1823 жылғы АҚШ пен Арикара тайпасы арасындағы соғыс
Arikara War
АҚШ-Арикара соғысы (1823): Миссури өзені бойындағы алғашқы қақтығыс. Бұл соғыс АҚШ армиясының Батысқа жөнелтілген тұңғыш операциясы болды. Теңіз саудасы тарихындағы ең ауыр оқиға.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1823 жылы АҚШ пен Арикара тайпасы арасындағы соғыс
1823 war between the US and Arikara natives
Арикара соғысы – 1823 жылы Америка Құрама Штаттары мен Арикара тайпасы арасындағы әскери қақтығыс. Бұл соғыс Жоғарғы Миссури өзені бойындағы Үлкен далаларда, ұйымдастырылмаған аумақта (қазіргі Оңтүстік Дакота штаты) болды. Америка Құрама Штаттары үшін бұл соғыс – Миссури өзенінен батысқа қарайғы Үлкен далаларда әскери операциялар үшін армиясы жөнелтілген алғашқы рет болды. Арикара тайпасы мен АҚШ арасындағы алғашқы және жалғыз қақтығыс – АҚШ азаматтарына қарсы, тері саудасымен айналысқан Арикара тайпасы жасаған шабуылға жауап ретінде басталды. Арикара соғысы Батыс тері саудасы тарихындағы ең ауыр апат деп есептеледі.
The Arikara War was a military conflict between the United States and Arikara in 1823 fought in the Great Plains along the Upper Missouri River in the Unorganized Territory (presently within South Dakota). For the United States, the war was the first in which the United States Army was deployed for operations west of the Missouri River on the Great Plains. The war, the first and only conflict between the Arikara and the U. S., came as a response to an Arikara attack on U. S. citizens engaged in the fur trade. The Arikara War was called "the worst disaster in the history of the Western fur trade".
Өмірбаян
АҚШ пен Арикара тайпасы арасындағы қарым-қатынас 1804 жылы басталды. Алғашқыда бұл қарым-қатынас достық сипатта болды. 1806 жылы Арикара басшысы Анкедучаро АҚШ астанасына сапар барысында қайтыс болды. АҚШ үкіметі оның өлімінің табиғи себептерден болғанын мәлімдесе де, Арикара тайпасы Анкедучароның АҚШ азаматтары тарапынан қасақана өлтірілгеніне сенді. Келесі жылдары халықаралық тері саудасымен айналысатын компаниялардың қызметінің өсуіне байланысты Арикара тайпасы мен ақ американдықтар арасындағы байланыс күшейді. 1823 жылдың басында Арикара тайпасы Миссури тері компаниясына тиесілі бекініске шабуыл жасап, екі АҚШ азаматын өлтірді. Арикара тайпасының Батыс Дакота және Лакота Сиу тайпаларымен, шекаралас орналасқан екі күшті тайпамен қарым-қатынасы нашар болды. Соғысқа қатысқан Арикара тайпасы Миссури өзенінің батыс жағалауындағы екі елді мекенде тұрды, олар Гранд-Ривердің құйылысынан шамамен алты шақырым жоғарыда орналасқан. Екі бекінілген Арикара елді мекенін кішкентай арна бөліп тұрды. Соғыстың нақты себептері толыққанды жазылмаған, бірақ Арикара тайпасының ақ саудагерлермен сауда байланысы, әрине, маңызды фактор болды. Арикара тайпасы жылдың көп бөлігінде тұрақты қоныстарда тұрып, мал өсіріп, балық аулап, аң аулап күшін табады. Бірақ мұның бәрі олардың өмір сүруіне жеткіліксіз болды, сондықтан олар көрші тайпалармен сауда орталығы ретінде тіршілік ететін. Уильям Генри Эшлидің тері мен жүн-мал сатып алуға бағытталған экспедициясы Арикара тайпасын сауда делдалы ретіндегі рөлінен айырды, бұл олардың күнкөрісіне тікелей қауіп келтірді. Сонымен қатар, олар өз аумағында сауда бекетінің болуын қалаған, осылайша өндірілген тауарларға оңай қол жеткізе алатын еді. Олар ұзақ жылдар бойы жаулары болған Сиу тайпасының мұндай бекеттері бар екенін білген, бірақ өздерінде ондай мүмкіндік болмады. Эшлиге 1822 жылы сауда бекетін құру туралы тапсырма берілген. Өзінің ісін тұрақты базаны ұстап тұру арқылы шектегісі келмеген Эшли Арикара тайпасына олар сұраған тауарларды тікелей Сент-Луис қаласынан жеткізіп беруге уәде берді. Бірақ 1823 жылғы экспедиция кезінде Эшли бұл уәдесін орындамады, және мүмкін, оны орындауға ниеті де болмаған. Анкедучароның өлімі соғыстың тікелей себебі болмаса да, ол жалпы наразылықты күшейте түсті.
