Кіріспе
Махасидда (санскритше: махасиддха "үлкен жетілуші") – "жетілудің сиддхисін" іске асырып, дамытатын адам. Сиддха – садхана практикасы арқылы сиддхилерді, яғни психикалық және рухани қабілеттер мен күштерді қол жеткізетін адам. Махасиддхалар йога мен тантраны, немесе тантрикалық ілімді меңгерген тәлімгерлер болды. Олардың Үндістан субконтиненті мен Гималайдағы тарихи ықпалы зор болды және олар өздерінің түсіну әндері мен өмірбаяндық әңгімелерінде (наматарда) мифтік деңгейге жетті, олардың көптегені Тибет буддистік канонында сақталған. Махасиддхалар Ваджраяна дәстүрлері мен Дзогчен және Махамудра сияқты рухтық ұрпақтардың негізін қалаушылар ретінде танылады, сондай-ақ Бон, Натх және Тамил сиддхарлары арасында да олардың іздері бар. Кейде бір Махасидда бірнеше дәстүрдің негізін қалаушы тұлға ретінде есептеледі. Абайадатташри мен Ратнакарагуптаның 84 сиддханың Ваджрасана тізімдерін салыстырғанда, Лопес олардың арасында тек 34 есімнің ортақ екенін анықтады. Доуман (1986) олардың барлығы біздің заманымыздың 750-1150 жылдары аралығында өмір сүргенін айтады.
Mahasiddha (Sanskrit: mahāsiddha "great adept; ) is a term for someone who embodies and cultivates the "siddhi of perfection". A siddha is an individual who, through the practice of sādhanā, attains the realization of siddhis, psychic and spiritual abilities and powers. Mahasiddhas were practitioners of yoga and tantra, or tantrikas. Their historical influence throughout the Indian subcontinent and the Himalayas was vast and they reached mythic proportions as codified in their songs of realization and hagiographies, or namtars, many of which have been preserved in the Tibetan Buddhist canon. The Mahasiddhas are identified as founders of Vajrayana traditions and lineages such as Dzogchen and Mahamudra, as well as among Bön, Nāth, and Tamil siddhars, with the same Mahasiddha sometimes serving simultaneously as a founding figure for different traditions. Comparing Abhayadattaśrī's and Ratnākaragupta's Vajrāsana lists of the 84 siddhas, Lopez found that only 34 names are held in common. Dowman (1986) holds that they all lived between 750 and 1150 CE.
Басқа дәстүрлер
Ульрих фон Шредердің айтуынша, Тибетте махасиддхаларға қатысты әртүрлі дәстүрлер бар. Бұл дәстүрлердің ішінде екісі ерекше танымал болды, атап айтқанда Абхаядатта Шри тізімі және Ваджрасана тізімі. Махасиддхалардың саны сексен төрт пен сексен сегіздің арасында өзгереді, ал екі тізімде де отыз алтыға жуық есім кездеседі. Көп жағдайда бір есімді бірнеше сиддха болады, сондықтан екі дәстүрдің отыздан аз сиддхасы бір тарихи тұлғаға қатысты деп есептеуге болады. Кейінгі тибет дәстүрлерінің сиддхалары Үндістанда гүлденген кезде (яғни 9-11 ғасырлар аралығында) жаңа кіріп келгендердің өткендегі белгілі шеберлердің есімдерін қабылдауы әдеттегі жайт еді. Кейде шәкірттің аты гурудың атымен бірдей болса, ал кейбір есімдер кастаға немесе руға байланысты болды. Мұндай жағдайда бірдей есімдегі сиддхалардың арасындағы шекара бұлыңғыр болады. Сондықтан, әртүрлі мәтіндер мен рулар бойынша бірдей есімді сиддхаларды ажырату процесі көбінесе болжамға негізделген. Үнді сөздерінің тибет тіліне фонетикалық транскрипциясындағы үлкен айырмашылықтар тибет тілінің әртүрлі диалекттерінен туындауы мүмкін. Кейіннен тибет транскрипцияларын көшіру кезінде орфография жиі бұрмаланып, түпнұсқалық есімдерді анықтау немесе қайта құру мүмкін болмай қалды. Себептері қандай болмасын, уақыт өте келе махасиддхалардың үнді есімдерінің тибет транскрипциясы нашарлап, бұзыла береді.
