Альфред Тайнер: Американдық джаз сазгерінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Америкалық джаз пианині (1938–2020)

Альфред Маккой Тайнер (11 желтоқсан 1938 – 6 наурыз 2020) – американдық джаз пианині және композиторы, Джон Колтрейн квартетімен (1960–1965) жұмысымен және одан кейінгі ұзақ дербес мансабымен әйгілі. Ол NEA Jazz Master және бес мәрте Grammy сыйлығының иегері болды. Өзінің буындығындағы көптеген джаз клавишшілерінен өзгеше, Тайнер өзінің шығармаларына электрлік клавиштуралар мен синтезаторларды өте сирек қосты. Тайнер көптеп еліктеліп келеді және барлық уақыттағы ең танымал және ықпалды джаз пианистерінің бірі саналады.

Ерте өмір және білім

Тайнер 1938 жылдың 11 желтоқсанында Филадельфияда, Пенсильвания штатында, Джарвис пен Беатрис (қызметтегі аты Стивенсон) Тайнердің үш баласының үлкені ретінде дүниеге келді. Оның кіші інісі Джарвис Тайнер АҚШ Коммунистік партиясының атқарушы вице-төрағасы болды. Тайнерді фортепиано оқуға анасы ынталандырды, ол сұлулық салонына фортепиано қойған еді. Тайнер 13 жасында Гранов музыка мектебінде фортепиано сабақтарын бастады, онда ол музыка теориясы мен гармонияны да оқыды, және екі жылдың ішінде музыка оның өмірінің басты орталығына айналды. Тайнердің фортепиано оқу шешімін оның отбасының көршісі, бибоп стиліндегі пианист Бад Пауэллмен танысуы нығайтты. Тайнердің ойнау өнеріне зор ықпал еткен тағы бір маңызды тұлға – Телониус Монк болды, оның соққылы ойнау әдісі Тайнердің ерекше стилін қалыптастырды. 17 жасында ол Ахмадия дініне кіріп, Сүлеймен Сауд деп ат қойды.

