Кіріспе

Орта ғасыр монахы және тарихшы, тарихи жалғандықтың құрбаны

Киренсестрлік Ричард (Ricardus de Cirencestria; 1340 жылға дейін – 1400) Вестминстердегі Бенедиктин аббаттығының дін қызметкері және шағын тарихшысы болды. Ол 18 және 19 ғасырларда "Британия сипаттамасы" еңбегінің авторы ретінде кеңінен танылды, бірақ 1846 жылы оның кейінірек жасалған жалғандық екені дәлелденді.

Өмір

Оның есімі (Circestre ретінде) алғаш рет 1355 жылы жасалған осы негілімнің монахтарының тізімінде кездеседі. 1391 жылы ол Римге баруға абаттан рұхсат алды, және абат Ричардтың триіз жылдан астам дінін мінсіз және адал сақтағанына куәлік берді. 1400 жылы Ричард аббаттың емханасында тоғыз түн өткізді және қаңтар айында қайтыс болған болуы мүмкін. Оның белгілі жалғыз еңбегі – 447 жылдан 1066 жылға дейінгі кезеңдегі Англия патшаларының істері туралы «Тарихи айна» (Speculum historiale de gestis regum Angliae) төрт кітабы. Оның қолжазбасы Кембридж университетінің кітапханасында сақталады және Джон Майор оны «Роллс» сериясы бойынша екі томдық түрінде жариялаған. Төртінші кітаптың соңында Ричард Уильям I патшалыққа келгеннен бастап баяндамасын жалғастыру және Жеңімпаздың өмірінен бастап оның мансабының эскизін қосу ниетін білдіреді. Алайда, ол бұл жоспарды іске асырмаған. «Тарихи айнаның» тарихи білімімізге қосқан үлесі шамалы, себебі ол көбінесе басқа авторлардың жинағы және тіпті оларды көшіруде де жинақтаушы ұқыпсыздыққа жол берген. Дегенмен, ол Вестминстер аббаттығына қатысты көптеген жарлықтарды, сондай-ақ аббат шіркеуіндегі қабірлері бар әулиелер туралы, әсіресе Эдуард Исповедник туралы толық мәліметтер келтіреді. Алайда, бұл еңбек тарихшылар мен антикварлар тарапынан кеңінен қолданылды, бірақ сын көзқарастың қалыптасуымен оның құндылығы дұрыс бағаланды. «Тарихи айнадан» басқа, Ричард 1396 жылы Уильям Вудфордтан Кентерберилік архиепископ Томасқа жолданған хатқа сәйкес, «Қызметтер туралы» (De officiis) трактат жазды, ал бұрын Питерборо соборының кітапханасында оған жатқызылған «Супер Символ» атты тағы бір трактат болған. Алайда, осы еңбектердің ешқайсысының қазіргі уақытта белгілі бір көшірмесі жоқ.

Вестминстерлік Ричард

Ричард ең белгілісі Чарльз Бертрам жасаған тарихи жалғандық – «Британ сипаттамасы» (De situ Britanniae) арқылы танылды. Бертрамның түпнұсқа қолжазбасында бұл «Вестминстерлік монах Ричардқа» (Ricardus monachus Westmonasteriensis) жатқызылған, бірақ оның түпнұсқа екенін растауға тырысқан британдық ғалым Ричард Циренсестердің аталған еңбек жазылған кезде Вестминстерде болғанын анықтады. Кейін ол оның атының бір түрімен (Ricardus Corinium) жарияланды, және бұл шатасу баршаға мәлім болды, тіпті Ричардтың есімі өзінің шығармаларынан гөрі осы сенімсіз жалғандықпен көбірек байланыстырылатын болды.