Кіріспе
Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі халықаралық шарт – БҰҰ-ның Ауыр құрғақшылық пен/немесе шөлейттенуді бастан кешіріп жатқан елдерде шөлейттенумен күресу жөніндегі конвенциясы (БҰҰ ШКК) – халықаралық ынтымақтастық және серіктестік аясында қолдау көрсетілетін ұзақ мерзімді стратегияларды қамтитын ұлттық іс-қимыл бағдарламалары арқылы шөлейттенумен күресуге және құрғақшылықтың салдарына баса кезең салуға бағытталған конвенция. Рио конференциясының 21-ші күн тәртібінен тікелей туындаған жалғыз конвенция 1994 жылдың 17 маусымында Парижде (Франция) қабылданды және 1996 жылдың желтоқсанында күшіне енді. Бұл шөлділіктің мәселесін шешуге арналған жалғыз халықаралық заңдық құжат. Конвенция қатысу, серіктестік және орталықсыздандыру принциптеріне негізделген – жақсы басқару мен тұрақты дамудың тірегі. Оның 197 қатысушы мемлекеті бар, бұл оны жаһандық деңгейде қолжетімді етеді. Конвенцияны насихаттау мақсатында 2006 жыл «Шөлдер мен шөлділіктің халықаралық жылы» деп жарияланды, бірақ осы жылдың іс жүзінде қаншалықты тиімді болғаны туралы пікірталастар туды. Ибрагим Тиау 2019 жылдың 31 қаңтарында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының орынбасары және БҰҰ ШКК атқарушы хатшысы болып тағайындалды.
The United Nations Convention to Combat Desertification in Those Countries Experiencing Serious Drought and/or Desertification, Particularly in Africa (UNCCD) is a Convention to combat desertification and mitigate the effects of drought through national action programs that incorporate long term strategies supported by international cooperation and partnership arrangements. The Convention, the only convention stemming from a direct recommendation of the Rio Conference's Agenda 21, was adopted in Paris, France, on 17 June 1994 and entered into force in December 1996. It is the only internationally legally binding framework set up to address the problem of desertification. The Convention is based on the principles of participation, partnership and decentralization—the backbone of good governance and sustainable development. It has 197 parties, making it near universal in reach. To help publicise the Convention, 2006 was declared "International Year of Deserts and Desertification" but debates have ensued regarding how effective the International Year was in practice. Ibrahim Thiaw was appointed as Under Secretary General of the United Nations and UNCCD Executive Secretary on 31 January 2019.
Қатысушы мемлекеттер
UNCCD Еуропалық Одақ пен 196 мемлекет ратификациялады: БҰҰ-ның барлық 193 мүше мемлекеті, Кук аралдары, Ниуэ және Палестина мемлекеті. 2013 жылдың 28 наурызында Канада конвенциядан бас тартқан алғашқы ел болды. Алайда, үш жыл өткен соң Канада 2016 жылдың 21 желтоқсанында конвенцияға қайтадан қосылып, осымен конвенцияға қатысушы ел ретінде қайта тіркелді, ол 2017 жылдың 21 наурызында күшіне енді. Ватикан қаласы (Киелі Тақ) – конвенцияға қатысуға құқылы болса да, оған қатыспаған жалғыз мемлекет.
Хатшылық
БҰҰ КДК тұрақты хатшылығы 1997 жылы Римде өткен Тараптардың бірінші конференциясы (COP 1) барысында құрылды. 1999 жылдың қаңтарынан бері ол Германияның Бонн қаласында орналасқан. 2006 жылдың шілдесінде хатшылық алғашқы мекенжайынан – Haus Carstanjen үйінен БҰҰ кампусына көшті. Хатшылықтың міндеттері – Тараптар конференциясының (COP) және Конвенция аясында құрылған оның қосалқы органдарының отырыстарын ұйымдастыру және оларға қажетті қызметтер көрсету. Хатшылықтың маңызды міндеттерінің бірі – оған ұсынылған есептерді жинақтау және тарату. Хатшылық сондай-ақ әсер еткен дамушы елдерге, әсіресе Африка елдеріне көмек көрсетеді. Бұл Конвенция талаптарына сәйкес ақпаратты және есептерді дайындау кезінде маңызды. UNCCD қызметі басқа да тиісті халықаралық ұйымдар мен конвенциялардың хатшылықтарымен, мысалы, БҰҰ Климаттық өзгерістер жөніндегі негіздемелік конвенциясы (UNFCCC) және Биологиялық әртүрлілік туралы конвенциясы (CBD) хатшылықтарымен үйлестіріледі.
Тараптар конференциясы
Тараптар конференциясы (COP) Конвенцияның іске асырылуын қадағалайды. Конвенция оны ең жоғары шешім қабылдау органы ретінде құрған, және оның құрамына барлық ратификациялаған үкіметтер кіреді. COP-тың алғашқы бес сессиясы 1997 жылдан 2001 жылға дейін жыл сайын өткізілді. 2001 жылдан бастап сессиялар екі жылда бір рет өткізіледі, Конвенцияның іске асырылуын қарау комитетінің (CRIC) сессияларымен кезектесіп өтеді, оның алғашқы сессиясы 2002 жылы өткен.
