызметін атқарды. 2014 жылдың 18 наурызында ол министрлік лауазымынан кеткенін хабарлады.

2006 жылғы 31 қазандағы кіріс сенімгерлік хабарламасы

Флаэрти Канаданың табысты трестерін салық салуға қатысты жаңа ұсынылған ережелерді талқылаудағы маңызды тұлға болды. Оның 2006 жылғы 31 қазандағы табыс салығы бойынша сенімгерлік қорларына қатысты ережелерді өзгерту туралы хабарламасы бизнес түрлері арасындағы бәсекелестік ортаны теңестірді, нәтижесінде табыс тресті ретінде жұмыс істейтін бизнес корпорация ретінде жұмыс істейтін бизнеске қарағанда салық артықшылығына ие болмай қалды. Бұл хабарламамен бірге корпоративтік салық ставкасын одан әрі төмендету жоспарланды, сондықтан екі шараның бірлескен нәтижесі үкімет үшін қосымша кіріс әкелмейді деп күтілді. Флаэрти табысты трестер үкіметке жылдық салық түсімдерінен 500 миллион долларлық шығынға дейін әкеледі және бұл салмақты қарапайым азаматтарға жүктейді деді. Канадалық табыс тресті инвесторларының қауымдастығы Канадалық табыс трестерін шетелдік компаниялардың сатып алуы кері нәтиже беріп, федералды үкіметтің салық кірістерінің азаюына себеп болды деп мәлімдеді. "National Post" газетінің редакторы Диана Френсис ережелердегі өзгерістерді кері қайтаруға шақырды, оның пікірінше, бұл саясатта канадалық инвесторларға зиян келтіретін кемшіліктер бар. Төменгі палатаның Қаржы жөніндегі тұрақты комитетінің арнайы тыңдаулары 2007 жылдың 30 қаңтарында басталды. Либералдық қаржы сыншысы Джон Маккалум Флаэртиден табыс трестеріне қатысты салық саясатын өзгертудің себебін түсіндіруін сұрады. Маккалум: "Сіздің бірінші мәселеңіз – жүздеген мың қарапайым канадалықтарды салықты көтермейміз деп уәде етіп табыс трестеріне тарту, содан кейін оларды қиын жағдайға түсіру". 2007 жылдың 28 ақпанында комитет "Табыс трестерін салық салу: келісілетін немесе келіспейтін айырмашылықтар" атты есебін жариялады, онда ұсынылған салықты 31,5 пайызбен салыстырғанда 10 пайызға дейін төмендету ұсынылды.

Фуллард қарсылығы

2008 жылдың 21 тамызында Канадалық табыс траст инвесторлары қауымдастығының президенті Брент Фуллард Флаэртиді табыс трасттарымен байланысты болжамдалатын салықтық шығындарды талқылауға шақырды. Фуллард өзінің сүйікті қайырымдылық қорына 50 мың доллар бөлшегін беретінін жариялады. Министрдің "қазіргі қаржылық сауаттылыққа бағытталған күресін" ескере отырып, Фуллард бұл қаражатты бизнес білімі саласындағы стипендияға жұмсаудың орынды боларын ойлады. "Осылайша біз министрдің Онтарио инвестиция үшін соңғы орын екенін айтқан сөзінен туған зиянды қалпына келтіруге көмектесе аламыз". Флаэрти бұл ұсыныстан бас тартты. "Салық әділдігі жоспары заңмен бекітілген. Министр өз ұстанымын қаржы комитетінде айқындады, одан әрі талқылаудың қажеті жоқ", - деді оның баспасөз хатшысы.

Тіркелген мүгедектік жинақтау жоспары

2007 жылғы бюджетте Флаэрти мүгедектерге арналған сақтау жоспарын (RDSP) енгізді. RDSP – мүгедектер мен олардың отбасыларына қаржы жинақтауға көмектесетін ұзақ мерзімді сақтау жоспары. RDSP басқа да сақтау түрлеріне, яғни RRSP және RESP-ге ұқсас, және мүгедектердің болашағын қамтамасыз етуге бағытталған. Үкімет осы отбасыларға гранттар мен облигациялар арқылы қолдау көрсетеді, олар салымдарды толықтырады.

