Кіріспе
Бронкс өзені (/b//ɹ//ɒ//ŋ//k//s/) – АҚШ-тың Нью-Йорк штатының оңтүстік-шығысынан ағатын, шамамен 39 шақырымдық өзен. 1885 жылы Кенсико тоғаны салынғаннан кейін өзен табиғи бастауынан үзіліп қалды және бүгінде оның бастауына су қоймасынан бастау алатын шағын сала өзені қызмет етеді. Бронкс өзені Уайт-Плейнс қаласынан оңтүстіске қарай ағып, содан кейін Нью-Йорктің солтүстік маңындағы Эджмонт, Тукахо, Истчестер және Бронксвилл қалалары арқылы оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай өтеді. Аквахунг деп аталатын аймақта оны Хартс Брук және солтүстік және оңтүстік Фокс Медоу Бруктар толықтырады. Тукахо қаласында оған Трублсом Брук қосылады. Бронксвиллде оны ең ұзын саласы – Спрейн Брук толықтырады, ол Гринбург қалалық паркінен басталады. Өзен Йонкерс және Маунт-Вернон қалаларының арасындағы шекараны құрайды және Бронкстің солтүстік жағына ағып кіріп, Шығыс Бронксты Батыс Бронкстан бөліп, Бронкс паркі, Нью-Йорк ботаникалық бағы және Бронкс жануарлар бағы арқылы оңтүстікке қарай жалғасады, содан кейін Оңтүстік Бронкс аудандарынан өтеді. Ол Лонг-Айленд бұғазына қосылған, Саундвью және Хантс-Пойнт аудандары арасында орналасқан Ист-Риверге құяды.
The Bronx River (/b//ɹ//ɒ//ŋ//k//s/), is a river that is approximately 24 mile (39 km) long, and flows through southeastern New York in the United States and drains an area of With the construction of the Kensico Dam in 1885, however, the river was cut off from its natural headwaters and today a small tributary stream originating from the reservoir serves as its source. The Bronx River flows south past White Plains, then south southwest through the northern suburbs in New York, passing through Edgemont, Tuckahoe, Eastchester, and Bronxville. In the area known as the Aquehung, it is fed by Harts Brook and the north and south Fox Meadow Brooks. At Tuckahoe, it is fed by Troublesome Brook. At Bronxville, it is fed by Sprain Brook, its longest tributary system, which originates at Greenburgh Town Park. The river forms the border between the large cities of Yonkers and Mount Vernon, and flows into the northern end of The Bronx, where it divides East Bronx from West Bronx, southward through Bronx Park, New York Botanical Garden, and the Bronx Zoo and continues through neighborhoods of the South Bronx. It empties into the East River, a tidal strait connected to Long Island Sound, between the Soundview and Hunts Point neighborhoods.
Этимология
Еуропалықтар қоныстанғанға дейін Бронкс өзенінің аңғары "тізбектей көлдер мекені" деп аталатын Лаафавачкинг деп белгілі болған. 17 ғасырда өзен – тумалар "Акуехунг" деп атаған – Векквасгик бейресми конфедерациясының сахемдері басқаратын шала байланысты тайпалар арасындағы шекара қызметін атқарды. Еуропалықтардың Wappinger деп атауымен өзеннің шығыс жағалауы Сиванои тайпасының, қабықтарды жинаушылар мен балықшылардың шекарасы болды. Голланд және ағылшындарға иелік берілген кезде де осы шекара сақталды. Алгонкин тіліндегі атаудың мағынасы әртүрлі айтылады. Лонг-Айлендтегі Акабонак жер атауында көрсетілгендей, "акка" элементі, таныс және суға қатысты еуропалық морфемаға айналды. 1639 жылы швед иммигранты Джонас Бронк сатып алған жер Харлем өзені мен кейін "Бронк өзені" деп аталған өзеннің арасында жатқан.
The tract purchased by Jonas Bronck, a Swedish immigrant, in 1639 lay between the Harlem River and the river that came to be called "Bronck's river".