Мансап

Тайнер Филадельфияда кәсіби түрде ойнап, қазіргі заманғы джаз сахнасының бір бөлігіне айналды. 1960 жылы Тайнер Бенни Голсон мен Арт Фармер басқарған The Jazztet тобына қосылды. Алты айдан кейін ол Джон Колтрейннің квартетіне қосылды, онда барабаншы Элвин Джонс және бассист Стивен Дэвис болды, кейін олардың орнына Арт Дэвис, Реджи Уоркман және Джимми Гаррисон келді. Ол Стив Кунның орнына Jazz Gallery-де топпен бірге жұмыс істеді. Колтрейн Тайнерді бұрыннан білген. Ол Atlantic Records үшін Колтрейннің "My Favorite Things" (1961) альбомында ойнады. 1961 және 1965 жылдар аралығында топ тоқтаусыз гастрольде болып, джаз классикасы саналатын көптеген альбомдарды жазды, соның ішінде Колтрейннің Village Vanguard-тағы тікелей орындауы (1962), "Балладалар" (1963), "Джон Колтрейн және Джонни Хартман" (1963), "Birdland-те тікелей орындауы" (1964), "Crescent" (1964), "A Love Supreme" (1964) және "The John Coltrane Quartet Plays" (1965) – барлығы Impulse! Records лейблінен шықты. Колтрейннің тобында болғанда ол фортепиано триосымен альбомдар жазды. 1962 жылдың соңы мен 1963 жылдың бірінші жартысында продюсер Боб Тиле Тайнерден жетекші ретінде қарапайым джаз альбомдарын жазуды сұрады. Бұл альбомдарға "Reaching Fourth" (1963), "Today and Tomorrow" (1964) және "McCoy Tyner Plays Ellington" (1965) кірді. 2017 жылы бұл альбомды қарап, JazzWax-тың Марк Майерс: "Бұл қарапайым фортепиано жазбаларының ең жақсысы – "Nights of Ballads & Blues". Тайнердің ойнауы барлық тректерде де қызықты және ерекше. Ол өзінің тыныш сыпайылығын және нәзіктігін көрсетеді, бұл оның мінезінің басқа бір жағын ашады – ол мелодия мен стандарттарды жақсы көреді. Осы тұрғыдан алғанда, оның ойнауында Оскар Петерсонның іздерін көруге болады. Мүмкін Тиле Тайнерді Петерсонның 60-жылдардың басындағы джаз нарығындағы үлкен үлесінен бөлік алу үшін пайдаланған шығар" деді. Тайнер 1960 жылдары көптеген Blue Note Records альбомдарында да қосымша музыкант ретінде пайда болды, бірақ оның Impulse! лейблімен жасасқан келісімшартын сақтау үшін осы альбомдардың мұқабасында оны жиі "т.б." деп көрсеткен. Оның фортепиано стилі Колтрейннің саксофондағы максималистік стилімен салыстыруға болады. 1966 жылы Тайнер жаңа триомен репетиция жасап, жетекші ретінде мансабын бастады. Тайнер 1967 жылдан 1970 жылға дейін Blue Note лейблінен пост-боп альбомдарының сериясын шығарды. Олардың ішінде "The Real McCoy" (1967), "Tender Moments" (1967), "Time for Tyner" (1968), "Expansions" (1968) және "Extensions" (1970) бар. Ол Milestone Records компаниясымен келісімшарт жасасты және флейтист Хьюберт Лоуз, барабаншы Билли Кобхэм және струнный оркестрді қамтыған "Sahara and Echoes of a Friend" (1972), "Enlightenment" (1973) және "Fly with the Wind" (1976) сияқты альбомдарды жазды. Оның Blue Note және Milestone үшін жазған музыкасы көбінесе Колтрейн квартетінің музыкасын бастапқы нүкте ретінде алды. Тайнер өз музыкасына африкалық және Шығыс Азия элементтерін де енгізді. "Sahara" альбомында фортепиано, флейта және перкуссиядан басқа кото да ойнады. Бұл альбомдар 1970 жылдардағы инновациялық джаздың мысалы ретінде келтірілді, ол фьюжн де, еркін джаз да емес. "Trident" (1975) альбомында Тайнер джазда сирек естілетін аспаптар – клавесин мен челеста ойнады. 1980 және 1990 жылдары Тайнер бас гитарада Айвери Шарп пен барабанда Луис Хейз, кейіннен Аарон Скоттты қамтитын триода өнер көрсетті. Ол сондай-ақ Blue Note лейблі үшін бірнеше жеке альбомдар жазды, бастапқысы "Revelations" (1988) болды және "Soliloquy" (1991) альбомымен аяқталды. Telarc компаниясымен келісімшартқа қол қойғаннан кейін ол басқа да бірнеше триомен жазды. Олардың ішінде бас-гитарада Шарнет Моффетт және барабанда Ал Фостер болды. 2008 жылы ол Гари Бартц, Джеральд Л. Кэннон және Эрик Граватт квартетімен гастрольде болды.