Ғылым және технология комитеті
БҰҰ-ның шөлейттенумен күрес жөніндегі конвенциясы Ғылым мен технология жөніндегі комитетті (ҒТК) құрды. ҒТК Конвенцияның 24-бабына сәйкес, Тараптар Конференциясының (ТОК) қосалқы органы ретінде құрылды, оның мандаты мен қызмет аясы 1997 жылы өткен ТОК-тің бірінші сессиясында айқындалып, бекітілді. Комитет құрамына шөлейттенумен күрес және құрғақшылықтың салдарымен күресу саласындағы білікті мемлекеттік өкілдер кіреді. ҒТК зерттеулерге басымдықтарды анықтайды және зерттеушілер арасындағы ынтымақтастықты күшейту жолдарын ұсынады. Ол көп салалы және барлық Тараптардың қатысуына ашық. Комитет ТОК-тің кезекті сессияларымен бірге өтеді. ҒТК қажетті деректерді жинайды, талдайды және қарастырады. Сонымен қатар, ол шөлейттенумен күрес және құрғақшылықтың салдарымен күресу саласындағы ынтымақтастықты тиісті субрегионалдық, өңірлік және ұлттық институттар арқылы ілгерілетеді, әсіресе зерттеу және даму саласындағы қызметі арқылы, бұл шөлейттенуге және құрғақшылыққа әкелетін процестер туралы білімді арттыруға және олардың әсерін бағалауға үлес қосады. ҒТК бюросы төраға мен төрт вице-төрағадан тұрады. Төраға Тараптар Конференциясының әрбір сессиясында географиялық теңгерімділікті және әсер еткен Тараптар елдерінің, әсіресе Африкадағы елдердің лайықты өкілдігін қамтамасыз етуді ескере отырып сайланады, ол екі тізбекті мерзімнен аспауы тиіс. ҒТК бюросы ТОК сессиялары арасында Комитеттің жұмысын бақылауға жауапты және ТОК құрған арнайы топтардың көмегін пайдалана алады. ҒТК сондай-ақ шөлейттенумен күресу және өнімділікті арттыру, сондай-ақ ресурстарды тұрақты пайдалану мен басқару мақсатында табиғи және антропогендік себептерді ажыратуға көмектеседі. ҒТК-нің басшылығымен, ҒТК-нің тиімділігі мен нәтижелілігін арттыру үшін арнайы жұмыс бағдарламасы бар сарапшылар тобы құрылды. Бұл сарапшылар тобы ҒТК-нің өкілеттігімен жұмыс істейді және құрғақшылық және шөлейттену мәселелері бойынша кеңес береді.
Сарапшылар тобы
Сарапшылар тобы (СТ) маңызды институционалдық рөл атқарады, Конвенция хатшылығына (КХ) өз жұмыс бағдарламасында белгіленген түрлі тақырыптар бойынша қазіргі білім, олардың ауқымы мен салдары, мүмкін болатын сценарийлер және саясатқа тигізетін әсері туралы ақпарат ұсынады. СТ-ның атқаратын жұмысының нәтижелері кеңінен танылған, оның ішінде ағымдағы іс-шаралар (негізгі көрсеткіштер мен индикаторлар, дәстүрлі білім, ерте ескерту жүйелері) бойынша нәтижелерді тарату да бар. Сарапшылар тобы ғылыми-техникалық ынтымақтастық үшін тиімді механизмдер туралы ақпаратты әзірлейді және оны барлық мүдделі тараптарға қолжетімді етеді, сондай-ақ елдер мен мүдделі тараптар арасында шөлейттену және құрғақшылық туралы хабардарлықты арттыратын ғылыми-зерттеу жобаларын ұйымдастырады. Бұл жұмыс халықаралық, өңірлік және ұлттық деңгейлерде жүзеге асырылады. Сарапшылар тобы Конвенцияға қатысушы мемлекеттердің пайдалануына және ғылыми қауымдастыққа кеңінен таратуға арналған маңызды синтездер мен нәтижелерді дайындау үшін қолданыстағы жұмыстар мен деректерді пайдаланады және оларды жетілдіруге тырысады. Жұмыс бағдарламасы мен оның міндеттері көпжылдық сипатта болады, ең көп дегенде төрт жылға есептеледі.
Ұлттық, өңірлік және субрегионалдық бағдарламалар
Ұлттық іс-қимыл бағдарламалары (ҰІЖ) Конвенцияны іске асырудағы маңызды құралдардың бірі болып табылады. Оларды субрегионалды (SRAP) және аймақтық (RAP) деңгейдегі іс-қимыл бағдарламалары күшейтеді. Ұлттық іс-қимыл бағдарламалары жергілікті қауымдастықтарды қатыстыратын, қатысушылық тақырыптық бағытта жасалады және нақты экожүйелерде шөлдеумен күресу үшін қабылданатын нақты қадамдар мен шараларды көрсетеді.