Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1200–1216 жылдар аралығында Англия королевасы Изабелла (изaбɛл дɑ̃ɡулɛм; шамамен 1186/1188 – 4 маусым 1246) – король Джонның екінші әйелі болғандықтан 1200–1216 жылдар аралығында Англия королевасы, 1202 жылдан 1246 жылы қайтыс болғанға дейін өз құқығымен Ангулем гравинясы, ал 1220–1246 жылдар аралығында граф Хьюдың әйелі ретінде Ла Марш гравинясы болды. Изабелланың король Джоннан бес баласы болды, оның ішінде оның мұрагері, кейін Генрих III. 1220 жылы Изабелла Ла Марш графы Хью Лузиньянға үйленді, одан тағы тоғыз баласы болды. Изабелланың кейбір замандастары және кейінірек жазған авторлар 1241 жылы Франция королі Людовик IX-қа қарсы құйрық тістегендердің бірі болғанын айтады, оның анасы Кастилияның Бланкасы оны қорлағаннан кейін, оған терең жек көру сезімі болған. 1244 жылы, қастандық сәтсіз аяқтағаннан кейін, Изабелла корольді улауға тырысқан деп айыпталды. Қамаудан қашу үшін ол Фонтеврод аббаттығына синып, екі жылдан кейін қайтыс болды, бірақ мұның ешқайсысы расталмады.
Queen of England from 1200 to 1216
Isabella (, izabɛl dɑ̃ɡulɛm; c. 1186/ 1188 – 4 June 1246) was Queen of England from 1200 to 1216 as the second wife of King John, Countess of Angoulême in her own right from 1202 until her death in 1246, and Countess of La Marche from 1220 to 1246 as the wife of Count Hugh. Isabella had five children by King John, including his heir, later Henry III. In 1220, Isabella married Hugh X of Lusignan, Count of La Marche, by whom she had another nine children. Some of Isabella's contemporaries, as well as later writers, claim that she formed a conspiracy against King Louis IX of France in 1241, after being publicly snubbed by his mother, Blanche of Castile, for whom she harbored a deep seated hatred. In 1244, after the plot had failed, Isabella was accused of attempting to poison the king. To avoid arrest, she sought refuge in Fontevraud Abbey, where she died two years later, but none of this can be confirmed.
Англияның патшайымы
Изабелла – Ангулем графы Эймер Тайлефердің жалғыз қызы және мұрагері, Константинопольдің латын императоры Пётр II-нің қарындасы, Куртене әулетінен шыққан Алисаның қызы. Алиса мен Пётр II Франция королі Людовик VI-ның немерелері еді. Изабелла 16 маусым күні 1202 жылы Ангулем графинясі атағын алды, ол кезде ол Англия патшайымы болған еді. 12 немесе 14 жасында король Джонға үйленгені 1200 жылдың 24 тамызында Ангулемде болды, бұл оның Глостердің Изабелласымен жасаған алғашқы некесін жойғанынан бір жыл өткен соң орын алды. Ол 8 қазан күні Лондонның Вестминстер аббаттығында салтанатты рәсіммен патшайым болып кигізілді. Изабелла бастапқыда Лузиньян графы Хью IX ле Брунға, Ла Марш графының немересі мен мұрагеріне берілген еді. Джонның оны екінші әйелі ретінде алуына байланысты Франция королі Филипп II олардың француз жерлерін тартып алды, содан кейін қарулы қақтығыс басталды. Джонға үйленген кезде сары шашты, көк көзді Изабелла әулеттің арасында сұлулығымен танымал болды және кейбір тарихшылар оны орта ғасырдың Еленасы деп атады. Изабелла күйеуінен әлдеқайда жас еді және оған тән болғандай, тез ашуға бейім мінезді болды. Король Джон жас, әдемі әйеліне ғашық болды, бірақ оны алуы романтикалық махаббаттан гөрі, жауларын ренжітумен байланысты болды. Ол Джонға тұрмысқа шыққан кезде Хью IX ле Брунға айтылған еді. Ол мемлекеттік істерін Изабелламен уақыт өткізу үшін жиі елемейтін, кейде оның жанында түске дейін жататын. Алайда, бұл Джонның жаулары таратып, оны әлсіз және жауапсыз билеуші ретінде көрсету үшін таратқан қаңқу болды, өйткені сол кезде Джон Франция королі Филипп II-ге қарсы Плантагенет герцогтықтарын сақтап қалу үшін қаһарлы соғыс жүргізіп жатқан еді. Халық оны сұлулығы үшін «сирена» немесе «Мессалина» деп атады. Оның қайын енесі Аквитаниялық Элеонора оны Джонның әйелі ретінде қуана қабылдады. 1 қазан күні 1207 жылы Винчестер сарайында Изабелла ұл мен мұрагер берді, болашақ Англия королі Генрих III, оның атасы Генрих II-нің құрметіне осылай аталып, дүниеге келді. Одан кейін тағы бір ұлы Ричард және үш қызы – Джоан, Изабелла және Элеонора дүниеге келді. Бес баласының бәрі ересекке жетіп, маңызды некелер жасады, тек Джоаннан басқасының бәрі өз ұрпақтарын жалғастырды.
