Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Египеттің жергілікті басшысы.
Ancient Egyptian local governor
Номарх (νομάρχης, Ұлы басшы) – ежелгі Египеттегі провинциялық губернатор. Ел 42 провинцияға, номдарға (жекешесі spꜣt, көпшесі spꜣ.wt) бөлінген. Номарх – номды басқаруға жауапты мемлекеттік қызметкер.
A nomarch (νομάρχης, Great Chief) was a provincial governor in ancient Egypt; the country was divided into 42 provinces, called nomes (singular [[:wikt:spꜣt, plural spꜣ. wt). A nomarch was the government official responsible for a nome.
Этимология
Номе термині [[:wikt:νομός nomós]] "облыс, аудан" сөзінен туындаған. Номарх сөзі [[:wikt:νομάρχης nomárkhēs]] "облыс" + [[:wikt: άρχης]] "басшы" сөздерінен құралған.
The term nome is derived from [[:wikt:νομός nomós "province, district". Nomarch is derived from [[:wikt:νομάρχης nomárkhēs: "province" + [[:wikt: άρχης "ruler".
Мысыр тарихы
Мысыр патшалығының номдарға бөлінуі б.з.д. 2670 жыл шамасындағы Ежелгі Патшалықтың басында, 3-ші династияның Джосер билігі кезінде, тіпті Нил аңғарының династиялық алды дәуірлеріне дейін жетеді. Жоғарғы және Төменгі Мысыр номдарының ең алғашқы топографиялық тізімдері 5-ші династияның ортасында Нюсерр Ини билігі кезінде жасалды, сол кезден бастап номархтар патшалық астанада емес, өз номдарында тұра бастады. Номархтардың билігі Нюсеррдің екінші мұрагері Дедкаре Исесидің реформаларымен артып, египет мемлекетін тиімді түрде орталықтандырылмаған күйге жеткізді. Номарх лауазымы тез арада мұрагерлік болып кетті, осылайша жергілікті адалдық фараонға бағынуды бірте-бірте ығыстырып шығаратын феодалдық жүйе құрылды. Дедкаре билігінен кейін 200 жыл өткен соң, номархтар провинциялардың толық билігін қолына алды. Бірінші аралық кезеңнің бастапқы кезінде 8-ші династияның фараондарының билігі олардың позицияларын ең күшті номархтарға қарыздарлық етіп, оларға тек құрметті атақтар мен наградалар беруге дейін әлсіреген. 11-ші династияның, бастапқыда Тебалық номархтар отбасының, ықпалымен болған кейінгі патшалық жаңғыру кезеңінде номархтардың билігі маңызды болып қала берді. Олардың билігі кейінгі 12-ші династия кезінде азайды, бұл Орталық Патшалық кезінде патшалық биліктің гүлденуіне жағдай жасады.
The division of the Egyptian kingdom into nomes can be documented as far back as the reign of Djoser of the 3rd Dynasty in the early Old Kingdom, c. 2670 BCE, and potentially dates even further back to the Predynastic kingdoms of the Nile valley. The earliest topographical lists of the nomes of Upper and Lower Egypt date back to the reign of Nyuserre Ini, of the mid 5th Dynasty, from which time the nomarchs no longer lived at royal capital but stayed in their nomes. The power of the nomarchs grew with the reforms of Nyuserre's second successor, Djedkare Isesi, which effectively decentralized the Egyptian state. The post of nomarch then quickly became hereditary, thereby creating a virtual feudal system where local allegiances slowly superseded obedience to the pharaoh. Less than 200 years after Djedkare's reign, the nomarchs had become the all powerful heads of the provinces. At the dawn of the First Intermediate Period, the power of the Pharaohs of the 8th Dynasty had diminished to the extent that they owed their position to the most powerful nomarchs, upon whom they could only bestow titles and honours. The power of the nomarchs remained important during the later royal revival under the impulse of the 11th Dynasty, originally a family of Theban nomarchs. Their power diminished during the subsequent 12th Dynasty, setting the stage for the apex of royal power during the Middle Kingdom.
Терминнің кейін қайта қолданылуы
Номарх атағы Рим дәуірінде де қолданыла берді. Бұл атақ қазіргі Грекияда Грекия префектураларының басшыларына да беріледі, ал префектуралардың өзі номос (көпше түрі: νομοί, nomoi) деп аталады, номархтың қарауындағы аумаққа қатысты айтылғанда номархия (νομαρχία) термині де қолданылады.
The title nomarch continued to be used into the Roman period. The title is also in use in modern Greece for the heads of the prefectures of Greece, which were also titled nomos (pl. νομοί, nomoi; νομαρχία, nomarchia also being used to refer to the area within a nomarch's purview).