Салықтан босатылған жинақ шоты

2008 жылғы бюджетте Флаэрти салықтан босатылған жинақ шотын (TFSA) енгізді, бұл канадтықтарға салықсыз инвестициялық табыс табуға және өмір бойы жинақтау қажеттіліктерін оңайрақ қанағаттандыруға мүмкіндік беретін, икемді, тіркелген, жалпы мақсаттағы жинақтау құралы болып табылады. 2009 жылдың 2 қаңтарында күшіне енген бұл шара, Тіркелген зейнетақы жинақтау жоспарынан (ТЖЗЖ) нақты ерекшеленеді. ТЖЗЖ-ға жасалған салымдар бойынша салық жеңілдіктері бар, ал салымдар мен инвестициялық табыстардан алынған сомалар салық салынады. Керісінше, TFSA-ға жасалған салымдар бойынша салық жеңілдіктері жоқ. 2013 жылдан бастап TFSA-дағы салым көлемі күнтізбелік жыл ішінде 5500 долларға дейін артты. Канадалық кіріс агенттігі TFSA мен ТЖЗЖ арасындағы айырмашылықты былай түсіндіреді: «ТЖЗЖ негізінен зейнетке арналған. TFSA – сіздің өміріңіздегі басқа да барлық қажеттіліктеріңізге арналған ТЖЗЖ сияқты». Флаэртидің бұл шарасын C. D. Howe институты сияқты көптеген ұйымдар қолдады, институт былай деді: «Бұл салық саясатының кереметі канадтықтар үшін өте жақсы жаңалық, және мырза Флаэрти мен оның үкіметі осы жаңа бағдарлама үшін мақтауға лайық».

EUROMoney журналы

2009 жылы Флаэрти EUROMoney журналынан «Жылдың қаржы министрі» сыйлығын алды. Флаэрти осы құрметке ие болған тұңғыш канадалық. Журнал оның «әлеуметтік әділдікті толық ескеретін, салмақты қаржы саясаты арқасында елдің беделін арттырғанын, ал берік реттеу жүйесі қаржы секторын құлпыраудан сақтап қалғанын» мәлімдеді.

Канадалық муниципалитеттер федерациясының инфрақұрылым туралы есебі

Флаэрти Канада муниципалитеттері федерациясының есебіне жауап берді, онда қалалардың инфрақұрылымында 123 миллиард долларлық тапшылық бар екені және федералды үкімет қаржымен көмектесуі керек екені айтылған. Ол қалалардың "шағымдануын" тоқтатып, өзінің құлап бара жатқан инфрақұрылымын жөндеуі керек деп ұсынды. Калгари қаласының әкімі Дейв Бронконьер Флаэртидің миллиардтаған долларлық инфрақұрылымдық қаражат іздеуден жауапкершіліктен қашқанын мәлімдеді, себебі Флаэрти муниципалитеттерге "өз жұмыстарын істеуге" кеңес берді, ал федералды үкімет "ояулармен айналыспайды". "Жұмысты бастайық, шағымдануды тоқтатып, өз жұмысын істейік", - деп жалғастырды Флаэрти, Канаданы құрылыс қоры инфрақұрылымдық қиындықтарды жеңуге көмектесу үшін қалаларға 33 миллиард доллар бөлетінін атап өтті. Алайда Бронконьер бұл жоспардың бірнеше бұрынғы қаржыландыру шараларын "қайта жинақтау" ғана екенін айтты. Канаданы құрылыс қоры, артық бюрократияға байланысты, көптеген қаражатты беруді кешіктіргені үшін, сәтсіздікке ұшырауға бағытталған деп қатты сынға ілікті. Миссиссауга қаласының әкімі Хейзел МакКаллион Флаэртиге муниципалдық жолдар мен көпірлерді жөндеу және күтіп ұстау үшін тұрақты федералдық қаржыландыру қажеттілігін талқылауға ашық пікірсайыс ұсынды. МакКаллион "Флаэрти БАҚ-та кейбір муниципалитеттердің инфрақұрылымды жаңартуда қалып қойғанын және жеткілікті резервтер құрмағанын айтты. Мен оған ол мүлдем қате екенін айта аламын. Шындығында Миссиссауга қаласы жылдар бойы инфрақұрылымға арналған резервтерді мұқият жинап келеді". МакКаллион қалалар мемлекеттік инфрақұрылымның 58 пайызын сақтау үшін әрбір салық долларының сегіз центын жұмсайтынын атап өтті. Флаэрти Хейзел МакКаллионның пікірсайысқа қатысу ұсынысын қабылдамады.

