АҚШ Әскери-теңіз күштерінің F9F/F9 Cougar ұшағы (1952-1974)

Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің авиациялық тасымалдағыштарындағы истребительдер, 1952-1974 жылдар

Grumman F9F/F9 Cougar – американдық Grumman ұшақ құрастырушы компаниясы жасаған және шығарған авиациялық тасымалдағышта қолданылатын реактивтік истребитель ұшақ. Ол 1950 жылдардың басында АҚШ Әскери-теңіз күштері (US Navy) және АҚШ Теңіз жаяу әскері (USMC) үшін жасалды. Екеуі де қанаттары бүгілген истребитель ұшақты тез арада енгізуге мүдделі болды. Grumman компаниясының конструкторлық тобы бұрынғы F9F Panther ұшағын жаңартуға шешім қабылдады, Panther ұшағының тік қанатын жаңа, бүгілген қанатқа ауыстырды. Жаңа және қуаттырақ қозғалтқыш орнату арқылы ұшақтың жылдамдығы да артты. Дегенмен, ұшақтың жылдамдығы дыбыс жылдамдығынан аспады. Бірінші прототип (XF9F-6) іске қосылып, 1951 жылдың 20 қыркүйегінде алғашқы ұшуын жасады. Әскери-теңіз күштері Cougar ұшағын Panther ұшағының жаңартылған нұсқасы деп есептеді, оның ресми атауы басқа болса да, Cougar ұшақтары F9F-6 үлгісінен басталды. 1952 жылдың желтоқсан айында F9F-6 әскери қызметке енгізілді, VF-32 эскадрильясы бұл үлгіні алғашқы болып алды. Cougar ұшағы салыстырмалы түрде жылдам дамығанмен, Корея соғысы кезінде оның қатысуына уақыт жетпеді. Бастапқыда шығарылған ұшақтар Pratt & Whitney J48 турбореактивтік қозғалтқышымен жабдықталған болса, F9F-7 үлгілері Allison J33 қозғалтқышымен жабдықталды. 1950 жылдардың ортасында жақсартылған F9F-8 ұшағы пайда болды, ол төмендеу жылдамдыққа ие болды, жоғары шабуыл бұрыштарында басқаруы жақсарды және ұшу қашықтығы артты. Екі орынды F9F-8T үлгісі АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жаттығу мақсатында пайдаланылды. F9F-8P фотобарлау үлгісі қолданыстағы F9F-8 ұшақтарын түрлендіру арқылы жасалды, көптеген өзгерістер ұшақтың алдыңғы бөлігіне енгізілді. 1954 жылдың 1 сәуірінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Cougar ұшақтары континенттер аралық ұшу бойынша жаңа рекорд орнатты. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің әуе көрсету тобы, Blue Angels, Panther ұшақтарының орнына осы үлгіні қабылдады. Cougar ұшағы маневрлілігі жоғары және басқаруға оңай ұшақ ретінде жақсы танылды. Cougar ұшағын тек Аргентинаның Әскери-теңіз авиациясы қолданды. F9F-8 1950 жылдардың соңында қызметтен алынды, оның орнына F11F Tiger және F8U Crusader сияқты қабілетті ұшақтар келді. Әскери-теңіз резерві Cougar ұшақтарын 1960 жылдардың ортасына дейін пайдаланды, бірақ тек TF-9J оқу-жаттығу ұшағы ғана Вьетнам соғысы кезінде алдыңғы қатардағы әуе бақылау ұшағы ретінде қолданылды. Қызметтен алынғаннан кейін көптеген F9F-6 ұшақтары жауынгерлік жаттығулар үшін пилотсыз ұшқышсыз аппараттар ретінде (F9F-6D) немесе ұшқышсыз аппараттарды басқару үшін (F9F-6K) пайдаланылды.