Isabella was the only daughter and heir of Aymer Taillefer, Count of Angoulême, by Alice of Courtenay, who was a sister of Peter II of Courtenay, Latin Emperor of Constantinople. Alice and Peter II were grandchildren of King Louis VI of France through their father Peter I of Courtenay. Isabella became Countess of Angoulême in her own right on 16 June 1202, by which time she was already queen of England. Her marriage, at age 12 or 14, to King John took place on 24 August 1200, in Angoulême, a year after he annulled his first marriage to Isabel of Gloucester. She was crowned queen in an elaborate ceremony on 8 October at Westminster Abbey in London. Isabella was originally betrothed to Hugh IX le Brun, Count of Lusignan, grandson and heir of the Count of La Marche. As a result of John's temerity in taking her as his second wife, King Philip II of France confiscated all of their French lands and armed conflict ensued. At the time of her marriage to John, the blonde haired blue eyed Isabella was already renowned by some for her beauty and has sometimes been called the Helen of the Middle Ages by historians. Isabella was much younger than her husband and possessed a volatile temper similar to his own. King John was infatuated with his young, beautiful wife; however, his acquisition of her had at least as much to do with spiting his enemies as romantic love. She was already engaged to Hugh IX le Brun when she was taken by John. It was said that he neglected his state affairs to spend time with Isabella, often remaining in bed with her until noon. However, these were rumors spread by John's enemies to discredit him as a weak and grossly irresponsible ruler, given that at the time John was engaging in a desperate war against King Philip II of France to hold on to the remaining Plantagenet duchies. The common people began to term her a "siren" or "Messalina" for her allure. Her mother in law, Eleanor of Aquitaine, readily accepted her as John's wife. On 1 October 1207, at Winchester Castle, Isabella gave birth to a son and heir, the future King Henry III of England, who was named after his grandfather King Henry II. He was quickly followed by another son, Richard, and three daughters: Joan, Isabella and Eleanor. All five children survived into adulthood and made illustrious marriages; all but Joan produced offspring of their own.
Екінші неке
1216 жылы қазанда король Джон қайтыс болғанда, Изабелланың бірінші әрекеті 28 қазанда Глостер қаласында тоғыз жасар ұлының жылдам тағына отыруына ұйымдастыру болды. Корольдік тәж жуырда Уош өзенінде жоғалып, король Джонның барлық қазынасымен бірге кеткендіктен, ол тәждің орнына өз алтын шеңберін ұсынды. Келесі шілдеде, оның Англия королі III Генрих болып таққа отырғанынан бір жыл өткен соң, ол оны өзінің регенті, Пемброктың 1-ші графы Уильям Маршалдың қамқорлығына қалдырып, Францияға оралып, Ангулем мұрасын басқаруға кірісті. 1220 жылдың көктемінде Изабелла Люсиньянның Х Гюіне, «ле Брун» атанған, Лусиньян мырзасы, Ла Марш графы, оның бұрынғы күйеуі Хью IX-тың ұлына тұрмысқа шықты, оған король Джонға үйленер алдында айтылған болатын. Бұрын оның үлкен қызы Жоан Хьюге үйленсін деп келісім жасалған еді, ал кішкентай қыз үйленуге дайындық үшін Лусиньян сарайында тәрбиеленіп өсті. Алайда Гю, Изабелланың сұлулығының өшпегенін көрген соң, қыздың анасын артық жақсы көріп қалды. Жоанға Шотландияның II Александр патшасы күйеу болып берілді, олар 1221 жылы үйленді. Изабелла Англия корольдық кеңесінің рұқсатынсыз Гюге тұрмысқа шықты, бұл жесір патшайымнан талап етілетін нәрсе еді. Аталған