Географиялық орындар
Жергілікті халық дәстүрі Чаураси кешеніндегі Бхармурда (бұрынғы Брахмапура) сексен төрт Махасиддаға арналған бірқатар иконалар мен қасиетті орындарды көрсетеді. "Чаураси" сөзі "сексен төрт" деген мағынаны білдіреді. Сонымен қатар, Шамба ауданындағы Бхармаурдан басқа еш жерде сексен төрт Сиддханың тірі дәстүрін кездестіру мүмкін емес. Чаураси ғибадатхана кешенінде, құдайша Лакшананың танымал ғибадатханасының (8 ғасыр) жанында, бір кезде әрқайсысы бір Сиддхаға арналған сексен төрт кішкентай ғибадатхана болған. Химачал-Прадеш штатының Чамба қаласындағы Чаураси кешеніндегі бірқатар археологиялық қасиетті орындар иконаграфиялық талдауды қажет етеді. Бұл агиографиялық қосымшалар мен халық мүсіндемелері болуы мүмкін, бірақ Сахил Варман билік құрған кезде:
Катурасити-сидда-праврти
Caturasiti siddha pravrtti (CSP), "Сегізде төрт сиддханың өмірі" – Абхаядатта Шри жинаған, 11 немесе 12 ғасырға жататын солтүстік Үндістанның санскрит мәтіні, қазіргі Бихар штатындағы Кампа қала-мемлекетінде кең таралған дәстүрден шыққан. Осы санскрит мәтінінің тек тибет тіліне аудармалары ғана сақталған. Мәтінді тибет тіліне sMon grub Shes rab аударған, ол "Grub thob brgyad cu rtsa bzhii lo rgyus" немесе "Сегіз жүз төрт сиддханың аңыздары" деп аталады. Абхаядатта Шридің ұлы үнді ғалымы Махапандита Абхаякарагуптамен (11 ғасырдың соңы – 12 ғасырдың басы) бір адам болуы мүмкін, ол Ваджравали, Ниспанайогавали және Джотирманжари иконографиялық жинақтарын құрастырған. Тибеттің тағы бір маңызды дәстүрі Ваджрасаналық Ратнакарагуптаның "Caturasiti siddhabhyarthana (CSA)" еңбегіндегі тізімге негізделген, ол Бодхгаямен (Тибет. rDo rje gdan) бірдей, және Бихарда орналасқан. Тибет аудармасы "Grub thob brgyad cu rtsa bzhii gsol ’debs" деп аталады, авторы rDo rje gdan pa. Ваджрасана мәтініне негізделген махасиддхалар тізімінің бірнеше тибеттік нұсқалары бар. Дегенмен, бұл тибет мәтіндері үнді махасиддхаларының есімдерінің тибетше транскрипцияларында көптеген жағдайларда өзгешеліктерді көрсетеді.
Абхаядатта Шри дәстүрі бойынша есімдер
Ульрих фон Шредердің сөзінше, Тибетте махасиддхаларға қатысты әртүрлі дәстүрлер бар. Осы дәстүрлердің ішінде екісі ерекше танымал болды, атап айтқанда Абхаядатта Шри тізімі және Ваджрасана деп аталатын тізім. Махасиддхалардың саны сексен төрттен сексен сегізге дейін өзгеріп отырады, ал екі тізімде де шамамен отыз алты есім кездеседі. Сондықтан буддизмде 84 махасиддха бар деген мәлімдеме де дұрыс емес. Осыған байланысты дұрыс атау – Абхаядатта Шри дәстүрі бойынша 84 махасиддханың есімдері. Сондай-ақ, санскрит тіліндегі "Чатурасити сиддха правритти" (CSP) немесе "Сексен төрт сиддханың өмірі" атты мәтіннің тек тибет тіліне аудармасы ғана сақталған сияқты. Бұл Абхаядатта Шри дәстүрінің санскрит тіліндегі көптеген есімдерін қайта құруға тура келгенін, және бұл құрастыру әрқашан дұрыс болмаған болуы мүмкін екенін білдіреді.
Сәйкестендіру
Ульрих фон Шредердің айтуынша, тибет есімдерімен жазылған махасиддхаларды анықтау үшін үнді есімдерін қайта құру қажет. Бұл өте қиын міндет, себебі тибеттіктер үнді есімдерін транскрипциялау немесе аударуда жиі сәйкессіздік танытады, сондықтан көптеген әртүрлі жазу нұсқалары кездеседі. Махасиддхалар туралы тибет тіліндегі мәтіндерді салыстырғанда, үнді ұстаздарының есімдерінің тибет тіліне транскрипциялануы немесе аударылуы тұрақсыз және шатастырушы болғандығын көреміз. Ең алаңдатарлық мысал – махасиддхалар туралы монғолдық иллюстрацияланған қағаз баспасы, онда мәтіндегі жазулар ксилографиялардың тақырыптарынан күрт өзгеше. Мысалдар келтірейік: Канкарипа [Skt.]: Кам ка ли/Канга ла па; Горакша [Skt.]: Го ра кха/Гау ракси; Тилопа [Skt.]: Ти ла бло ба/Ти ла па; Дукханди [Skt.]: Дха кхан дхи па/Два канти; Дхобипа [Skt.]: Том бхи па/Дху пи ра; Денгипа (CSP 31): Денги па/Тинги па; Дхокарипа [Skt.]: Дхо ка ра/Дхе ки ри па; Карбарипа (Карпати) [Skt.]: Тса ба ри па/Тса рва ти па; Сакара [Skt.]: Фу рцас га’/Ка ра па; Путалипа [Skt.]: Пу та ла/Бу та ли, және т.б. Осы суреттелген тибет мәтінінде тағы бір тұрақсыздық байқалады: транскрипция мен аударманың кезектесіп қолданылуы. Мысалы, Нагарджуна [Skt.]: На га’и дзу на/Клу сгруб; Арьядева (Карнарипа) [Skt.]: Ка на ри па/’Пагс па лха; және Гхантапа [Skt.]: Гханда па/rДо рже дрил бу па, бірнешеуін атап өтуге болады.
Конкордaнстық тізімдер
Жеке махасиддхаларды анықтау үшін Ульрих фон Шредер жариялаған конкорданс тізімдері әрбір ғалым үшін пайдалы құралдар болып табылады. Оның кітабының қосымшаларында жарияланған конкорданс тізімдерінің басты мақсаты – бұл атаулар бір тарихи тұлғаны көрсете ме, көрсетпей ме дегенге қарамастан, үнді есімдерін қайта құру болып табылады. Оның кітабының көрсеткішінде махасиддха есімдерінің 1000-нан астам түрлі тибетше жазылу нұсқалары келтірілген.