Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фактілер мен оқиғалардың тарихи есебі
Historical account of facts and events
Хроника (chronica, грекше χρονικά chroniká, χρόνος, chrónos – "уақыт") – уақыт сызығында реттелген оқиғалардың тарихи есебі. Әдетте, тарихи маңызды оқиғалар мен жергілікті оқиғаларға бірдей мән беріледі, мақсаты – хроникашының көзқарасынан қараған оқиғаларды жазу. Әлем тарихын баяндайтын хроника – жалпыға ортақ хроника. Бұл автордың оқиғаларды түсіндіру және талдау үшін таңдап, маңызды деп санамағандарын алып тастайтын тарихқа қарама-қайшы. Хроникалар туралы ақпарат көздері әртүрлі. Кейбіреулері – хроникашының өзінің біліміне сүйеніп жазылған, ал басқалары – оқиғаның куәгерлері мен қатысушыларының айтқандары, үшіншілері – ауызша айтылып, ұрпақтан ұрпаққа жеткен деректер. Кейбіреулері жарғылар, хаттар және бұрынғы жылнамалар сияқты жазба материалдарды пайдаланған.
A chronicle (chronica, from Greek χρονικά chroniká, from χρόνος, chrónos – "time") is a historical account of events arranged in chronological order, as in a timeline. Typically, equal weight is given for historically important events and local events, the purpose being the recording of events that occurred, seen from the perspective of the chronicler. A chronicle which traces world history is a universal chronicle. This is in contrast to a narrative or history, in which an author chooses events to interpret and analyze and excludes those the author does not consider important or relevant. The information sources for chronicles vary. Some are written from the chronicler's direct knowledge, others from witnesses or participants in events, still others are accounts passed down from generation to generation by oral tradition. Some used written material, such as charters, letters, and earlier chronicles. | width = 20%
| title bg = none
| tstyle = text align: left;
| qalign = left
Ғалымдар хроника жанрын екі топқа бөледі: тірі және өлі хроникалар. Өлі хроника – автор оқиғалардың тізімін жазу уақытына дейін жинаған, бірақ одан әрі олар орын алған кезде жазбаған. Тірі хроника – бір немесе бірнеше авторлар хроникаға тұрақты түрде қосып, қазіргі оқиғаларды олар орын алғаннан кейін көп ұзамай жазады. Ақпараттың дереу қолжетімділігіне байланысты тарихшылар тірі жылнамаларды, мысалы, жылнамаларды өлілерден гөрі жоғары бағалайды. Бұл термин көбінесе орта ғасырларда елдегі тарихи оқиғаларды немесе дворянның немесе дін қызметкерінің өмірін сипаттайтын хроникашы жазған кітапқа қатысты, бірақ ол қоғамдық оқиғалардың жазбасына да қолданылады. Ортағасырлық ең ертедегі ретроспективті (өлі) және қазіргі (тірі) жазбаларды біріктірген Ирландияның хроникасы 431 жылдан 911 жылға дейін. Хроникалар – қазіргі заманғы "уақыт сызықтарының" алдағысы, аналитикалық тарихтарға қарағанда. Олар жергілікті немесе алыс оқиғаларды прозада немесе өлеңде, ұзақ уақыт бойы, жеке хроникашының өмірінде және кейінірек бірнеше жалғастырушылардың өмірінде баяндайды. Егер хроникалар жыл сайынғы оқиғаларды баяндаса, онда оларды жылнама деп атайды. Қазіргі тарихшыдан айырмашылығы, көптеген хроникашылар ақпаратын тапқан күйінде қабылдап, фактілерді аңыздан ажыратуға аз тырысқан. Көптеген хроникашылардың көзқарасы өте жергілікті, сондықтан көптеген анонимді хроникаларды жеке аббаттықтарда табуға болады. Қанша хроника бар екенін айту қиын, өйткені жанрдың анықтамасындағы көптеген түсініксіздіктер не кіруі керек, немесе кірмеуі керек екенін анықтауға мүмкіндік бермейді. Алайда, "Ортағасырлық хроника энциклопедиясы" 300 және 1500 жылдар аралығында жазылған 2500-ге жуық туындыны тізімдейді.
Scholars categorize the genre of chronicle into two subgroups: live chronicles, and dead chronicles. A dead chronicle is one where the author assembles a list of events up to the time of their writing, but does not record further events as they occur. A live chronicle is where one or more authors add to a chronicle in a regular fashion, recording contemporary events shortly after they occur. Because of the immediacy of the information, historians tend to value live chronicles, such as annals, over dead ones. The term often refers to a book written by a chronicler in the Middle Ages describing historical events in a country, or the lives of a nobleman or a clergyman, although it is also applied to a record of public events. The earliest medieval chronicle to combine both retrospective (dead) and contemporary (live) entries, is the Chronicle of Ireland, which spans the years 431 to 911. Chronicles are the predecessors of modern "time lines" rather than analytical histories. They represent accounts, in prose or verse, of local or distant events over a considerable period of time, both the lifetime of the individual chronicler and often those of several subsequent continuators. If the chronicles deal with events year by year, they are often called annals. Unlike the modern historian, most chroniclers tended to take their information as they found it, and made little attempt to separate fact from legend. The point of view of most chroniclers is highly localised, to the extent that many anonymous chroniclers can be sited in individual abbeys. It is impossible to say how many chronicles exist, as the many ambiguities in the definition of the genre make it impossible to draw clear distinctions of what should or should not be included. However, the Encyclopedia of the Medieval Chronicle lists some 2,500 items written between 300 and 1500 AD.
