Кіріспе
Американдық лютерандық теолог (1930–2017)
Роберт Уильям Дженсон (2 тамыз 1930 – 5 қыркүйек 2017) – көрнекті американдық лютерандық және экуменикалық теолог. 2007 жылы зейнетке шығуға дейін ол Принстон теологиялық семинариясының Теологиялық зерттеулер орталығының директоры қызметін жеті жыл атқарды. Ол Католик және Евангелие теологиясы орталығының құрылуына бірлесіп бастама көтерді және 1997 мен 1999 жылдар аралығында жарық көрген екі томдық Жүйелі теологиясымен белгілі.
Robert William Jenson (August 2, 1930 – September 5, 2017) was a leading American Lutheran and ecumenical theologian. Prior to his retirement in 2007, he spent seven years as the director of the Center for Theological Inquiry at Princeton Theological Seminary. He was the co founder of the Center for Catholic and Evangelical Theology and is known for his two volume Systematic Theology published between 1997 and 1999.
Студент жылдары
Дженсон 1930 жылғы 2 тамызда Висконсин штатының Эу-Клэр қаласында дүниеге келді. Ол 1940 жылдардың соңында Лютер колледжінде классика және философияны оқыды, ал 1951 жылы Лютер семинариясында теологиялық білімін бастады. Автокөлік апатының салдарынан семинарияның бірінші жылының көп бөлігін қатыса алмады, сол жылы Иммануил Кант пен Серен Кьеркегордың еңбектерін зерттеді. Дженсон Герман Гункель және Зигмунд Мовинкель сияқты тарихи-сын тұрғысынан қараған ғалымдардың еңбектерін оқып, нәтижесінде Киелі кітап мәтіндеріне және Ескі өсиеттің теологиялық маңызға қызығушылық танытты. Лютер семинариясында Дженсон белгілі православиелік лютерандық теолог Герман Преустің көмекшісі болды. Преус Дженсонды реформациядан кейінгі лютерандық схоластиканың теологиясына деген құрметке үйретті және православиелік лютерандық тағдыр туралы түсінігіне берік сендірді. Сол кездегі Лютер семинариясының көптеген қызметкерлері Құдайдың адамдарды "алдын ала көрген сенімге" сүйене отырып құтқаруға таңдағанына сенсе, Преус Құдайдың айыптау туралы шешім қабылдамай, белгілі бір мөлшердегі таңдалғандардың құтқарылуын алдын ала шешкенін айтты. Лютер семинариясындағы басқа да ықпалдарға Эдмунд Смитс, ол Дженсонды Гипполық Августинның еңбектерімен таныстырды, және оның әріптесі Герхард Форде, ол оны Рудольф Бултманның еңбектерімен таныстырды. Семинарияда оқып жүргенде Дженсон Бланш Рокнемен танысып, үйленді, ол оның теологиялық жұмысының маңызды күшін болды (оның кейінгі кітаптарының бірі Бланшқа арналған, "барлық теологияның анасы"). Семинарияны бітірген соң Дженсон 1955-1957 жылдары Лютер колледжінде дін және философия кафедрасында сабақ берді, содан кейін 1957-1958 жылдары докторантура үшін Гейдельбергке кетті. Ол бастапқыда Бултман туралы диссертация жазуды жоспарлағанмен, оның жетекшісі Питер Бруннер [de] оған Карл Барттың таңдау туралы доктринасын зерттеуді кеңес берді. Осылайша Дженсон Гейдельбергте Барттың теологиясы бойынша жұмыс істеді, сонымен қатар 19 ғасырдың неміс теологиясы мен философиясын оқыды, ішінара Гейдельбергтің жаңа лекторы Вольфхарт Панненбергтің көмегімен. Ол сондай-ақ Мартин Хайдеггермен (кейінірек Гейдельбергке сапары кезінде Ханс Георг Гадамермен) семинарға қатысты. Одан да маңыздысы, Гейдельбергте ол басқа бір жас лютерандық ғалым Карл Братенмен достық қарым-қатынас орнатты, ол кейіннен оның "басты теологиялық серігі" және ең маңызды теологиялық әріптесі болды.