Қаржы департаменті келісімшарттары күмәнмен қаралды

Флаэрти өзінің кеңсесі MacPhie & Company компаниясын 2007 жылғы бюджеттік мәлімдеме жазуға көмектесу және құжатты қалай сату туралы кеңес беру үшін тартатын кезінде мемлекеттік келісімшарт ережелерін бұзғанын мәлімдеді. MacPhie & Company компаниясына Флаэртидің кеңсесі тендер өткізбей 122 000 долларлық келісімшарт берді. 2008 жылдың 7 ақпанында либералдық қаржы сыншысы Джон МакКаллум 2007 жылғы бюджетке дейін жасалған жұмыстар үшін Флаэртидің MacPhie & Company компаниясына тендерсіз берген келісімшартты тексеру үшін бас аудитор Шила Фрейзерге ресми түрде үндеді. The Toronto Star газеті Флаэрти Онтарио кабинетінің министрі болған кезде оны қолдаған, немесе оның Онтарио торилерін басқаруға жасаған екі сәтсіз әрекетін қолдаған бірнеше адамға еңбек келісімшарттары жасалғанын немесе олар қызметке тағайындалғанын анықтады. Флаэртидің Онтариодағы көшбасшылық науқанында жұмыс істеген Дэвид Кертен қаржы министрінің алғашқы бюджеттік мәлімдемесін жазу үшін 24 877,50 доллар алды. Сондай-ақ, 2008 жылы Флаэрти үшін негізгі мәлімдеме жазу үшін Кертенге 3 350 доллар төленді. Флаэртиге екі көшбасшылық науқанында 63 000 доллар сыйлаған адвокат Джеймс Лав Корольдік Канада монетасы қызметіне тағайындалды. Флаэртидің тағы бір демеушісі Кэрол Ханселл 2006 жылдың қазан айында Канада банкі директорлар кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Торонтодағы отбасылық құқық саласындағы адвокат Сара Бет Минц, Онтарио прогрессивті консервативті партиясының вице-президенті бюджеттің «талдауы, бағалауы және кеңесі» үшін 24 900 доллар алды. MacPhie & Company сонымен қатар ұзақ мерзімді ұлттық экономикалық жоспар – Advantage Canada бойынша жасалған жұмысы үшін 24 645 долларлық тағы бір келісімшарт алды. Оппозициялық партиялар Флаэртидің достары мен жақтастарына бизнес беру үшін келісімшарттардың 25 000 доллардан аспайтындай етіп жасалғанына күдік танытты. Флаэрти өзінің бұрынғы бас штаб бастығы 2007 жылғы бюджеттік мәлімдеме жазу үшін консерваторлық партиядағы жақсы байланыстары бар адамға тендерсіз келісімшарт бергенін білмейтінін айтты.

Шетелдік шоттар бойынша салықтық тәртіп туралы заң

Шетелдік шоттар бойынша салық салу туралы заң – Америка Құрама Штаттарының заңнамасы болып табылады, оның күшіне енуі үшін Канада (және басқа да елдер) құқықтық және қаржылық ынтымақтастық көрсетуін қажет етеді. Бұл заңның ресми мақсаты салықтан қашуды тоқтату еді. Алайда, Флаэрти 2011 жылдың қыркүйегінде АҚШ газеттеріне жолдаған хатында бұл заң ресурстарды бекер шығындап, жеке құпиялылыққа қатысты алаңдаушылықтар тудыратынын мәлімдеді. 2014 жылдың 5 ақпанында Флаэрти Канаданы Үкіметаралық келісім (IGA) арқылы FATCA-ға қатысушы мемлекет ретінде тіркеді.

Пенниді жою

29 наурызда Халық қабылдауында Экономикалық іс-қимыл жоспары 2012-ні жариялаған кезде Флаэрти үкімет 2013 жылдың ақпан айына дейін бір центтік монетаны (пенни) айналымнан шығарып біртіндеп тоқтататынын түсіндірді. Әрбір жаңа центтік монетаны дайындау құны 1,6 центті құрады, бұл оның номиналды құнынан 0,6 цент артық. Центтік монетаны айналымнан шығару арқасында салық төлеушілерге жылына шамамен 11 миллион доллар үнемделеді. Үкімет центтік монетаны айналымнан алып тастағанымен, қабылдауға дайын бизнес үшін канадалықтар оны ақшалай төлемдерде белгісіз мерзімге пайдалана береді немесе оралған центтік монеталарын қаржы мекемелерінде сатуға болады.

Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік

Қазір жойылған Crown Corporation PPP Canada Флаэртидің қызмет еткен кезінде федералды үкіметтің мемлекеттік-жекеменшік әріптестігіне (PPP, P3) берген міндеттемесін көрсету үшін құрылды. Ол мемлекеттік-жекеменшік әріптестіктерін ілгерілету және жеңілдету үшін жауапты болды және Канаданың инфрақұрылым министрлігінің құрамында жұмыс істеді. PPP Canada провинциялар, территориялар және муниципалитеттер федералды үкіметтен қаржы сұрап өтініш бере алатын "P3 Canada қорын" басқарды. PPP Canada 2009 жылы құрылғаннан бастап, 2018 жылы премьер-министр Джастин Трюдо кезінде таратылғанға дейін Канаданың орталықтандырылған PPP бөлімшесі ретінде қызмет етті.

