Кіріспе
Біріккен Ұлттар Ұйымының құжаты
Жер Хартиясы – 21 ғасырда әділ, тұрақты және бейбітшіл жаһандық қоғам құруға оның қолдаушылары пайдалы деп санайтын негізгі құндылықтар мен қағидалардың халықаралық жарияланымы. Жаһандық кеңесу процесінің нәтижесінде жасалған және миллиондаған адамды өкілдік ететін ұйымдар қолдаған Хартия, "барлық адамдарға жаһандық өзара байланыстылық сезімін және адамзат отбасының, тіршілік иелерінің үлкен қауымдастығының және болашақ ұрпақтардың қаулы-қажеттілігі үшін ортақ жауапкершілікті сезіндіруге ұмтылады". Ол адамзатты тарихтың шешуші сәтінде жаһандық серіктестік құруға көмектесуге шақырады. Жер Хартиясының этикалық көзқарасы бойынша, қоршаған ортаны қорғау, адам құқықтары, теңдікпен даму және бейбітшілік – өзара байланысты және ажырамас. Хартия осы мәселелерді қарастыру және шешу үшін жаңа аясты ұсынуға тырысады. Earth Charter Initiative ұйымы Хартияны насихаттау мақсатында құрылған.
The Earth Charter is an international declaration of fundamental values and principles considered useful by its supporters for building a just, sustainable, and peaceful global society in the 21st century. Created by a global consultation process, and endorsed by organizations representing millions of people, the Charter "seeks to inspire in all peoples a sense of global interdependence and shared responsibility for the well being of the human family, the greater community of life, and future generations." It calls upon humanity to help create a global partnership at a critical juncture in history. The Earth Charter's ethical vision proposes that environmental protection, human rights, equitable human development, and peace are interdependent and indivisible. The Charter attempts to provide a new framework for thinking about and addressing these issues. The Earth Charter Initiative organization exists to promote the Charter.
Тарих
Жер хартиясының идеясы 1987 жылы Морис Стронг пен Михаил Горбачев Рим клубының мүшелері ретінде туды, ол кезде Біріккен Ұлттар Ұйымының Дүниежүзілік қоршаған орта және даму жөніндегі комиссиясы тұрақты дамуға өтуді басшылыққа алатын жаңа жарғыны қажет етті. 1992 жылы Рио-де-Жанейро қаласында өткен Жер саммитінде сол кездегі Бас хатшы Бутрос Бутрос Гали жарғының қажеттілігін айтты, бірақ мұндай жариялау үшін уақыт жетпеді деп саналды. Рио декларациясы сол кезде қол жеткізілген келісімнің мәлімдемесі болды. 1994 жылы Стронг (Жер саммитінің төрағасы) және Горбачев, олар құрған ұйымдар (Жер кеңесі және Халықаралық Жасыл Крест) арқылы жұмыс істеп, Нидерланды үкіметінің көмегімен Жер хартиясын азаматтық қоғамның бастамасы ретінде қайта жандандырды. Стронг 2015 жылдың қараша айында қайтыс болды. Жер хартиясының мерекелік шарасы 2001 жылдың 9 қыркүйегінде Вермонт штатындағы Шелберн фермасында өткізілді. 2001 жылы Рокфеллермен болған сұхбатта ол "Жер хартиясының халықаралық жобалау комитетін төрағалық еткенін" айтты. Басқа мүшелеріне Амаду Тумани Туре (Мали), Басма бинт Талал (Иордания), Мохамед Сахнун (Алжир), А. Т. Арияратне (Шри-Ланка), Вакако Хиронака (Жапония), Эрна Витоэлар (Индонезия), Рууд Любберс (Нидерланды), Федерико Майор (Испания), Мерседес Соса (Аргентина), Леонардо Бофф (Бразилия), Йоланда Какабадсе (Эквадор), Шридат Рампал (Гайана), Элизабет Мэй (Канада), Северн Куллис Сузуки (Канада) және тағы да басқалар кірді. Жер хартиясының соңғы мәтіні 2000 жылдың наурызында Париждегі ЮНЕСКО штаб-пәтерінде өткен Жер хартиясы комиссиясының мәжілісінде бекітілді. Ресми түрде 2000 жылдың 29 маусымында Гаагадағы Бейбітшілік сарайында өткен салтанатты шарада жарияланды. Нидерланды королевасы Беатрикс бұл шараға қатысты.
Мазмұны
Шамамен 2400 сөзден тұратын бұл құжат бөлімдерге (негіздер деп аталады) бөлінген, олар 16 негізгі принципті және 61 қолдау принципті қамтиды. Құжат кіріспеден басталып, "Болашаққа қадам" деген қорытындымен аяқталады.
