Кіріспе

Америкалық проза мен поэзия жазушысы (1940–2023)

Рассел Эрл Бэнкс (28 наурыз 1940 – 8 қаңтар 2023) – американдық проза мен поэзия жазушысы. Оның романдары «отбасылық жанжалдар мен қарапайым, көбінесе шеттетілген кейіпкерлердің күнделікті күресін егжей-тегжейлі баяндауымен» белгілі. Оның әңгімелері көбінесе өзінің балалық шағындағы тәжірибелеріне негізделген, және жиі «моральдық тақырыптар мен жеке қарым-қатынастарды» көрсетеді. Ол Флоренс (құрметіне Тейлор) – үй шаруасымен айналысатын әйел және Эрл Бэнкс – сантехниктің ұлы, және Нью-Гэмпшир штатының Барнстед қаласында өскен. Ол Колгейт университетінде оқуға стипендия алған, бірақ университетте алты аптадан кейін оқуын тастап, оңтүстікке сапар шеккен. Оның ниеті – «Кубада Фидель Кастроның партизандық армиясына қосылу, бірақ нәтижесінде Флорида штатының Лейкленд қаласындағы универмагта жұмыс істеген». Чапел-Хиллде Бэнкс Демократиялық қоғам студенттерінің және Азаматтық құқықтар қозғалысы кезіндегі наразылықтарға қатысқан. Бэнкс 1977 жылы 14 жылдық некеден кейін Мэри Гансттан ажырасып, үш қызы болды. «Continental Drift» және «Cloudsplitter» романдары 1986 және 1999 жылдары сәйкесінше әдебиет бойынша Пулитцер сыйлығының финалистері атанды. Бэнкс 1996 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Халық арасында Бэнкс философ Ричард Рортидің 1996 жылғы «Fraternity Reigns» атты болашақ тарих эссесінде қысқаша есімдерін тауып, 2021 жылы жазылған «Trampling the Vineyards» атты романы «самиздат» деп сипатталды. Бэнкс Нью-Йорк штатының солтүстігінде және Майамиде тұрды. 2004–2006 жылдары Нью-Йорк штатының ресми жазушысы болды. Сондай-ақ Мэриленд университетінде Тұрғын суретші болып жұмыс істеді. Принстон университетінде шығармашылық жазудан сабақ берді.

Өлім

Банкс 8 қаңтар 2023 жылы 82 жасында Нью-Йорк штатының Саратога-Спрингс қаласындағы үйінде қатерлі ісіктен қайтыс болды.

Шығармалары мен тақырыптары

Оның шығармалары жиырма тілге аударылып, көптеген халықаралық сыйлықтар мен марапаттарға ие болды. Ол көркем әдебиет жазды, кейіннен "Американы армандап" атты деректі әдебиетке көшті. Оның негізгі шығармаларына "Континенттік дрейф", "Сүйектің ережесі", "Бұлтты шатастырушы", "Тәмді өмір" және "Азаптану" романдары жатады. Соңғы екі роман 1997 жылы көркем фильмдерге бейімделді ("Тәмді өмір" және "Азаптану"). Банкстің көптеген шығармалары оның жұмысшы топтағы өсіп-өнуінен әсерленген. Оның әңгімелерінде көбінесе күнделікті өмірде қайғы мен қиындықтарға тап болған, қайғы мен өзіне сенімсіздік сезімдерін бастан өткерген, бірақ сонымен қатар қиындықтарға қарсы тұра білетін, төзімді және күшті адамдар бейнеленеді. Банкс сонымен қатар қысқа әңгімелер жазды, олардың кейбіреулері "The Angel on the Roof" жинағында, сондай-ақ өлеңдер жинағында жарияланды. Банкс Ямайкада да өмір сүрген. 1998 жылы "The Paris Review" журналына берген сұхбатында ол былай деді:

"Ямайкада тұрып, "Ямайка кітабын" жазғаннан кейін, мен, мысалы, афроамерикалық достарым болуым керек екенін түсіндім. Мен өмірімдегі әлеуметтік және нәсілдік контекстерді әдейі қарастыруға міндеттімін. Мен ақ нәсілді адаммын, ақ нәсілді қоғамда өмір сүремін, сондықтан қаласам, өмірімді нәсілдік фантазияда өткізе аламын. Көптеген американдықтар солай жасайды. Өйткені біз мұны істей аламыз. Түспен анықталған қоғамда бізге ақ түс – түс емес деп ойлау ұсынылады. Бізге қиялдануға шақыру жасалады және біз соған сәйкес әрекет етеміз." 2023 жылы Пол Шредердің Ричард Гир мен Джейкоб Элордидің қатысуымен Банкстің "Foregone" романы бойынша "О, Канада" фильмін жазуы және режиссерлік етуі расталды.

Қабылдау

Роберт Фаггеннің The Paris Review басылымында айтқанынша, Банкстің тұңғыш романы "Отбасылық өмір" "сынаптап бағаланбады". Оның келесі жинағы, "Searching for Survivors" атты әңгімелер жинағы, Банкске О. Генри сыйлығын әкелді. 1978 жылы жарық көрген "Жаңа әлем" атты екінші әңгімелер жинағы "тарихи және жартылай автобиографиялық материалды үйлестіргені үшін жоғары бағаланды". 2011 жылы The Guardian газетінен Том Кокс "Cloudsplitter" романын "америкалық әдебиеттің назардан тыс қалған классикасы" деп атады.