Аурудың, белгілердің немесе кемістіктердің өзіне қатысты хабарсыздық
Anosognosia
Анозогнозия – мидың зақымдануынан туындаған аурудың, симптомдардың немесе кемістіктердің көрінбеуі. Негізгі себептері, көріністері мен айырмашылықтары туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өзінің ауруы, симптомдары немесе кемістіктері туралы хабардар болмау.
Unawareness of one's own illness, symptoms or impairments
Аносогнозия – дене мүгедектігі бар адамның, жақын жатқан физикалық жағдайға байланысты, оның бар екенін танымдық тұрғыдан білмеуі. Аносогнозия ми құрылымдарының физиологиялық зақымдануынан туындайды, әдетте, париеталдық бөлігіне немесе оң жарты шардың алдыңғы-шақырық-париеталдық аймағындағы шашыраңқы зақымданудан, сондықтан бұл нейропсихиатриялық бұзылыс болып табылады. Өзіне-өзі әділетсіздік сезімінің жетіспеушілігі, бұл термин алғаш рет 1914 жылы невролог Джозеф Бабински қолданған, гемиплегияның (бір жаққа соқпаудың) білінбеуін сипаттау үшін. Феноменологиялық тұрғыдан алғанда, аносогнозияның психологиялық қорғаныс механизмі болып табылатын жоққа шығарумен ұқсастықтары бар; біртұтас түсіндірме беруге әрекеттер жасалған. Аносогнозия кейде асоматогнозиямен бірге жүреді, бұл дене мүшелеріне, мысалы, аяқ-қолдарына иелік етуден бас тартудың бір түрі. Атауы ежелгі грек тілінен шыққан: ἀ (a – ‘сыз’), νόσος (nosos – ‘ауру’) және γνῶσις (gnōsis – ‘білім’).
Anosognosia is a condition in which a person with a disability is cognitively unaware of having it due to an underlying physical condition. Anosognosia results from physiological damage to brain structures, typically to the parietal lobe or a diffuse lesion on the fronto temporal parietal area in the right hemisphere, and is thus a neuropsychiatric disorder. A deficit of self awareness, the term was first coined by the neurologist Joseph Babinski in 1914, in order to describe the unawareness of hemiplegia. Phenomenologically, anosognosia has similarities to denial, which is a psychological defense mechanism; attempts have been made at a unified explanation. Anosognosia is sometimes accompanied by asomatognosia, a form of neglect in which patients deny ownership of body parts such as their limbs. The name derives from Ancient Greek: ἀ , a ('without'), νόσος, nosos ('disease'), and γνῶσις, gnōsis ('knowledge').
Себептер
Бұл жағдайдың себебі алғашқы анықталғаннан бері оның себебі туралы салыстырмалы түрде аз мәлімет табылды. Соңғы эмпирикалық зерттеулер аносогнозияны көп компонентті синдром немесе көп қырлы құбылыс ретінде қарастырады. Яғни, ол моторлық (гемиплегия), сезімдік (гемианастезия, гемианопия), кеңістіктік (бір жақты назардан тыс қалу), есте сақтау (деменция) және тіл (рецептивті афазия) сияқты бірқатар нақты кемшіліктерді қабылдамаумен көрініс беруі мүмкін, бұл анатомиялық-функционалдық дискретті мониторинг жүйелерінің бұзылуына байланысты. Аносогнозия мидың жарақатының әртүрлі себептерінен, мысалы, инсульт пен мидың жарақаттануынан кейін салыстырмалы түрде жиі кездеседі; мысалы, жедел инсульт кезіндегі гемипарез (дене бір жағының әлсіздігі) үшін аносогнозия 10%-дан 18%-ға дейін бағаланады. Дегенмен, ол кез келген неврологиялық бұзылумен бірге пайда болуы мүмкін. Ол созылмалы кезеңге қарағанда жедел кезеңде жиірек кездеседі және оң жарты шар зақымдалған жағдайларда сол жақтан қарағанда анықтау үшін маңыздырақ. Аносогнозия жалпы психикалық шатасумен, танымдық икемділікпен, басқа да маңызды интеллектуалды бұзылулармен немесе жай ғана сезімдік/қабылдау тапшылықтарымен байланысты емес. Бұл жағдай сезімнің жоғалтылуымен тікелей байланысты емес, бірақ сезімдік ақпаратты кеңістіктік немесе денелік бейнелерді қолдайтын процестермен (соматосенсорлық жүйесін қоса алғанда) біріктіруге қатысатын жоғары деңгейдегі нейрокогнитивтік процестерге зақым келтіруінен туындайды деп есептеледі. Аносогнозия бір жақты назардан тыс қалумен байланысты деп саналады, бұл ми қабығының басым емес (әдетте оң) жарты шарларына зақым келгеннен кейін жиі кездесетін жағдай, онда адамдар дененің белгілі бір жағына (әдетте сол жағына) назар аудара алмайды немесе кейде түсіне алмайды. Аносогнозия іріктелген болуы мүмкін, яғни бірнеше кемшілігі бар адам тек бір кемшілігін ғана мойындамайды, ал қалғандарын толыққанды түсінеді. Бұл дененің кеңістіктік бейнесіне байланысты проблеманың көзі жатыр деген оймен сәйкес келеді. Мысалы, гемиплегия үшін аносогнозия визуалды-кеңістіктік бір