The Grumman F9F/F 9 Cougar is a carrier based jet powered fighter aircraft designed and produced by the American aircraft manufacturer Grumman. It was developed during the early 1950s on behalf of the United States Navy (US Navy) and United States Marine Corps (USMC), which were keen to quickly introduce a naval fighter equipped with a swept wing. Grumman's design team decided to adapt its earlier F9F Panther, replacing the straight wing of the Panther with a new swept wing. Thrust was also increased with the installation of a newer and more powerful engine. Nevertheless, the aircraft remained limited to subsonic speeds. The first prototype (XF9F 6), which was produced by modifying an existing Panther, performed its maiden flight on 20 September 1951. The Navy considered the Cougar to be an updated version of the Panther, despite having a different official name, and thus Cougars started off from F9F 6. During December 1952, the F9F 6 was introduced to service, VF 32 being the first squadron to receive the type; while developed at a relatively rapid pace, the Cougar's arrival was too late for it to engage in active combat during the Korean War. While initial production aircraft were powered by a single Pratt & Whitney J48 turbojet engine, the F9F 7 were furnished by an Allison J33 powerplant instead. In the mid 1950s, the improved F9F 8 was introduced, which had a lower stall speed, improved handling when flown at high angles of attack, and increased range. The twin seat F9F 8T was procured by the US Navy to perform various forms of training. The F9F 8P photo reconnaissance variant was created by converting existing F9F 8s; most of the modifications were made to the aircraft's nose. On 1 April 1954, US Navy Cougars established a new transcontinental crossing record. The US Navy's flight demonstration team, the Blue Angels, adopted the type in place of its Panthers. The Cougar gained a favourable reputation as a highly maneuverable and easy to fly aircraft. The only foreign air service that operated the Cougar was the Argentine Naval Aviation. The F9F 8 was withdrawn from front line duties during the late 1950s, having been replaced by more capable aircraft such as the F11F Tigers and F8U Crusaders. While the Naval Reserves flew Cougars into the mid 1960s, only the TF 9J trainer model saw actual combat, having been deployed as a Forward Air Control aircraft during the Vietnam War. Following its withdrawal from active service, many F9F 6s were used as unmanned drones for combat training, designated F9F 6D, or as drone controllers, designated F9F 6K.

Ерте дамуы

Кеңес Одағының қанат жаюшы ұшақтар жасағаны туралы әңгімелер Микоян-Гуревич МиГ-15 1949 жылы әуе көрмесінде алғаш рет көрсетілгенге дейін бір жыл бұрын тарады. Қанатты ұшақтарға қызығушылық артып келе жатқанмен, АҚШ Әскери-теңіз күштері бастапқыда мұндай ұшақтарды дамытуға көп көңіл бөлген жоқ. Бұл себебі, сол кездегі АҚШ Әскери-теңіз күштерінің басты міндеті – жоғары жылдамдықты, жоғары биіктіктегі бомбалаушылардан ұрыс тобын қорғау және кез келген ауа райында орта қашықтықтағы авианосец негізіндегі бомбалаушыларды сүйемелдеу болды. Әуедегі күрес сол кезде аса маңызды емес еді. Дегенмен, АҚШ Әскери-теңіз күштері авианосецке негізделген, қанат жаюшы реактивтік ұшақтың қажеттілігін түсінді. 1951 жылдың басында Grumman компаниясына мұндай ұшақты дамытуға келісімшарт берілді. Солтүстік Кореядағы әуе шайқасында тіке қанатты ұшақтардан асып түскен МиГ-15-тің пайда болуы – маңызды фактор болды. Дамыту процесі Grumman компаниясының Panther ұшағының болашақ модификацияларын зерттеу тәжірибесінің арқасында салыстырмалы түрде жылдам жүрді, бұл олардың дизайн шешімдеріне бағыт берді. Бірақ, түрлі өзгерістер енгізу қажет болды. Тіке қанаттан қанат жаюға көшу үшін екі 120 галлондық ұштық бактарды алып тастау қажет болды, себебі қанат жайылып тұрғанда бұл ұшақтың ауырлық орталығына кері әсер ететін еді. Сондай-ақ, әр қанаттың астына тек бір ғана ілмек орнатылды. Толық қуатпен тік құлау кезінде ұшақ дірілдемей немесе басқа да жағымсыз сипаттамаларды сезінбей дыбыс жылдамдығын жеңе алатын. Түзу ұшу кезінде ұшақ тек дыбыс астындағы жылдамдықпен ғана ұша алатын, бірақ теңіз деңгейіндегі сындық Мах саны 0,79-дан 0,86-ға, ал 35,000 фут (10,000 м) биіктікте 0,895-ке дейін өсті, бұл бұрынғы ұшаққа қарағанда айтарлықтай жақсарған көрсеткіштерді қамтамасыз етті. Осылайша, Cougar ұшағы тік қанатын жоғалтса да, қауіпсіз және оңай ұша алатын.