Негізгі қағидалар
Жер хартиясының төрт тірегі мен он алты қағидасы: әлемнің 250-ден астам университеті, IUCN Дүниежүзілік табиғатты қорғау одағы, Үндістанның Ұлттық астанасы Дели, 2001 жылғы АҚШ мэрлер конференциясы және ондаған жастар ұйымдары. Жер хартиясын көптеген діндердегі әртүрлі діни топтар қолдайды. Дүние жүзіндегі 12 миллионнан астам буддисті білдіретін Сока Гаккай халықаралық ұйымы Жер хартиясын құрылғаннан бері қолдап келеді. АҚШ-тағы 1000-нан астам унитариандық-универсалистік қауымдарды білдіретін Унитариандық-универсалистік конгрегациялар қауымы бұл шараны қолдайды. Бахаи дінінің ресми органы: "Жер хартиясын ресми түрде қолдамасақ та, Бахаи халықаралық қауымдастығы оны әзірлеуге жұмсалған күш-жігерді және оның маңызды мақсаттарын қолдауға бағытталған іс-шараларды жоғары бағалайды және конференциялар, форумдар сияқты іс-шараларға қатысуды жалғастырады" деді. Дінге натуралистік көзқараспен қараған Дүниежүзілік пантеизм қозғалысы бұл жоспарды қолдайды. АҚШ-тағы католик ұйымы – Әйелдер діни басшыларының конференциясы 2004 жылы бұл шараны мақұлдады. Ньюарк епископтық округі (Нью-Джерси), епископтық христиан ұйымы 2009 жылы Жер хартиясын қолдады. 1992 жылдың мамыр айында 650-ден астам жергілікті халықтардың өкілдері өздерінің 109 тармақты Жергілікті халықтардың Жер хартиясын қабылдады. Жергілікті халықтардың өкілдері 1996 жылы Жер хартиясының талқылауларына қатысты. 2000 жылы Сібір мен Ресейдің алыс шығысында тұратын 31 жергілікті халықты білдіретін Солтүстік халықтардың Ресей қауымдастығы (РАИПОН) Жер хартиясын ресми түрде қолдады. Тайваньдағы 750 мың тұрғыны бар Тайнань қаласының мэрі Хсу 2007 жылы осы хартияны қолдады. Корваллис (Орегон), Беркли (Калифорния), Пикеринг (Канада) қалалары және Вермонт штатындағы 21 қала бұл шараны қолдады. Вермонт штатының тағы тоғыз қаласы Жер хартиясын қолдау туралы шараларды қабылдамады. "Шекарасыз инженерлер" халықаралық қауымдастығы, мүшелеріне өз елдерінде және әлем бойынша кедей қауымдастықтарға көмектесуді міндет еткен ұйым, сондай-ақ Жер хартиясын қолдайды. Ботсвананың Жасыл партиясы бұл жоспарды қолдайды. Африка табиғатты қорғау қоры Жер хартиясы қозғалысын "серіктес" деп сипаттайды. Ұлыбританияда 2008 жылы Борнмут муниципалитеті осы хартияны бекітті. Жер хартиясын насихаттауға жауапты Earth Charter International ұйымы өзінің материалдарында Жер хартиясы барлық діни дәстүрлерге құрметпен және құлшыныспен қарастыратынын мәлімдейді. Олардың сөзіне сүйенсек, Хартияда әлемдік діндердің біреуін алмастыру немесе жаһандық үкімет құру ниетін көрсететін ешқандай мәлімдеме жоқ. ECI Хартияның тұрақтылыққа қатысты ортақ этикалық құндылықтарды білдіретінін, сондай-ақ адамзаттың Жерге және бір-біріне ортақ жауапкершілігін мойындайтынын айтады.
Сын
Хартияға бірнеше топ қарсылық білдірді. Мысалы, АҚШ-та діни топтардың мүшелері, атап айтқанда, діни консерваторлар, құжаттың діннен бөлек екендігіне және социализмді жақтауына наразылық танытты. Бұған қоса, кейбір консерваторлар Михаил Горбачевтың құжатты "бір түрлі Он Буйрық" деп айтқан бейресми сөзін келтіреді; сондай-ақ, 2002 жылы Оңтүстік Африканың Йоханнесбург қаласында өткен тұрақты даму жөніндегі әлемдік саммитте құжаттың көшірмесі американдық суретші Салли Линдердің "Үміт Шығанағы" деген жеке жобасында символикалық түрде орналастырылғанын атап көрсетеді.