жақты назардан тыс қалудың толыққанды түсінігімен немесе оның болмауымен бірге пайда болуы мүмкін. Бұл қос диссоциация құбылысы сана модульдерінің домендік ерекше бұзылуларының көрсеткіші болуы мүмкін, яғни аносогнозияда мидың зақымдануы дененің кеңістіктік орналасуына емес, белгілі бір физикалық немесе танымдық функцияның өзін-өзі бақылау процесіне таңдамалы түрде әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар, вестибулярлық стимуляция маневрі бір жақты кеңістіктік назардан тыс қалу синдромын да, сол жақты гемиплегиядағы аносогнозия синдромын да уақытша жақсарта алатынын көрсететін зерттеулер бар. Жарты шарлық асимметрияның оң жаққа қарайып орналасуы, кеңістіктік бір жақты назардан тыс қалумен байланысы және екі синдромның уақытша жақсару нәтижелерін ескере отырып, моторлық әлсіздік үшін аносогнозия механизміне кеңістіктік компонент жататындығы және нейрондық процестердің ұқсас реттелуі мүмкін деген пікірлер айтылады.
Relatively little has been discovered about the cause of the condition since its initial identification. Recent empirical studies tend to consider anosognosia a multi componential syndrome or multi faceted phenomenon. That is, it can be manifested by failure to be aware of a number of specific deficits, including motor (hemiplegia), sensory (hemianaesthesia, hemianopia), spatial (unilateral neglect), memory (dementia), and language (receptive aphasia) due to impairment of anatomo functionally discrete monitoring systems. Anosognosia is relatively common following different causes of brain injury, such as stroke and traumatic brain injury; for example, anosognosia for hemiparesis (weakness of one side of the body) with onset of acute stroke is estimated at between 10% and 18%. However, it can appear to occur in conjunction with virtually any neurological impairment. It is more frequent in the acute than in the chronic phase and more prominent for assessment in the cases with right hemispheric lesions than with the left. Anosognosia is not related to global mental confusion, cognitive flexibility, other major intellectual disturbances, or mere sensory/perceptual deficits. The condition does not seem to be directly related to sensory loss but is thought to be caused by damage to higher level neurocognitive processes that are involved in integrating sensory information with processes that support spatial or bodily representations (including the somatosensory system). Anosognosia is thought to be related to unilateral neglect, a condition often found after damage to the non dominant (usually the right) hemisphere of the cerebral cortex in which people seem unable to attend to, or sometimes comprehend, anything on a certain side of their body (usually the left). Anosognosia can be selective in that an affected person with multiple impairments may seem unaware of only one handicap, while appearing to be fully aware of any others. This is consistent with the idea that the source of the problem relates to spatial representation of the body. For example, anosognosia for hemiplegia may occur with or without intact awareness of visuo spatial unilateral neglect. This phenomenon of double dissociation can be an indicator of domain specific disorders of awareness modules, meaning that in anosognosia, brain damage can selectively impact the self monitoring process of one specific physical or cognitive function rather than a spatial location of the body. There are also studies showing that the maneuver of vestibular stimulation could temporarily improve both the syndrome of spatial unilateral neglect and of anosognosia for left hemiplegia. Combining the findings of hemispheric asymmetry to the right, association with spatial unilateral neglect, and the temporal improvement on both syndromes, it is suggested there can be a spatial component underlying the mechanism of anosognosia for motor weakness and that neural processes could be modulated similarly.
Психиатрия
"Аногнозия" термині көбінесе ми жарақаты немесе инсульттан кейін дененің қалыпты еместігін сезбеуді сипаттау үшін қолданылса да, кейде кейбір асқазандық анорексиясы бар адамдардың өзінің ауруына қатысты түсініксіздігін сипаттауға да қолданылады. Олар өздерінің психикалық ауруы бар екенін түсінбейтіндей көрінеді. Шизофрениямен байланысты аногнозияның маңайлық бөліктің зақымдануы салдарынан туындауы мүмкін екенін көрсететін дәлелдер бар.
