Кіріспе

ЮНЕСКО-ның қорғау бағдарламасы

Адам және биосфера бағдарламасы (МАБ) – ЮНЕСКО-ның 1971 жылы бастаған, адам мен оның қоршаған ортасы арасындағы қарым-қатынасты жақсарту үшін ғылыми негіз құруды мақсат ететін үкіметаралық ғылыми бағдарлама. МАБ халықаралық даму күнтәртібімен, әсіресе Тұрақты даму мақсаттарымен және 2015 жылдан кейінгі даму күнтәртібімен байланысты. МАБ бағдарламасы ғылыми зерттеулер мен даму саласындағы ынтымақтастық үшін платформа болып табылады. 2021 жылдың қаңтарына дейін 131 елдегі 727 биосфералық қорық, оның ішінде 22 трансшекаралық объекті Дүниежүзілік биосфералық қорықтар желісіне қосылған.

IUCN жіктеуі

1996 жылы IUCN және MAB ЮНЕСКО биосфералық қорықтарын IUCN жіктеме жүйесінде бағалау бойынша нұсқаулық жариялады. IUCN биосфералық негізгі аймақ, буферлік аймақтар, өткізу аймақтары және әрбір жеке биосфералық қорықты ажыратады. Биосфералық негізгі аймақтар IUCN I санатына жатады; Ia (қатаң табиғат қорғау аймағы) немесе Ib (жабайы табиғат аймағы). Биосфералық буферлік аймақтар IV, V немесе VI категорияларға, ал өткізу аймақтары мүмкіндігі шектеулі болса V немесе VI категорияларға жатқызылуы мүмкін.

Бағдарламаның құрылымы

Қатысушы елдер әрбір елдің қызметін анықтайтын және іске асыратын МАБ Ұлттық комитеттерін құрады. МАБ қазіргі уақытта ЮНЕСКО-ның 195 мүше мемлекеті мен тоғыз қауымдасқан мүше мемлекеті арасында құрылған 158 ұлттық комитет арқылы жұмыс істейді. МАБ бағдарламасының күн тәртібін оның басты басқарушы органы – Халықаралық үйлестіру кеңесі анықтайды. МАБ кеңесі ЮНЕСКО-ның Бас конференциясы сайлаған 34 мүше мемлекеттен тұрады. Кеңес ЮНЕСКО-ның геосаяси аймақтарының әрқайсысынан төраға мен бес төраға орынбасарын сайлайды, олардың бірі хаттамашы болып табылады. Олар МАБ бюросын құрайды. МАБ хатшылығы ЮНЕСКО-ның Париждегі штаб-пәтерінде орналасқан Экология және Жер ғылымдары бөлімінде орналасқан және ұлттық және аймақтық деңгейдегі кеңселермен жұмыс істейді. МАБ ЮНЕСКО қаржысына негізделген, сондай-ақ мүше мемлекеттердің, екіжақты және көпжақты көздерден түскен сенімдік қаражатты, елдердің, жеке сектордың және жеке мекемелердің берген қосымша бюджеттік қаражаттарын жұмылдырады. Соңғы Дүниежүзілік биосфералық қорықтар конгресі 2016 жылдың 14-17 наурызында Перудің Лима қаласында өтті. Бұл – биосфералық қорықтардың төртінші дүниежүзілік конгресі.