Ерте мансап
Дженсонның докторлық диссертациясы (1963 жылы қайта жарияланып, «Альфа және Омега» аталды) Базельде Барттың мақұлдауымен аяқталды, сондықтан Дженсон Лютер колледжіне қайтып келді, онда ол Бартты оқып зерттеуді жалғастырды, сонымен қатар Г. В. Ф. Гегельдің философиясына деген қызығушылығы күшейді. Дінтану факультетінің оқытушылары Дженсонның теологиялық либерализміне наразылық білдірді, ал оның Библияны сын тұрғысынан қарауы мен эволюциялық биологияға ашық көзқарасы қатты айыпталды. Колледж Дженсонды зейнетке шығаруға тырысқанда сәтсіз болғандықтан, дінтану және биология факультеттерінің бірнеше профессоры наразылық ретінде отставкаға кетті. Осылайша, 1960 жылдан 1966 жылға дейін Дженсонға бүкіл дінтану факультетін қайта құруға көмектесу міндеті жүктелді, және ол жаңа философия факультетінің дамуына ерекше белсенділік танытты. Осы жылдары ол «Өзіне қарсы дін» (1967) атты еңбегін жазды, онда 1960-шы жылдардағы американдық діни мәдениетін қатаң сынға алды. Дженсон ақыры Лютер колледжін тастап, Оксфорд университетінің Мансфилд колледжінде үш жыл декан және лютерандық зерттеулер оқытушысы болып жұмыс істеді. Бұл жерде ол алғаш рет теологияны оқытуға толыққанды мүмкіндік алды, сонымен қатар англикандықтармен және экуменикалық құлшылықпен танысуы оған үлкен әсер етті. Оксфордтағы үш жыл Дженсонның шығармашылық және жемісті кезеңі болды. «Күтілген нәрселер туралы білім» (1969) еңбегінде ол еуропалық герменевтика мен ағылшын аналитикалық философиясының дәстүрлерін біріктіруге тырысты, сонымен қатар Ориген мен Томас Аквинский сияқты патристикалық және орта ғасырлық теологтардың еңбектерін пайдаланды. Ал «Құдайдан кейін Құдай» (1969) еңбегінде ол «Құдайдың өлімі» туралы теологиядан асып, Құдайдың болмысының нақтылығы мен болашағын баса көрсетті. «Құдайдан кейін Құдай» еңбегіндегі ұсыныс көп жағынан сол кезде Германияда Юрген Мольтман және Вольфхарт Панненберг сияқты жас ғалымдар дамытып жатқан жаңа «үміт теологиясына» ұқсас болды. Оксфордта Дженсон Колин Гунтонның докторлық диссертациясын жетекшілік етті, ол кейіннен Ұлыбританияның ең танымал және ықпалды жүйелі теологтарының біріне айналды. Оксфордтан Дженсон 1968 жылы Америкаға оралып, Геттисбургтегі лютерандық семинарияда жұмыс істеді. Оның бұл еңбегі негізінен лютерандық тақырыптарға, әсіресе «Лютерандық» (1976) және «Көрінетін сөздер» (1978) кітаптарында бағытталды. Сондай-ақ ол патристикалық ой-пікірлермен (әсіресе Ниссалық Григорий, Александриялық Кирилл және Максим Исповедникпен) тереңінен айналысты, бұл оны «Үштік сәйкестік» (1982) еңбегінде үштік теологиясы туралы жаңа, шығармашылық ұсынысты жасауға итермеледі. Бұған қоса, Оксфордтағы англикандықтармен болған байланысы нәтижесінде Дженсон 1968 жылы лютерандық-епископтық экуменикалық диалогтың бірінші кезеңіне қатысты. Бұл оның экуменикалық қозғалысқа ұзақ қатысуының бастамасы болды, бұл оның кейінгі теологиясына терең әсер етті. Джордж Линдбекпен бірге ол Рим католиктері мен лютерандықтар арасындағы диалогқа қатысты, ал 1988 жылы Страсбургтағы Экуменикалық зерттеулер институтында біраз уақыт өткізді. Өмірі бойы Дженсонның теологиясы католиктік, консервативтік және экуменикалық бағытта дами берді. Ол Джозеф Ратцингер (Бенедикт XVI) және Ханс Урс фон Балтазар сияқты католик теологтарының, сондай-ақ Максим Исповедник, Иоанн Зизиулас және Владимир Лоски сияқты Шығыс православие теологтарының еңбектерімен тығыз байланыста болды.