Rumors that the Soviet Union had produced a swept wing fighter had circulated a year before the Mikoyan Gurevich MiG 15 first appeared at air shows in 1949. Despite the level of activity taking place with swept wing aircraft, the US Navy was not initially focused on the development of such aircraft. This was largely because the US Navy's focus at the time was defending the battle group against high speed, high altitude bombers with interceptors, as well as escorting medium range carrier based bombers in all weather conditions; air to air combat was of less interest at that time. Nonetheless, the US Navy appreciated the importance of getting a capable carrier based swept wing jet fighter. Grumman was awarded a contract for the development of a swept wing fighter jet in early 1951. The arrival of the MiG 15, which easily outclassed straight wing fighters in the air war over North Korea, was a major factor. Development proceeded at a relatively rapid pace, in part due to Grumman's pre existing experience of studying prospective derivatives of the Panther guiding several of their design choices. However, it was necessary to implement various design changes. To effectively accommodate the switch from a straight wing to a swept one, it was necessary to delete the two 120 gallon tip tanks, as in combination with the swept wing there would have been too great a negative impact upon the aircraft's center of gravity; for the same reason, only a single hardpoint was fitted under each wing. In a full power vertical dive, it could break the sound barrier without experiencing buffeting or major undesirable flight characteristics. In level flight, the aircraft remained only capable of subsonic flight, however, the critical Mach number was increased from 0.79 to 0.86 at sea level, and to 0.895 at 35,000 ft (10,000 m), thus delivering markedly improved performance than its predecessor. As such, the Cougar was capable of flying safely and easily even without the upper portion of the tail being present.

F9F-6

Бастапқы өндіріс үлгісі F9F 6 болды. 1952 жылдың ортасынан 1954 жылдың шілдесіне дейін барлығы 646 ұшақ жеткізілді. F9F 6 алғаш рет 1951 жылдың 20 қыркүйегінде ұшты, бұл Grumman компаниясы флотпен келісімге келгеннен кейін жеті ай өткен соң болды. Алғашқы 30 өндіріс ұшағы F9F 5 ұшағында қолданылған J42 P 6 қозғалтқышын пайдаланды, бірақ одан кейін оны күштірек J42 P 8 қозғалтқышымен ауыстырды. J42 – Rolls Royce Nene қозғалтқышының лицензиялық нұсқасы. Қару-жарағы – мұрын бөлігінде орналасқан төрт 20 мм (.79 дюйм) AN/M3 зеңбірегі және қанаттар астына екі бомба немесе жанармай бактарын ілуге арналған құралдар. Көбінесе ұшақтардың мұрынының астына UHF бағыттағыш антеннасы орнатылған, ал кейбіреулері ұшу кезінде отын құюға арналған зондтармен жабдықталған. F9F 6 ұшағы Aero 5D 1 қару-жарақ нысанасын және APG 30A радиолокаторын қолданды. 1962 жылы F9F 6 кейіннен F9F деп аталды. Алпыс ұшақ F9F 6P барлау ұшақтары ретінде, мұрын бөлігіндегі зеңбірек орнына камералармен жабдықталды. Қызметтен алынғаннан кейін көптеген F9F 6 ұшақтары F9F 6D деп белгіленген, ұшқышсыз ұшақтар ретінде жауынгерлік оқу үшін немесе F9F 6K деп белгіленген, ұшқышсыз ұшақтарды басқару үшін пайдаланылды.

Ұңғыма палубасының икемділігі

Әскери-теңіз күштері екі өзгертілген F9F 7 ұшағын британдық үлгідегі икемді палубаларға қону эксперименттерін жүргізу үшін пайдаланды, бұл палубалар қону шассин қажет етпеді. Бұл ұшақтың қону шассисі жалпы салмағының шамамен 33% құрайтынын ескере отырып, қону шассисіз ұшақ ұшу қашықтығын арттырады және көбірек қару-жарақ таси алады деп есептелді. Ұшақтар пандус және уақытша қону шассисі қызметін атқаратын жүк көлігі арқылы ұшырылды. Тестілеудегі екі F9F 7 ұшағы бастапқыда F9F 7 ұшақтарында қолданылған Allison J33 қозғалтқышының орнына қуатты J48 P8 қозғалтқышымен жабдықталды. Қону сынақтары оң нәтиже беріп, қонудың мүмкін екенін көрсеткенімен, 1955 жылы жоба тоқтатылды, себебі ұшақтар қонғаннан кейін палубада жылжыту қиын болды. Сонымен қатар, қону үшін жоғары білікті ұшқыш қажет болды және қажет болған жағдайда құрлыққа қону мүмкін болмас еді.

