Кіріспе

Коста-Рика провинциясы Гуанакасте (ɡwanaˈkaste) – Коста-Риканың солтүстік-батыс аймағында, Тынық мұхитының жағалауында орналасқан провинциясы. Солтүстікке қарай Никарагуамен, шығысқа қарай Алахуэла провинциясымен, оңтүстік-шығысқа қарай Пунтаренас провинциясымен шектеседі. Коста-Риканың барлық провинцияларының ішіндегі ең сирек қоныстанған аймақ болып табылады. Провинцияның ауданы және 2010 жылғы мәліметтер бойынша халқы 354 154 адамды құрайды, жылдық кірісі 2 миллиард долларға жетеді. Гуанакасте провинциясының орталығы Либерия қаласы. Маңызды қалалардың ішінде Каñas және Никоя да бар.

Этимология

Провинция Коста-Риканың ұлттық ағашы – гуанакаст ағашы, сонымен қатар құлақ қабығы ағашы деп те аталады.

Тарих

Испандықтар келгенге дейін бұл аумақта Сапати, Накаом, Паро, Кангел, Никопасайя, Покоси, Дириа, Папагайо, Намиапи және Ороси қалаларынан келген хортогегалық индейлер мекен еткен. Коробицилер Никоя шығанағының шығыс жағалауында, Хуэтарелер Абангарес алқабында, ал Никарао Багасесте тұрған. 17 ғасырда Никояда алғашқы шіркеу шөптен салынды. 18 ғасырда Никарагуаның Ривас қаласынан келген бірнеше адамдар Никоя түбегінің солтүстік бөлігінде, Багасес, Никоя және Ривас қалаларын байланыстыратын жол тоғысында үйлер мен мал шаруашылықтарын құрды. Бұл жерге осы аймақта өсетін гуанакаст ағаштарының аты берілді. 1824 жылғы 25 сәуірде өткен плебисцит нәтижесінде Гуанакаст аумағы Коста-Рикаға қосылды. 1836 жылы Гуанакаст қаласы Гуанакаст провинциясының астанасы деп жарияланды. 1854 жылы Гуанакаст қаласы Либерия деп аталды. 2013 жылы Никарагуа президенті Даниэль Ортега Гуанакаст провинциясының Никарагуаға тиесілі екенін мәлімдеді. Гуанакастты басып алу Никарагуаға мұнайды іздеуге арналған концессиялар үшін қолжетімді континенттік шельфтің ауданын ұлғайтуға және Никарагуа шекарасын Коста-Рика астанасы Сан-Хосеге жақындатуға мүмкіндік берер еді.

География

Облыстың шығысы Cordillera de Guanacaste (Ороси, Ринкон де ла Вьежа, Мираваллес және Тенорио жанартауларын қамтитын) және Cordillera de Tilarán құрайтын жасылға оранған жанартаулар тобымен шектеледі. Бұл тік таулардан құйылатын өзендер төмендеп, жайпақ жазықтарға ағып түсіп, Рио Темписке арнасымен суы ағатын кең аллювиалды жазықты құрайды, ол Гольфо де Никоя шығанағына батқылық жерлер арқылы құяды. Рио Темписке батысқа қарай шығанақты қоршап тұрған жылқы басы пішіндес Никоя түбегінің бір жағын белгілейді.

Климат

Гуанакасттың климаты мен мәдениеті Коста-Рика провинцияларының арасында ерекше. Қарашадан сәуірге дейін провинцияда жауын-шашын аз және тұрақты түрде ыстық болады, нәтижесінде құрғақ маусым жағдайларына табиғи бейімделу ретінде тропикалық құрғақ ормандар кең таралған. Солтүстік Америка қысында туристер Гуанакасте жағажайларындағы құрғақ ыстықтың қызығын көруге келеді. Ұзақ құрғақ кезеңде егістік жерлерді суару қажет. Мамырдан қазанға дейін климат Сан-Хосе климатына ұқсас, күнделікті жаңбырлар мен орташа температуралар байқалады. Дегенмен, Гуанакасте елдегі жоғары биіктікте орналасқан басқа провинцияларға қарағанда әлдеқайда жылы.

Туризм

Туризм Гуанакасте және оның 644 шақырымнан астам жағалау бойында кеңінен таралған. Басты туристік тартымдар – су, құрлық, таулар, жанартаулар және жағалау экожүйелері. Екі маңызды коммерциялық аймақ – Санта-Крус және Либерия, олардың төңірегінде алты туризмді дамыту орталығы орналасқан: Папагайо түбегі, Эль-Коко, Лас-Каталинас, Фламинго, Кончал және Тамариндо. Либерия осы алты аймақтың орталық нүктесі болып табылады және онда әуежай бар. Жануарларды қалпына келтіру орталығы Centro de Rescate Las Pumas, Гуанакасте табиғатты қорғау аймағының (Area de Conservación Guanacaste) ЮНЕСКО мұрасы тізіміне енген орталық бөлігінде орналасқан. Гуанакасте провинциясы Коста-Риканың көптеген «барлығы қосылған» (all inclusive) курорттарына үй иесі.

Демография

Халықтың көп бөлігі Чоротега тайпасының жергілікті тұрғындары мен испандықтардан тараған, сондай-ақ отарлық кезеңде жер жыртуға тартылған көптеген құлдардың нәтижесінде араларында африкалықтар да бар. Никарагуада және Коста-Риканың басқа аймақтарындағыдай, Гуанакасте халқы алғашқы кездесулерде және көбінесе ересектер арасында "Usted" деген сөзбен тілдеседі. "Vos" етістік формасын ересектер балаларға қарата қолданады, әсіресе өз балаларына, сондай-ақ жақын туыстар немесе жақсы достар арасында қолдануға болады. Чоротега және испан мәдениеттері табысты түрде үйлесім тауып, олардың музыкасы, әдебиеті (халық мұрасы), музыкалық аспаптары, бұқа күресі және діни мерекелер сияқты негізгі мәдени элементтерін құрайды.

Экономика

Облыстың экономикасы мен мәдени мұрасы етті ірі қара мал шаруашылығына негізделген. Аймақтың көп бөлігі шағын ормандармен, сиреген ағаштармен және жалпыға ортақ қалың шөпті жайылымдармен жабылған, онда браман сиырлары мен оларға жақын тұқымдар жайылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Гуанакасте аймағының негізгі табыс көзі мал шаруашылығы болды. Халықаралық сиыр етіне деген сұраныстың төмендеуіне байланысты Гуанакастеде мал шаруашылығы төмендеп келеді. Көптеген жайылымдар табиғи түрде құрғақ орманға айналып жатыр немесе ағаш отырғызуға қолданылуда. Облыста маңыздылығы жағынан екінші орында тұратын ауыл шаруашылығы өнімдері – қант қамысы мен мақта. 1980 жылдардың соңында ірі масштабты суару бағдарламасы (су Аренал көлінен бірнеше электр станцияларынан өткеннен кейін келеді) құрылғаннан бері күріш маңызды егіс дақылына айналды. 20 ғасырдың соңынан бері туризм жергілікті экономикада жаңа және дамитын сала ретінде қалыптасты. Playas del Coco, Playa Tamarindo сияқты жағажайлардың болуы және солтүстік ендіктегі қыс айларымен сәйкес келетін күннөлді құрғақ маусым туризмді маңызды экономикалық қызметке айналдырды. Көптеген туристерді провинцияның жеті ұлттық паркі де қызықтырады. Олардың ішінде Санта-Роза, Гуанакасте және Ринкон-де-ла-Вьежа ұлттық парктері бар.