Кейінгі мансап
Геттисбургтегі лютерандық теологиялық семинарияда екі он жылдық оқытудан кейін, Дженсон 1988 жылы Миннесота штатының Нортфилд қаласындағы Сент-Олаф колледжінің дін кафедрасына көшті. Ол Нортфилдте досы Карл Братенмен бірге болды және олар 1991 жылы католик және евангелистік теологияның консервативті орталығын құрды. Бұл орталықтың құрылуы Дженсон үшін экуменикалық қатысудың жаңа кезеңін ашты: Братенмен бірге ол көптеген экуменикалық конференцияларды ұйымдастырды және Pro Ecclesia теологиялық журналын шығара бастады, ол өмірінің соңына дейін бас редактор болып қалды. Дженсон 1998 жылға дейін Сент-Олаф колледжінде оқытуын жалғастырды, содан кейін зейнетке шығып, Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы Теологиялық сауалдаулар орталығында зерттеуші-ғалым лауазымын иеленді. Сент-Олаф колледжін тастар алдында ол өзінің ең маңызды еңбегін аяқтады – екі томдық «Жүйелі теология» (1997–1999), ол содан бері жүйелі теологияның ең маңызды және жаңашыл еңбектерінің бірі деп есептеледі. Бұл еңбекті талқылаған Вольфхарт Панненберг Дженсонды «біздің заманымыздың ең өзгеше және білімді теологтарының бірі» деп сипаттады. Дженсон 2017 жылдың 5 қыркүйегінде Принстон қаласындағы үйінде дүние салды.
Өңдеу жұмыстары
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Христиандық догматика, 2 том. (1984)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) ХХ ғасыр теологиясының картасы: Карл Барттан радикалдық плюрализмге дейінгі оқулар (1995)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Екеуінің бірі / немесе: Евангелие немесе неопаганизм (1995)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Реформацияның католиктігі (1996)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Киелі кітапты шіркеуге қайтару (1996)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Құдайдың екі қаласы: Жердегі қалаға шіркеудің жауапкершілігі (1997)
(Освальд Байер және Симо Кнутилямен бірге редакцияланған) Caritas Dei: Beiträge zum Verständnis Luthers und der gegenwärtigen Ökumene: Туомо Маннерманың 60 жылдығына арналған құрмет кітабы (1997)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Мәсіхпен бірігу: Лютерді фин түсіндіруінің жаңа нұсқасы (1998)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Мәсіхтің денесінің белгілері (1999)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Күнә, өлім және шайтан (1999)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Шіркеу бірлігі және Папалық кеңсе: Иоанн Павел II-нің Ut Unum Sint энциклопедиясы бойынша экюменикалық диалог (2001)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Евангелиенің жаңа, таңғажайып әлемі: постмодерн әлемде жаңадан жариялау (2002)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Яһудилер мен христиандар: Құдайдың халқы (2003)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Соңғы нәрселер: Киелі кітап пен теологиялық эсхатологиялық перспективалар (2003)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Принстон ұсынысы: Христиандық бірлікке қадам (2003)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Экюменикалық болашақ (2004)
(Карл Э. Братенмен бірге редакцияланған) Мария, Құдай анасы (2004)
(edited with Carl E. Braaten) A Map of Twentieth Century Theology: Readings from Karl Barth to Radical Pluralism (1995)
(edited with Carl E. Braaten) Either/Or: The Gospel or Neopaganism (1995)
(edited with Carl E. Braaten) The Catholicity of the Reformation (1996)
(edited with Carl E. Braaten) Reclaiming the Bible for the Church (1996)
(edited with Carl E. Braaten) The Two Cities of God: The Church's Responsibility for the Earthly City (1997)
(edited with Oswald Bayer and Simo Knuuttila) Caritas Dei: Beiträge zum Verständnis Luthers und der gegenwärtigen Ökumene: Festschrift für Tuomo Mannermaa zum 60. Geburtstag (1997)
(edited with Carl E. Braaten) Union with Christ: The New Finnish Interpretation of Luther (1998)
(edited with Carl E. Braaten) Marks of the Body of Christ (1999)
(edited with Carl E. Braaten) Sin, Death, and the Devil (1999)
(edited with Carl E. Braaten) Church Unity and the Papal Office: An Ecumenical Dialogue on John Paul II's Encyclical Ut Unum Sint (2001)
(edited with Carl E. Braaten) The Strange New World of the Gospel: Re Evangelizing in the Postmodern World (2002)
(edited with Carl E. Braaten) Jews and Christians: People of God (2003)
(edited with Carl E. Braaten) The Last Things: Biblical and Theological Perspectives on Eschatology (2003)
(edited with Carl E. Braaten) In One Body through the Cross: The Princeton Proposal for Christian Unity (2003)
(edited with Carl E. Braaten) The Ecumenical Future (2004)
(edited with Carl E. Braaten) Mary, Mother of God (2004)