Although largely used to describe unawareness of impairment after brain injury or stroke, the term "anosognosia" is occasionally used to describe the lack of insight shown by some people with anorexia nervosa. They do not seem to recognize that they have a mental illness. There is evidence that anosognosia related to schizophrenia may be the result of frontal lobe damage.
Диагностика
Клиникалық тұрғыдан алғанда, аносогнозия жиі пациенттерге аносогнозия сауалнамасын беру арқылы бағаланады, осы арқылы олардың кемшіліктер туралы метакогнитивтік білімі бағалады. Дегенмен, клиникаларда қолданылатын екі сауалнаманың ешқайсысы да осы клиникалық құбылыстың көп өлшемді табиғатын бағалау үшін жетілдірілмеген, сондай-ақ офлайн сауалнама арқылы алынған жауаптар олардың онлайн тапсырмаларын орындау кезінде байқалатын хабардарлықтың айырмашылығын толыққанды көрсетуге қабілетсіз. Бұл айырмашылық пациенттер сауалнамаға офлайн жауап бергенде өз кемшіліктеріне қанағаттанбаса, бірақ онлайн тапсырма орындау сұралғанда қарсылық танытып немесе сөздерін айналдырып айтқанда байқалады. Мысалы, гемиплегияға байланысты аносогнозиясы бар пациенттер сал қолдарының салдары екенін мойындамаса да, екі қолмен жұмыс істемеу үшін сылтаулар табуы мүмкін. Бұған қоса, деменция және есте сақтау кемшілігіне байланысты аносогнозиясы бар пациенттерде деменцияға қатысты сөздермен ынталандырылғанда, есте сақтау проблемаларына қатысты алдын ала өңдеу және жасырын білімді көрсету мүмкін. Аносогнозиясы бар пациенттер бірінші жақта қойылған сұрақтарға жауап бергенде өзінің жетістіктерін жоғары бағалауы мүмкін, бірақ үшінші жақтағы сұрақтарға, яғни басқалар туралы сұрақтарға жауап бергенде мұндай болмайды. Алайда, инсульттан кейін орташа деңгейдегі аносогнозиясы бар адамдарда базальды ганглияға әсер ететін зақымдану жиілігі, жеңіл немесе ауыр аносогнозиясы бар адамдарға қарағанда жоғары болады. Нейрореабилитация қиын, себебі аносогнозия пациенттің медициналық көмек іздеуге деген ынтасын төмендеткені сияқты, оңалтуға қабілетін де төмендетуі мүмкін. Кемшілікке қатысты хабардарлықтың болмауы терапевтпен бірлесіп, саналы түрде жұмыс істеуді қиындатады. Жедел сатысында олардың хабардарлығын жақсарту үшін көп нәрсе жасау мүмкін емес, бірақ осы кезеңде терапевт пациенттермен терапевтік одақ құру үшін олардың феноменологиялық кеңістігіне ену және олардың көңілін қалдыру мен шатасуын азайту маңызды. Симптомдардың уақыт өте келе өзгеруіне байланысты, емдеудің немесе оңалтудың бір ғана әдісі пайда болған жоқ және болашақта да пайда болуы екіталай.
Clinically, anosognosia is often assessed by giving patients an anosognosia questionnaire in order to assess their metacognitive knowledge of deficits. However, neither of the existing questionnaires applied in the clinics are designed thoroughly for evaluating the multidimensional nature of this clinical phenomenon; nor are the responses obtained via offline questionnaire capable of revealing the discrepancy of awareness observed from their online task performance. The discrepancy is noticed when patients showed no awareness of their deficits from the offline responses to the questionnaire but demonstrated reluctance or verbal circumlocution when asked to perform an online task. For example, patients with anosognosia for hemiplegia may find excuses not to perform a bimanual task even though they do not admit it is because of their paralyzed arms. It can also occur among patients with dementia and anosognosia for memory deficit when prompted with dementia related words, showing possible pre attentive processing and implicit knowledge of their memory problems. Patients with anosognosia may also overestimate their performance when asked in first person formed questions but not from a third person perspective when the questions referring to others. In contrast, after a stroke, people with moderate anosognosia have a higher frequency of lesions involving the basal ganglia, compared to those with mild or severe anosognosia. Neurorehabilitation is difficult because, as anosognosia impairs the patient's desire to seek medical aid, it may also impair their ability to seek rehabilitation. A lack of awareness of the deficit makes cooperative, mindful work with a therapist difficult. In the acute phase, very little can be done to improve their awareness, but during this time, it is important for the therapist to build a therapeutic alliance with patients by entering their phenomenological field and reducing their frustration and confusion. Since severity changes over time, no single method of treatment or rehabilitation has emerged or will likely emerge.