Кіріспе

Шотланд дін қызметкері Эдвард Ирвинг (4 тамыз 1792 – 7 желтоқсан 1834) – шотланд дін қызметкері, Католиктік Апостолдық шіркеуінің құрылуындағы негізгі тұлға деп есептеледі.

Ерте өмір

Эдвард Ирвинг Аннандағы, Аннандальдегі, Гэвин Ирвингтің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Әкесінің тарапынан, ол тері өңдеуші мамандығымен айналысқан, француз гугеноттарынан келген босқындармен байланысы бар, бұл аймақта ұзақ жылдардан бері танымал отбасынан тегін алады. Анасының жағынан, Лоутерлер Аннандальде фермерлер немесе шағын жер иелері болған. Оның білім алуының бастапқы кезеңі Томас Пэйннің туысы Пегги Пэйн басқарған мектепте өтті, содан кейін ол Адам Хоуп оқытқан Аннан академиясына қабылданды.

Шотландия

Ол он үш жасында Эдинбург университетіне қабылданды. 1809 жылы ол магистр дәрежесін алды; ал 1810 жылы сэр Джон Леслидің ұсынысымен, жаңа құрылған математикалық мектептің жетекшісі болып тағайындалды. Оның шәкірттерінің арасында кейін әйгілі миссис Карлайл атанған Джейн Уэлш, он тоғызыншы ғасырдың көрнекті хат жазушыларының бірі және Томас Бернс болды. 1812 жылы ол Изабелла Мартинмен келісімге келді, бірақ бірте-бірте Джейн Уэлшке ғашық болды, ол да оған риза болды. Ол Изабелламен жасаған келісімінен бас тартқысы келді, бірақ оның отбасы оған бөгет қойды. Иронияға орай, 1821 жылы Ирвинг оған эссеші Томас Карлайлды таныстырды. Соңында, 1823 жылы ол Изабеллаға үйленді. (Қызығы, Ирвинг бірнеше жылдан кейін дүниеге келген тағы бір шотланд Томас Карлайлдың өміріне де әсер етті, оған жаңа шіркеуінде жауапты қызмет тапсырды.) Оның Хэддингтондағы лауазымы 1812 жылы Файфтағы Кирккалди академиясындағы ұқсас лауазыммен ауыстырылды. Теологиялық білімін бірнеше жартылай семестрде аяқтағаннан кейін, 1815 жылдың маусым айында уағыз айтуға лицензия алды, бірақ үш жыл бойы оқу міндеттерін орындауын жалғастырды. Бос уақытын математика және физика ғылымдарына ғана емес, сонымен қатар ағылшын әдебиетін оқуға арнады, антикалық сезім мен стильге деген бейімділігі ежескі классиктерді оқып, күшейді, олардың ішінде Ричард Хукер оның сүйікті авторы болды. Сонымен қатар, оның керемет нәрселерге құштарлығы «Мың бір түндік» әңгімелерінің кереметтерінде қанағат тапты, және ол әрдайым жейде қалтасында Оссианның кішкентай данасын алып жүретіні айтылады, одан ол жиі дауыстап, құмарлықпен оқыды. 1818 жылдың жазында ол жетекшіліктен бас тартты және Шотландия шіркеуінде тұрақты лауазым алу мүмкіндігін арттыру үшін Эдинбургке көшіп келді. Оның ерекше сөйлеу әдісі шіркеудің кейбір жоғары лауазымды тұлғаларының мақұлдауын алған сияқты, бірақ төрелікке ие болу перспективасы бұрынғыдан да алыс болды. Ол Персияға миссионерлік сапарға баруды жоспарлап жатқанда, Томас Чалмерстің қадамдары оның жолын тоқтатты, бұл ұзақ кешігуден кейін 1819 жылдың қазан айында Ирвингтің Глазгодағы Сент-Джонс приходында оның көмекшісі және миссионері болып тағайындалуына әкелді. Аз ғана адамды қоспағанда, Ирвингтің уағыздары Сент-Джонс қауымының арасында қызығушылық тудырмады. Чалмерс өзі оның жарқындығы мен әсемдігіне ешқандай ықылас көрсетпеді, оны тек білушілер ғана бағалайтын итальяндық музыкамен салыстырды; бірақ ол кедейлер арасындағы миссионер ретінде зор ықпалға ие болды. Ол кірген әр үйге елшілік дәстүріне сәйкес айтқан «Бұл үйге бейбітшілік болсын» деген батасы оның сырт келбетіне сай келді, және ол адамдардың назарын керемет түрде аударды, әсіресе оның тұлғасының сиқыры жақын және отбасылық қарым-қатынаста өзін көрсету мүмкіндігін тапқаннан кейін.