Жазуларды келтіру
Жылнамалардағы жазбалар көбінесе s. а. деген қысқарту арқылы сілтеме жасалады, яғни sub anno (жыл астында), олар тізімделген жыл бойынша. Мысалы, "ASC MS A, s. a. 855" – "Англосаксон жылнамасының" А қолжазбасындағы 855 жылға қатысты жазбаны білдіреді. Сол оқиға жылнаманың басқа қолжазбасында басқа жылмен тіркелген болуы мүмкін, мысалы, "ASC MS D, s. a. 857" деп көрсетілуі мүмкін.
Entries in chronicles are often cited using the abbreviation s. a., meaning sub anno (under the year), according to the year under which they are listed. For example, "ASC MS A, s. a. 855" means the entry for the year 855 in manuscript A of the Anglo Saxon Chronicle. The same event may be recorded under a different year in another manuscript of the chronicle, and may be cited for example as "ASC MS D, s. a. 857".
Ағылшын жылнамалары
Ең маңызды ағылшын жылнамалары – 9-ғасырда король Альфредтің қолдауымен басталып, 12-ғасырға дейін жалғасқан англосаксон жылнамасы, және Рафаэль Холиншед пен басқа авторлардың Англия, Шотландия және Ирландия жылнамалары (1577–87 жж.); екіншісі Элизавета дәуірінің театрлары үшін маңызды материалдар көзі болды. Кейінгі 16-ғасыр шотландтық жылнамалары, Реформациядан кейін жазылған, тарихты католик немесе протестант көзқарастарына сәйкес бейнелейді.
The most important English chronicles are the Anglo Saxon Chronicle, started under the patronage of King Alfred in the 9th century and continued until the 12th century, and the Chronicles of England, Scotland and Ireland (1577–87) by Raphael Holinshed and other writers; the latter documents were important sources of materials for Elizabethan drama. Later 16th century Scottish chronicles, written after the Reformation, shape history according to Catholic or Protestant viewpoints.
Кронсиста
Хронист – тарихи оқиғаларды жазған адам, Еуропаның орта ғасырларында маңызды рөл атқарған. Еуропалық ағарту дәуіріне дейін бұл мамандық көбінесе тарихшының қызметімен теңестірілді, яғни белгілі бір елде немесе аймақта болған маңызды оқиғаларды хронологиялық тәртіппен сипаттаумен айналысты. Көбінесе бұл тәуелсіз кәсіп емес, мемлекеттік қызмет болды. Ресми хронист лауазымына көбінесе халыққа қатысты мәселелерді зерттеп, анықтап, таратуға үлес қосқан адамдар тағайындалған. Лауазым жергілікті деңгейде қалалық кеңестің толық құрамымен өткізілетін мәжілістердегі келісім арқылы берілді. Көбінесе бұл лауазым құрметті саналды, жалақы төленбеді және өмір бойына сақталды. Қазіргі заманда бұл термин көбінесе хроника жазатын журналистерді немесе кәсіби емес тарихи құжаттарды дайындаумен айналысатын адамдарды білдіреді.
A cronista is a term for a historical chronicler, a role that held historical significance in the European Middle Ages. Until the European Enlightenment, the occupation was largely equivalent to that of a historian, describing events chronologically that were of note in a given country or region. As such, it was often an official governmental position rather than an independent practice. The appointment of the official chronicler often favored individuals who had distinguished themselves by their efforts to study, investigate and disseminate population related issues. The position was granted on a local level based on the mutual agreements of a city council in plenary meetings. Often, the occupation was honorary, unpaid, and stationed for life. In modern usage, the term usually refers to a type of journalist who writes chronicles as a form of journalism or non professional historical documentation.
Орта ғасырдағы Крониста
Қазіргі журналистиканың дамуына және хроникалардың журналистік жанр ретінде жүйеленуіне дейін, хронисттердің міндеті жыл сайын есте сақтауға лайық деп есептелген хронологиялық оқиғаларды баяндау болды. Өмірдегі тұлғалар туралы эпикалық өлеңдер жазған авторлардан өзгеше, хронисттер жеке адамдар өміріндегі тарихи оқиғаларды көрінеу шындыққа жанасатын және фактілерге негізделген түрде жазды. Ерте христиандық тарихнама дәуірінен бастап-ақ, хронисттерден адам тарихын сызықты прогрессия тұрғысынан қарастыру, яғни адамның жаратылуынан бастап, Киелі кітапта болжамдалған Мәсіхтің екінші келуіне дейін баяндау күтілді.
Before the development of modern journalism and the systematization of chronicles as a journalistic genre, cronista were tasked with narrating chronological events considered worthy of remembrance that were recorded year by year. Unlike writers who created epic poems regarding living figures, cronista recorded historical events in the lives of individuals in an ostensibly truthful and reality oriented way. Even from the time of early Christian historiography, cronistas were clearly expected to place human history in the context of a linear progression, starting with the creation of man until the second coming of Christ, as prophesied in biblical texts.