F9F-8

F9F-8 жобасының жұмысы 1953 жылғы сәуірде басталды. Оның үш мақсаты болды: ұшақтың тоқтау жылдамдығын төмендету, жоғары шағылысу бұрыштарында ұшақты басқаруды жақсарту және ұшу қашықтығын арттыру. Ондағы фюзеляж 20 см-ге (8 дюйм) ұзартылып, қанаттары үлкен хордасы, артқан ауданы (ден) және «тіс» тәрізді бөлігімен өзгертілді. Ұшақ корпусындағы өзгерістер төмен жылдамдықтағы және жоғары шағылысу бұрыштарындағы ұшуды жақсартты, сондай-ақ жанармай бактерілеріне арналған көбірек орын жасады. Ең жоғары жылдамдығы және ең төменгі катапульта жылдамдығы төмендетілді, сонымен қатар тік құлау кезінде дыбыс жылдамдығын жеңуге қабілетті болды. Барлық төрт оқ-дәрі жәшігі қарулардың үстіне орнатылды, бұл Panther және оның көптеген алдыңғы F9F үлгілеріндегі екі бөлікке бөлінген орналасудан өзгеше. F9F-8 ұшағында көріну мүмкіндігі одан әрі жақсартылды, ол бұрыннан да жақсы еді. 1954 жылғы сәуірден 1957 жылғы наурызға дейін 601 ұшақ жеткізілді. Кейінгі өндірістегі F9F-8 ұшақтары төрт AIM-9 Sidewinder әуе-әуе зымыранын қанаттарының астына орнату мүмкіндігіне ие болды (зымырандармен жарақталған әскери-теңіз күштерінің алғашқы ұшағы). Көптеген бұрынғы ұшақтар кейіннен Sidewinder зымыранын тасымалдау үшін қайта жабдықталды. Бірқатар ұшақтарға ядролық бомбалау құралдары да берілді. F9F-9 ұшағы 1962 жылы F-9J деп қайта аталды. F9F-8B ұшақтары F9F-8-ді бір орынды шабуылдық истребительдерге айналдырды, кейіннен AF-9J деп қайта аталды. Әскери-теңіз күштері 1956 мен 1960 жылдар аралығында 377 екі орынды F9F-8T оқу-жаттығу ұшағын сатып алды. Олар кеңейтілген оқу, қару-жарақпен оқу және авианосецтерде оқу үшін пайдаланылды және 1974 жылға дейін қызмет етті. Олар екі 20 мм (.79 дюйм) пулеметпен қаруланған және толық бомбалар немесе зымырандар жүктемесін тасымалдай алатын. 1962 жылғы қайта аталғанда олар кейінірек TF-9J деп аталды.

Ұшу ерекшеліктері мен пайдалану

F9F маневрлеуге өте қабілетті және басқаруға оңай ұшақ екені белгілі болды. F9F Cougar да көп мақсатты қолданылатын ұшақ болды, соның салдарынан ол арнайы жасалған истребительдерге қарағанда сирек жұмсалды.

Америка Құрама Штаттары

Бірінші F9F-6 ұшақтары 1952 жылдың соңында VF 32 эскадрильясына берілді. F9F Cougar ұшақтарымен жабдықталған алғашқы эскадрилья – VF 24, ол 1953 жылдың тамызында Йорктаунға орналасты. Ол Корея соғысына қатысу үшін кеш келді. TF 9J екі орындық оқу ұшағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінде ұзақ қызмет етті. Ол екі он жылдан астам уақыт бойы Әскери-теңіз күштерінің ұшқыштарды даярлау орталығы болып жұмыс істеді.

Көк періштелер

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшу демонстрациялық тобы, "Көк періштелер" F9F-тің төрт түрлі модификациясын – F9F-2 Panther-ден F9F-8-ге дейін пайдаланды. 1953 жылы "Көк періштелер" алты F9F-5 Panther ұшағын алты F9F-6 ұшағымен алмастырды. Бірақ бұл көп ұзаққа соқпады, және теңіз флоты оларды әуе шоуларында пайдаланбастан, флотқа беруге қаулы етті. Содан кейін F9F-6 ұшақтары 1954 жылға дейін қайта жөнделген F9F-5 ұшақтарымен ауыстырылды, одан кейін "Көк періштелер" F9F-8 ұшағына көшті. "Көк періштелер" 1957 жылға дейін F9F-8 ұшағын пайдаланды, олар Grumman F11F-1 Tiger ұшағымен алмастырылды, алайда баспасөз және VIP рейстері үшін бір екі орындық F9F-8T сақталды.

Аргентина

F9F Cougar ұшағын пайдаланған жалғыз шетелдік әуе күштері – Аргентина Әскери-теңіз авиациясы, олар F9F Panther ұшағын да пайдаланған. 1962 жылы екі F9F 8T оқу-жаттығу ұшағы сатып алынып, 1971 жылға дейін қызмет етті. Cougar Аргентинада дыбыс жылдамдығын алғаш бұзған реактивтік ұшақ болды. Бір ұшақ (сериялық нөмірі 3 A 151) Баия-Бланкадағы Әскери-теңіз авиациясы мұражайында (MUAN) қойылған, ал екіншісі АҚШ-тағы сатып алушыға сатылып, кейін 1991 жылдың 31 қазанында апатқа ұшырады.