Лондон

Бұл жартылай табыс оның үміттерімен толыққандай сәйкес келмеді, сондықтан ол 1821 жылдың қысында назарын Шығыстағы миссионерлік қызметке қайта бұрды. Өмірінің арманын орындау мүмкіндігі кенеттен Каледония шіркеуінің (қазіргі Bloomsbury-дегі Lumen шіркеуі, Лондон) шақыруы арқылы ашылды – ол оның қабілеттерін шіркеудің қалған жұртшылығына сынап көруге шақырды. 1822 жылдың шілдесінде ол осы қауымға қызмет етуге бекітілді. Бірнеше жыл бұрын ол осы заманның ең қажетті нәрсесінің бірі – шетелдік нәрселерден алшақтау, мода, әдебиет, сезімталдық, саясат және жоғары мәртебе иелерінің құлшынына тартылу екендігіне сенімді болған. Олар өздерінің әртүрлі құмарлықтарында Құдайға құлшынып, Оның жіберген елшісіне махаббат көрсетпейтін. Ал бұл оған алғашқыда таң қалдырғандай болды, енді ол осы әртүрлі құмарлық иелерінің аузынан даналық сөздерін естіп, оларды осы құмарлықтарынан құтқарып, өмірлерін елшілер заманының үлгісімен қайта жаңартуға куә болды. Оның кенеттен танымал болуының себебі Джордж Кэннингтің Парламентте Ирвингтің керемет шешендігіне жасаған жасырын сілтемесі болуы мүмкін, ол Ирвингтің дұғаларының бірінен естіген сөзге таңсыққандықтан шіркеуіне келген еді. "Оның биік бойы, денесінің үйлесімділігі, қара және мұңды келбеті, көздің бұрыштығымен бұзылмаған, керісінше, оны ерекшелендіретін, оның терең және қуатты дауысы әуенді дауыспен сөйлегенге дейін әсерлі болды; ал оңайлықпен және әдемілікпен айтылған қатал және беткей жартылай шындықтар, абсолютті сеніммен ғана емес, сонымен қатар пайғамбарлық хабаршының билігімен, өнердің еліктеуіне жетпейтін шыншылдықтан туған әсерлі дауыспен, тыңдаушыларын олардың алдын ала ойларына қарсы наразылықтарын ұмыттырды. Оның сөздерінің тақырыбы және оның тақырыптарға ерекше көзқарасы, әрине, бастапқыда оның тартымдылығының маңызды бөлігін құрады". Ол өзін, ойлы, саяси, заңгер және ғалым адамдарға үйретуге дайындалған деп ойлады, олар әлемді өздерінің қолында ұстайды; ол олардың назарын аудару үшін ескі және тозған теологиялық аргументтерді қолданбады, бірақ сол заманның пікірлерін, поэзиясын, саясатын, әдет-ғұрыптарын талқылады, бұл философиялық жан-жақтылық емес, жылы мақтау немесе өлшенген айыптау емес, бірақ қатаң сатира, кейде ашулы айыптаумен және жеке тұлғаларға қатысты егжей-тегжейлілікпен болды. 1823 жылы жарық көрген "Сөздер" жинағына парақшалар, газеттер мен журналдардан сын-қатерлер жаудырды; бірақ тудырған қызығушылық тек беткі және негізінен өткінші болды. Қабылданған шіркеулік формулаларға қарсы күшті наразылық білдіргенмен, Ирвингтің басты мақсаты – осы формулаларға қатайған ежелгі ойлау және сезімді қайта жаңғырту және осылайша жаңа әсерлерді ығыстыру болды, ол кездейсоқ және уақытша моральдық кемшіліктерді инстинктивті сенімділікпен анықтады, бірақ оның терең және нақты тенденциялары оның болжамдарының шегінен тыс болды. Осылайша, оның заманының ой-санасының бағытымен түбегейлі қайшылықта болғандықтан, ол тапсырған миссияның сәтсіздігі ерте немесе кеш болатыны белгілі еді; және 1827 жылы Регент алаңындағы жаңа шіркеуін ашқаннан кейін көп ұзамай ол моданың кетіп қалғанын, шіркеу әрқашан жақсы толған болса да, енді толы емес екенін байқады. Осы тастап кету оның өзіне деген құрметін, оның ең күшті құштарлықтарының бірін, бірақ таңғажайып түрде шыншылдық пен қарапайымдықпен байланысты, күмәнсіз, қатты жаралады, бірақ жара жаралы болды, өйткені ол әлемнің біртіндеп жақсаруына деген үмітін толығымен жойды және оның мистикалыққа бейімділігін нығайтты.