Tyner played professionally in Philadelphia, becoming part of its modern jazz scene. In 1960, Tyner joined The Jazztet led by Benny Golson and Art Farmer. Six months later, he joined the quartet of John Coltrane that included drummer Elvin Jones, and bassist Steven Davis, who were later replaced by Art Davis, Reggie Workman, and Jimmy Garrison. He worked with the band during its extended run at the Jazz Gallery, replacing Steve Kuhn. Coltrane had known Tyner for a while growing up in Philadelphia. He played on Coltrane's My Favorite Things (1961) for Atlantic Records. The band toured almost non stop between 1961 and 1965, recording many albums widely considered jazz classics, including Coltrane "Live" at the Village Vanguard (1962), Ballads (1963), John Coltrane and Johnny Hartman (1963), Live at Birdland (1964), Crescent (1964), A Love Supreme (1964), and The John Coltrane Quartet Plays (1965), all for Impulse! Records. While in Coltrane's group, he recorded albums in a piano trio. In late 1962 and the first half of 1963, Tyner was asked by producer Bob Thiele to record more straightforward jazz albums as a leader. These albums included Reaching Fourth (1963), Today and Tomorrow (1964), and McCoy Tyner Plays Ellington (1965). Reviewing the album in 2017, Marc Myers of JazzWax said, " the finest of these straightforward piano recordings was Nights of Ballads & Blues. Tyner's playing is exciting and exceptional on all of the tracks On the album, he exhibits a reserved elegance and tenderness that reveals the other side of his personality—a lover of melody and standards. In this regard, there are traces of Oscar Peterson in his playing. Perhaps Thiele was using Tyner to take a bite out of Peterson's vast and successful early '60s share of the jazz market." Tyner also appeared as a sideman on many Blue Note Records albums of the 1960s, although he was often credited as "etc." on the cover of these albums to respect his contract with Impulse!. His style of piano is comparable to Coltrane's maximalist style on saxophone. In 1966, Tyner rehearsed with a new trio and embarked on a career as a bandleader. Tyner produced a series of post bop albums released by Blue Note from 1967 to 1970. These included The Real McCoy (1967), Tender Moments (1967), Time for Tyner (1968), Expansions (1968) and Extensions (1970). He signed with Milestone Records and recorded such albums as Sahara and Echoes of a Friend (1972), Enlightenment (1973), and Fly with the Wind (1976), which included flautist Hubert Laws, drummer Billy Cobham, and a string orchestra. His music for Blue Note and Milestone often took the music of the Coltrane quartet as a starting point. Tyner also incorporated African and East Asian elements in his music. On Sahara he played koto in addition to piano, flute, and percussion. These albums have been cited as examples of innovative jazz from the 1970s that was neither fusion nor free jazz. On Trident (1975) Tyner played the harpsichord and celeste, instruments rarely heard in jazz. During the 1980s and 1990s, Tyner performed in a trio that included Avery Sharpe on bass and Louis Hayes, then Aaron Scott, on drums. He also recorded some solo albums for the Blue Note label, beginning with Revelations (1988) and culminating in Soliloquy (1991). After signing with Telarc, he recorded with several other trios. These included Charnett Moffett on bass and Al Foster on drums. In 2008, he toured with a quartet of Gary Bartz, Gerald L. Cannon, and Eric Gravatt.

Өлім

2020 жылдың 6 наурызында Тайнер 81 жасында Нью-Джерси штатының Бергенфилд қаласындағы үйінде дүние салды.

Ойын стилі

Тайнер 20-шы ғасырдың соңындағы ең ықпалды джаз пианистерінің бірі саналады, бұл құрметті ол Колтрейнмен бірге жұмыс істеген кезінде және одан кейін де қабылдады. Сол жақтан ойнаған Тайнер, төменгі регистрдегі бас ноталарын сол қолымен орындады және күшті әсер үшін қолын пернетақтадан жоғары көтеріп ойнайтын. Оның оң қолымен жасаған сололары айқын және стаккато стилінде болды. Оның мелодиялық қоры өте бай болды, қарапайым блюзден бастап күрделі, біріне-бірі үйлестірілген пентатоникалық гаммаларға дейін жетті; аккордтарды дыбыстауға (әсіресе кварталар арқылы) жасаған тәсілі Чик Корея сияқты заманауи джаз пианистеріне әсер етті. Оның кейбір гармониялық модальдық техникалары Клод Дебюссидің фортепиано туындыларымен байланысты. Grateful Dead тобының ритм-гитаристі Боб Уэйр өзінің ойнауына Тайнердің әсер еткенін айтты.

Марапаттар мен құрметтер

Тайнер 2002 жылы Ұлттық өнер қорынан NEA Джаз шебері атанды. Ол бес рет «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды: «The Turning Point» (1992) және «Journey» (1993) үшін, сондай-ақ «Illuminations» (2004), «Infinity» (1995) және «Blues for Coltrane: A Tribute to John Coltrane» (1987) альбомдары үшін «Ең жақсы инструменталды джаз альбомы» номинациясы бойынша. Тайнерге Умбрия джаз фестивалі барысында Sala dei Notari-де Беркли музыка колледжінің құрметті докторлық дәрежесі табысталды. Тайнер 6-шы, 10-шы және 11-ші жыл сайынғы «Independent Music Awards» байқауының қазылар алқасының мүшесі болды.