кеңес оған кез келген келесі күйеуді тағайындау ғана емес, қайтадан үйленуге рұқсат беруге (немесе мәжбүрлеуге) шешім қабылдау құқығына ие болды. Изабелланың осы биліктің үстемдігіне балта шабуы кеңеске оның жерлерін тәркілеуге және зейнетақысын тоқтатуға себеп болды. Изабелла мен оның күйеуі Шотландия патшасына үйленуге уәде берілген Жоанды Францияда қалдырумен қорқытып, қарсы шара қолданды. Кеңес алдымен жас король Генрих атынан Папаға ашулы хаттар жіберіп, Изабелла мен оның күйеуін қауымнан шығаруға шақырды, бірақ содан кейін Шотландия патшасымен қақтығыстан аулақ болу үшін Изабелламен келісуді шешті, ол әйеліне ие болуға асығыс болды. Изабеллаға Девондағы қазыналықтар мен төрт жылға Айлсбериден түсетін кіріс, Нормандиядағы тәркіленген жерлері үшін өтемақы ретінде, сондай-ақ оның зейнетақысы бойынша 3000 фунт стерлингі қайтарылды. Изабелла Х Гюден тағы тоғыз бала сүйді. Олардың үлкен ұлы, XI Гю Люсиньян 1249 жылы әкесінен кейін Ла Марш және Ангулем графы болды. Изабелланың корольдік некесінен туған балалары Ангулемге онымен бірге бармады, олар Англияда үлкен ағасы III Генрихпен бірге қалды.
When King John died in October 1216, Isabella's first act was to arrange the speedy coronation of her nine year old son at the city of Gloucester on 28 October. As the royal crown had recently been lost in the Wash, along with the rest of King John's treasure, she supplied her own golden circlet to be used in lieu of a crown. The following July, less than a year after his crowning as King Henry III of England, she left him in the care of his regent, William Marshal, 1st Earl of Pembroke, and returned to France to assume control of her inheritance of Angoulême. In the spring of 1220, Isabella married Hugh X of Lusignan, "le Brun", Seigneur de Luisignan, Count of La Marche, the son of her former fiancé, Hugh IX, to whom she had been betrothed before her marriage to King John. It had been previously arranged that her eldest daughter Joan should marry Hugh, and the little girl was being brought up at the Lusignan court in preparation for her marriage. Hugh, however, upon seeing Isabella, whose beauty had not diminished, preferred the girl's mother. Joan was provided with another husband, King Alexander II of Scotland, whom she wed in 1221. Isabella married Hugh without the consent of the king's council in England, as was required of a queen dowager. That council had the power not only to assign to her any subsequent husband, but to decide whether she should be allowed (or forced) to remarry at all. That Isabella flouted its authority moved the council to confiscate her dower lands and to stop the payment of her pension. Isabella and her husband retaliated by threatening to keep Joan, who had been promised in marriage to the King of Scotland, in France. The council first responded by sending furious letters to the Pope, signed in the name of young King Henry, urging him to excommunicate Isabella and her husband, but then decided to come to terms with Isabella, to avoid conflict with the Scottish king, who was eager to receive his bride. Isabella was granted the stannaries in Devon, and the revenue of Aylesbury for a period of four years, in compensation for her confiscated dower lands in Normandy, as well as the £3,000 arrears for her pension. Isabella had nine more children by Hugh X. Their eldest son Hugh XI of Lusignan succeeded his father as Count of La Marche and Count of Angoulême in 1249. Isabella's children from her royal marriage did not join her in Angoulême, remaining in England with their eldest brother Henry III.