Католиктік-апостолдық шіркеудің бастауы

Көп жылдар бойы Ирвинг пайғамбарлық тақырыбымен шұғылданды, ал екінші келгенінің жақын уақытта болатынына сенімі иезуит дін қызметкері Мануэль Лакунзаның «Хуан Жосафат Бен Езра» деген еврей есімімен жазған еңбегін оқығаннан кейін нығайды. 1827 жылы ол оның аудармасын, әсем алғы сөзбен бірге жариялады. Ирвингтің діни көзқарастары, бастапқыда кейбір жағынан католиктік және адам табиғатына жақын болған, шіркеу ортасында кең таралғаннан гөрі, Сэмюэл Тейлор Кольриджбен араласу арқылы кеңдік пен толықтық алды. Бірақ бірте-бірте оның Кольридждің философиясына деген қызығушылығы мистикалық және түсініксіз нәрселерге қатысты болды, және осының нәтижесінде ол мыңжылдық ілімге енді деп есептеуге болады. 1832 жылы Ирвингтік немесе Киелі католиктік-апостолдық шіркеудің құрылуына әкелген оның кейінгі дамуының бірінші кезеңі Хью Бойд М‘Нейлдің (1795–1879) төрағалық еткен Альбери конференцияларымен (1826–30) байланысты болды. Бұл конференциялар оның досы Генри Драммондтың Альбери паркінде, Суррейдегі Альбериде өтті. Онда орындалмаған пайғамбарлықтар талқыланды, содан кейін пайғамбарлық кітаптар, әсіресе Апокалипсис зерттелді, және Лондон мен провинцияларда пайғамбарлық туралы бірнеше уағыздар оқылды. 1828 жылы оның Апокалипсис туралы лекциялары Эдинбургтің ең үлкен шіркеулерін жазғы таңертең толтырды. Бірақ 1830 жылы оның құштар қиялына рухани жаңа мүмкіндіктер ашылды, ол өмір сүрген дәуір үшін жаңа үміт болды. Шотландияның шалғай бұрышында пайғамбарлық және емдеудің апостолдық сыйлары қайта жанданды, ол бұрын 1828 жылы сенімсіздік салдарынан тоқтатылған деп өзін-өзіне сендірген еді. Ол жаңа күштерді кез келген күмәнсіз қабылдады, тіпті ең жақын достарының наразылықтары мен бас тартулары, сыйлардың негізгі агенттерінің мойынбұруы, өзінің екінші деңгейдегі лауазымға түсуі, көріністердің азғын және сәтсіз нәтижелері, сондай-ақ шіркеу мен әлемнің жалпы қабылдамауы оны тоқтатпады. 1830 жылы Лондон Пресвитериумы оның Иса Мәсіхтің адамдығы туралы ілімі үшін оны шіркеуден шығарды, ал келесі жылы Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясы осы пікірлерді айыптады, бұл оның шіркеутің қолдауынан одан әрі оқшаулануына әкелді. Бірақ сыйлардың көрінісіне байланысты туындаған бұзушылықтар бірте-бірте оның қауымының көпшілігін алшақтатып, Лондон Пресвитериумына шағым түсірді, олар бұрын оның билігін мойындамаған еді. Ол Регент алаңындағы Ұлттық шотланд шіркеуінің пасторы болуға жарамсыз деп танылды. Ол және оның ізбасарлары (өздерін Киелі католиктік-апостолдық шіркеу деп атады) 1832 жылы Ньюман көшесіндегі жаңа ғимаратқа көшкеннен кейін, 1833 жылдың наурыз айында Аннан Пресвитериумы оны ерестік айыбы бойынша Шотландия шіркеуінің қызметінен босатты. Шотландия шіркеуінен қуылғаннан кейін Ирвинг Айслингтонда ашық ауада уағыздай бастады, содан кейін ол үшін және оның ізбасарлары үшін Айслингтондағы Дункан көшесінде жаңа шіркеу салынды. Оны Ирвингтің Лондон шіркеуінің бұрынғы ақсақалы Дункан Маккензи қаржыландырып, Стивенсон мен Рамедждің Холборн фирмасы салды. Шіркеу 1970 жылдары жабылды. Биліктің рұқсатымен ол кейбір кешігулерден кейін Ньюман көшесіндегі шіркеудің бас пасторы болып қайта тағайындалды, бірақ үздіксіз еңбек пен рухани жағдайының күшеюі оның өмірлік күшінің көздерін толығымен сарқып тастады. Ол өмірінің гүлденген кезеңінде, 7 желтоқсан 1834 жылы, еңбек пен қамқорлықтан шаршап, қайтыс болды. Ол Глазго соборының криптасында Сент-Мунгоның қабірінің жанында жерленген.

Ескерткіш

Дюмфрисширдегі Аннан ескі шіркеуінің аумағында Ирвингтің мүсіні орналасқан. Оны Дэмфристік Дж. В. Додс жасаған. Мүсін 1892 жылы, Ирвингтің туғанына 100 жыл толуына орай Арчибальд Чартерис ашты. Олардың арасынан сақталған балаларының ішінде 1834 жылы туған Изабелла Ирвинг, Сэмюэл Роусон Гардинерге үйленген, және Австралияға көшіп кеткен Мартин Хоуи Ирвинг болды.