Канада құрылысының жоспары

2013 жылдың 21 мамырында Флаэрти 2013 жылғы бюджетін ұсынды. Бюджетке жолдар, көпірлер, қоғамдық көлік және порттық жабдықтар сияқты мемлекеттік инфрақұрылымды салуға бағытталған «Канаданы салу» жаңа жоспары енгізілді. Жоспар жергілікті және экономикалық инфрақұрылым жобаларын қолдау үшін 53 миллиард доллар көлемінде инвестиция қарастырады, оның ішінде 2014–2015 жылдардан бастап 10 жыл ішінде 47 миллиард доллардан астам жаңа қаржыландыру көзделген.

Министрлер кабинетінен отставка

2014 жылдың 18 наурызында Флаэрти жеке секторға оралу үшін Қаржы министрі лауазымынан кететінін хабарлады. Ол көпуары қабыршақтықпен күресудегі денсаулық мәселелері туралы, соның ішінде тағайындалған стероидтар қабылдау туралы ашық айтқан болатын. Бірақ ол бұл шешімге отбасымен көп айлар бойы ақылдасып келгенін және денсаулығының бұл шешімге қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Флаэрти үш аптадан кейін қайтыс болғанға дейін Парламент Мәжілісінде депутаттық қызметін жалғастырды. Отставкаға кеткен кезде ол 28-ші Канада үкіметінде бір ведомствода үздіксіз ең ұзақ қызмет еткен министр болып саналды.

Құрметтер

Оттавадағы Қаржы департаментінің қызметкерлерін орналастырған кеңсе ғимараты Флаэртидің атымен аталады. 2017 жылғы Канада күнінің құрметіне Флаэртиге өмірден өткен соң "Ерен қызмет ордені" табысталды. Орденнің сипаттамасы мен ескертпелері: Ерен қызмет ордені 2017: Кристин Эллиотт және қайтыс болған Джим Флаэрти Уитби қаласындағы бірегей, әлемдік деңгейдегі "Abilities Centre" құрылымын іске қосты, ол спорт, өнер және жеке даму салаларындағы шараларға барлық жастағы және мүмкіндіктері бар адамдарды тартады. Олардың жан-жақты қолдауының арқасында орталық жергілікті және халықаралық деңгейде әркімнің тең қатыса алатын инклюзивтіліктің үлгісіне айналды. 2012 жылғы Канаданың Елизавета II Алмаз мерейтойы медалі: Корольдік министр және Канаданың Өкілдер палатасының сайланған депутаты ретінде Құрметті Джеймс М. Флаэртиге Канаданың дәрежелік жүйесіндегі мүше ретінде медаль табысталды.

Жеке өмір және өлім

Флаэрти Монреальде католик отбасында өсті, оның тегінің бір бөлігі ирландтық. Жастық шағында ол хоккейге әуес болды және Принстон университетінен хоккей стипендиясын жеңіп алды. Флаэртидің заңгерлік қызметімен таныс адамдар оның табандылығы мен еңбекқорлығын атап өтті. Гамильтон қалалық заңгері Джон Суль: "Ол өте жігерлі адам, және дұрыс деп санайтынына жету үшін уақыт пен еңбек жұмсауға толықтай дайын" деді. Оның ұлы Гейлен бұрын Торонто қалалық кеңесінің мүшесі болған Даг Фордқа жұмыс істеген. Эллиотт пен Флаэрти мүгедек балаларға қатысты мәселелерді қолдады; олардың ұлы Джон мүгедек. Өмірінің соңғы жылдарында Флаэртидің дене бітімі айтарлықтай өзгерді, салмағы көтерілді. 2013 жылдың қаңтар айында Флаэрти булозды пемфигоид диагнозы қойылғанын хабарлады. Оған күшті стероид – преднизонмен ем жасалды, оның Флаэртиде болған сияқты жанама әсерлері жақсы зерттелген. Флаэрти 2014 жылдың 10 сәуірінде Оттавадағы үйінде 64 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. 2014 жылдың 16 сәуірінде Торонтодағы Сент-Джеймс соборында Флаэртиге мемлекеттік жерлеу рәсімі өткізілді.