Ластану
XIX және XX ғасырларда өзен табиғи канализацияға айналып, күнделікті өнеркәсіптік қалдықтар төгілетін орын болды. Өнеркәсіптік дамыған өзендегі алғашқы диірмен – Нью-Йорк ботаникалық бағының аумағында сақталған Лорилард темекі диірмені. Аймақтағы өндіріс төмендегенімен, өзен жағалауындағы елді мекендерден судың ластануы тоқтамады. 1948 жылдың желтоқсанында Бронкс өзенінің ағысы Бронксвиллдегі қисық бөлігін түзету үшін өзгертілді, бұл Лоренс ауруханасына қосымша салу үшін ескі өзен төсегінде жер дайындауға мүмкіндік берді. Қазба жұмыстары кезінде жүздеген жылдар бойы жиналған құмның үлкен бартасы ашылды, ол қисық жерде құмды жағажайды құрады. Өзен АҚШ өкілі Хосе Серраноның басты жобасына айналды, ол су жолының жаңғыртуын қолдау үшін 14,6 миллион АҚШ долларын федералдық қаржыландыру алды. Бірақ кейбір Вестчестер қалалары 2006 жылға дейін санитарлық кәріз ағып кетуі кезінде ара-тұра шикі ағынды суларды төгуді жалғастырды. 2006 жылдың қарашасында Скарсдейл, Уайт-Плейнс, Маунт-Вернон және Гринбург муниципалитеттері 2007 жылдың мамырына дейін Бронкс өзеніне ағынды суларды төгуді тоқтатуға келісті. Қалалық ағынды сулардың ластануы өзен үшін күрделі мәселе болып қала береді. Бронкс өзенінің су алабы коалициясы – жергілікті және мемлекеттік агенттіктердің, азаматтар топтарының және коммерциялық емес ұйымдардың бірлестігі, олар су алабын басқару жоспарларын жасап, дауылдық сулардың ластануын азайту және су сапасын жақсартуға жұмыс істеп жатыр.
Экология
Жергілікті шабақтар 2006 жылдың наурыз айында өзенге жіберілді. Олар жақын маңдағы Коннектикут штатындағы жағалаудағы қосымша өзеннен алынған. Шабақтар өзеннің бастауында шағылысады. Олардың балалары жазда өзенде болады, күзде теңізге көшіп шығады, ал 3-5 жылдан кейін барлық анадромалық балықтар сияқты өз шағылысу орындарына қайта оралады. Жаңа тұрғын популяцияны арттыру үшін келесі бес жыл бойы жыл сайын қосымша шабақтар жіберілді. "Өзен шабақтары" деп аталатын балықтардың тобы тағам тізбегінің төменгі буынында тамақтанады және эвтрофикацияны азайтуға көмектеседі. 2009 жылдың сәуірінде өзендегі бірінші бөгеттің астында бірнеше ересек шабақтар табылды. Талдау көрсеткендей, олардың жасы 3 болған, ғалымдар бұл 2006 жылдың наурыз айында жіберілген шабақтардың ұрпақтары деп болжады. 2015 жылы 182-ші көшедегі бөгетке балықтардың өтуіне арналған жол салынды. Бобр Хосе Серрано деп аталды, ол конгрессменнің құрметіне қойылған, және 2009 жылдың маусымында Дрю Гардендарындағы Шығыс Тремонт көпірінің астында байқалды. Бобрлар Нью-Йорк қаласында 19 ғасырдың басынан бері кездеспеген, сол кезде аңшылар оларды штаттан толығымен қырып салған. 2010 жылдың жазында Хосеге екінші бобр қосылып, Нью-Йорк қаласындағы бобрлардың саны екі есеге артты. Бобрлар бұрын қаланың экономикасына маңызды үлес қосып келген. Қаланың ресми мөрі мен туында бобрлардың жұбы бейнеленген. 2023 жылдың қаңтар айында дельфиндер тобы өзенге келді.
Демалыс орындары
Вестчестер округі мен солтүстік Бронкста өзеннің көп бөлігі Бронкс өзені парк жолымен қатар жүреді. Онда Бронксвиллден Кенсико бөгеті алаңына дейінгі велосипед жолы бар. Бронкс өзенінің жасыл жолы жобасы, Шығыс жағалау жасыл жолының бір бөлігі ретінде, Вестчестер округі мен Бронкстан өтетін өзеннің 8 мильдік (13 км) бөлігіндегі өзен жағалауындағы тар жасыл кеңістіктерді біріктіріп басқару жоспарын ұсынады. Оған оң жағалаудағы Бетон зауыты паркі (Вестчестер даңғылының астында) және Старлайт паркі (жоғарыда) кіреді. Бронкс өзенінің жасыл жолының құрылысы 2016 жылдың қазан айында басталды. Бронкстің оңтүстігінде өзен Нью-Йоркте каноэмен айналысу үшін танымал орынға айналды. Ол Бронкс паркін және Бронкс зообағын екіге бөліп өтеді. 20-ғасырдың соңында салынған монорельс зообаққа келушілерді өзен арқылы алып өтеді, сол жағалаудағы Азия жануарларының экспозициясына жеткізеді, бұл кезде өзен Иравадди өзені ретінде таныстырылады. Shoelace Park – Бронкс өзенінің шығыс жағалауындағы, 211-ші және 231-ші көшелер арасындағы, Уэйкфилд және Уильямсбридж аудандарындағы (Бронкс) бір мильге созылған сызықтық саябақ. Ресми түрде Бронкс өзені саябағы деп аталатын бұл саябақ пішініне байланысты көбінесе Shoelace Park деп танылады. Саябақ 2020 жылы жаңартылды, Бронкс өзені парк жолының бастапқы жол төсегі болған жерде велосипед және жаяу жүргіншілерге арналған жолдар салынды. 219-шы көшедегі кішкентай айлақ каноэ және каяктармен өзенге түсуге мүмкіндік береді.