Көтеріліс және өлім
Кейбір замандастары "әуескер, еріншекті және қиын" деп сипаттаған Изабелла Франциядағы өзінің төмен дәрежесімен келісе алмады. Бұрынғы Англия патшайымы болғанмен, Изабелла енді көбінесе қарапайым графша ретінде қарастырылды және басқа әйелдерге басымдық беруге тиіс болды. 1241 жылы Изабелла мен Хью француз сарайына шақырылып, Франция королі Людовик IX-тің ағасы, Пуату графы болып тағайындалған Альфонске адалдық серт беруге шақырылды. Осы кезде олардың анасы, патшайым-ана Бланш оларды ашық түрде елемеді. Бұл 1216 жылғы мамырдағы Бірінші барондар соғысы кезінде Англияға француз басқыншылығын ынталы түрде қолдағандығы үшін Бланшқа терең жек көру сезімі болған Изабелланы қатты ашуландырды. Изабелла және оның күйеуі, сондай-ақ басқа наразы ақсүйектер, оның ішінде күйеу баласы Тулуза графы Раймонд VII, француз патшасына қарсы оңтүстік және батыс провинцияларын біріктіретін Англия қолдауымен құрылған конфедерация құруға тырысты. Ол 1230 жылы Нормандияға шабуыл жасаған ұлы Генриге қолдау көрсетті, бірақ оған уәде еткен көмекті көрсетпеді. 1244 жылы конфедерация сәтсіз аяқталып, Хью Людовик патшамен келісімге келгеннен кейін, патшаны улауға тырысқан екі баспанашы тұтқындалды. Тергеу кезінде олар Изабелладан жалақы алғанын мойындады. Изабелла тұтқындалмас бұрын Фонтеврод аббаттығына қашып кетті, ол 1246 жылдың 4 маусымында қайтыс болды. Изабелланың бұрынғы шарттылығы бойынша, ол көптеген күнәлары үшін өкініш білдіре отырып, аббаттықтың шіркеу ауласына жерленді. Фонтевродқа сапармен келген ұлы Англия королі Генрих III оны аббаттың сыртында жерленгенін көріп, қатты таң қалды және оны дереу ішке көшіруге бұйрық берді. Соңында ол Генрих II және Аквитаниялық Элеонораның қасына жерленді. Кейіннен оның көптеген Лузиньян балалары Францияда көп үміт күтпегендіктен, Англияға және олардың жартылай бауыры Генрих сарайына аттанды.
Described by some contemporaries as "vain, capricious and troublesome," Isabella could not reconcile herself with her less prominent position in France. Though a former queen of England, Isabella was now mostly regarded as a mere countess and had to give precedence to other women. In 1241, when Isabella and Hugh were summoned to the French court to swear fealty to King Louis IX of France's brother, Alphonse, who had been invested as Count of Poitou, their mother, Queen Dowager Blanche openly snubbed her. This so infuriated Isabella, who had a deep seated hatred of Blanche for having fervently supported the French invasion of England during the First Barons' War in May 1216, that she began to conspire actively against King Louis. Isabella and her husband, along with other disgruntled nobles, including her son in law Count Raymond VII of Toulouse, sought to create an English backed confederacy which united the provinces of the south and west against the French king. She encouraged her son Henry in his invasion of Normandy in 1230, but then did not provide him the support she had promised. In 1244, after the confederacy had failed and Hugh had made peace with King Louis, two royal cooks were arrested for attempting to poison the king; upon questioning they confessed to having been in Isabella's pay. Before Isabella could be taken into custody, she fled to Fontevraud Abbey, where she died on 4 June 1246. By Isabella's own prior arrangement, she was first buried in the abbey's churchyard as an act of repentance for her many misdeeds. On a visit to Fontevraud, her son King Henry III of England was shocked to find her buried outside the abbey and ordered her immediately moved inside. She was finally placed beside Henry II and Eleanor of Aquitaine. Afterwards, most of her many Lusignan children, having few prospects in France, set sail for England and the court of Henry, their half brother.
Танымал мәдениетте
Ол Джонмен некеге тұрмас бұрын, бірақ 12 жасында емес, "Робин Гудтың оқиғалары" телесериалының "Изабелла" (1956) эпизодында актриса Зена Уокер сомдады. Оны 1976 жылы "Робин және Мариан" фильмінде Виктория Абриль бейнеледі. Ол 1979 жылы "The Devil's Crown" телесериалында актриса Линси Бакстер рөлінде ойнады. Оны телесериалдың "Шервудтың Робин" (1986) "Претендер" (1986) эпизодында актриса Кори Пулман сомдады. 2010 жылы "Робин Гуд" фильмінде Лея Сейду оны бейнеледі.
She was played by actress Zena Walker in the TV series The Adventures of Robin Hood episode "Isabella" (1956), before her marriage to John, but not as a 12 year old. She was portrayed by actress Victoria Abril in the 1976 film Robin and Marian. She was played by actress Lynsey Baxter in the 1979 TV mini series "The Devil's Crown". She was played by actress Cory Pulman in the episode "The Pretender" (1986) of the TV series Robin of Sherwood. She was portrayed by actress Léa Seydoux in the 2010 film Robin Hood.