Relations between the United States and the Arikara commenced in 1804. Initially, the relations were amicable. In 1806, Ankedoucharo, an Arikara leader, died during a trip to the United States capital. Although the U. S. claimed that his death was from natural causes, the Arikara widely believed that Ankedoucharo was deliberately murdered by U. S. citizens. In subsequent years, contact between the Arikara and White Americans increased as a result of the growing activity of corporations engaged in the international fur trade. In early 1823, the Arikara attacked a corporate fort belonging to the Missouri Fur Company, killing two U. S. citizens. The Arikara had poor relations with the Western Dakota and Lakota Sioux, two stronger Indigenous nations along its borders. The Arikara involved in the war were living in two communities on the west shore of the Missouri River located approximately six miles upstream from the mouth of Grand River, and a small creek separated the two fortified communities of Arikara homes. The causes of the war are not well recorded, but the trading relationship of the Arikara with white traders was certainly a factor. The Arikara lived in permanent settlements for most of the year where they farmed, fished and hunted buffalo on the surrounding plains. However, this was insufficient to sustain them and they relied on being a center of trade with neighboring tribes to survive. William Henry Ashley's expedition to directly acquire furs and pelts cut out the Arikara in their role as trading middle men and was thus a direct threat to their livelihood. There was also the issue of their desire to have a trading post on their territory so that they could have easy access to manufactured goods. They resented the fact that their long time enemies, the Sioux, had such posts, but they did not. Ashley had been asked to set up a trading post when he was in the area in 1822. Not wishing to limit his operations by having to maintain a permanent base, Ashley instead promised the Arikara that he would have the goods they asked for shipped to them directly from St. Louis. Ashley had not made good this promise at the time of his 1823 expedition, and possibly never intended to. The death of Ankedoucharo was probably not a direct cause of the war, but it did add to the general resentment.
Салдары
Келесі көктемде арикара босқындары ауылдарды қалпына келтіріп қайтып келді. 2 маусымда арикара ауылының қиратылуынан кейін, кейбір американдықтар Гудзон шығанағы компаниясын америкалық аңшыларға қарсы арикараларды қозу арқылы, соғыс салдарынан тері саудасына қатысудың төмендеуінен пайда табуға тырысқандықтан кінәлады. Гудзон шығанағы компаниясының өкілдері бұл айыптауды жоққа шығарып, олардың аймақта жұмыс істейтін аңшылары болмағанын мәлімдеді. АҚШ пен арикара арасындағы жаулық 18 шілде 1825 жылы екі тараптың бейбіт келісімге қол қоюымен ресми түрде аяқталды. АҚШ әскері мен арикаралар енді ешқашан шайқасқа түспеді. Сиу тайпасы арикараларға шабуыл жасап, оларды солтүстікке қарай, бір ауылдан екіншісіне ығыстырып жіберді. 1851 жылы батыс сиу 1823 жылғы шайқас болған жерді лакота территориясы деп жариялады және кейіннен бұрынғы арикара жеріндегі келісімді ресми түрде мойындады. Бұл қақтығыс қысқа болғанымен, екі себептен ерекшеленді: ол АҚШ пен батыстағы үндістер арасындағы алғашқы әскери қақтығыс болды, бұл болашақта ақтар мен басқа да үнді тайпалары арасындағы қарым-қатынастардың үлгісін белгіледі; сондай-ақ, Левенворт арикараларды толығымен жеңбегендіктен, оларға көрсеткен кеңшілігі үндістерді бағындыруды талап еткен ақ американдықтар мен бейбіт бірлесуді жақтағандар арасында қызу пікірталас тудырды. Арикара тайпасы ақырында Мандан және Хидаца тайпаларымен бірге Солтүстік Дакотадағы Форт Бертольд резервациясында қоныстанды. Көптеген арикара және кроу тайпасының өкілдері Сиу соғыстары кезінде үнді шалбарлары болып қызмет етті. 1932 жылы арикара ауылдарының орнында (Ливенворт орны (39CO9)) жүргізілген археологиялық жұмыстар 100 жылдан астам бұрынғы жер үйлерді бекер атқылауға себеп болған жағдайды анықтады. Жердің үстіңгі қабаттарында көптеген жарылмаған снарядтар табылған.
The Arikara refugees returned the following spring, restoring the villages. After the destruction of the Arikara village on 2 June, some Americans angrily accused the Hudson's Bay Company of stirring up the Arikara against the American trappers in order to profit from their reduced involvement in the fur trade thanks to the war. Representatives for the Hudson's Bay Company denied this, pointing out they had never had any trappers contracted by them working in the region. The hostility between the United States and the Arikara ended officially on 18 July 1825, when the two opponents signed a peace treaty. The U. S. Army and the Arikara never engaged in battle again. The Sioux continued to attack the Arikaras and press them north, from one village to another. In 1851, the western Sioux claimed the 1823 battleground as Lakota territory and later received formal treaty recognition on the former Arikara land. Although brief, the conflict was noted for two reasons: it was the first military conflict between the United States and Native Americans in the West, setting the tone for future encounters between whites and other Native American groups; and since Leavenworth did not completely defeat the Arikara, his leniency toward them sparked a great debate between white Americans demanding subjugation of the natives and those advocating for peaceful cohabitation. The Arikara eventually settled with the Mandan and Hidatsa on the Fort Berthold Reservation in North Dakota. Many Arikara and Crow people became Indian scouts during the height of the Sioux Wars. Archaeological work at the location of the Arikara villages (Leavenworth site (39CO9)) in 1932 gave a clue to the futile shelling of the earth lodges more than 100 years earlier. The upper stratums of earth hid a number of unexploded shells.
БАҚ-та
1823 жылы Арикара тайпасының Рокки Маунтин Фур Компаниясына жасаған шабуылының көркемделіп бейнеленген оқиғасы 2015 жылғы "The Revenant" фильмінде аңшы Хью Гласс тұрғысынан көрсетілген.
A fictionalized representation of the 1823 attack by the Arikara on the Rocky Mountain Fur Company appears in the 2015 film The Revenant from the perspective of trapper Hugh Glass.