Кіріспе
Португалия мен Франция және Испания арасындағы әскери қақтығыс – Портокал соғысы (Guerra das Laranjas; ; lang es) – 1801 жылы Франция үкіметінің ықпалымен, соңынан француз әскерінің қолдауымен Испания әскерлері Португалияға басып кірген қысқа мерзімді қақтығыс. Бұл қақтығыс Пиреней соғыстарына бастау болды, нәтижесінде Бадахоз шарты жасалды, португалиялық территориялар, әсіресе Оливенса жоғалтылды, және француз әскерлерінің Иберия түбегіне толық басып кіруіне жағдай жасалды.
The War of the Oranges (Guerra das Laranjas; ; lang es) was a brief conflict in 1801 in which Spanish forces, instigated by the government of France, and ultimately supported by the French military, invaded Portugal. It was a precursor to the Peninsular Wars, resulting in the Treaty of Badajoz, the loss of Portuguese territory, in particular Olivenza, as well as ultimately setting the stage for the complete invasion of the Iberian Peninsula by French forces.
Өмірбаян
1800 жылы бірінші консул Бонапарт және оның одақтасы, испан премьер-министрі және генерал-сиссимусы Мануэль де Годой, континенттегі соңғы британдық одақтас Португалияға ультиматум жіберіп, Британиямен одағын үзгенін талап етті. Португалия бас тартты, және 1801 жылғы сәуірде елге француз әскерлері келді. Оларға Мануэль де Годой басқаратын испан әскерлері қосылды. Годойдың қол астында бес дивизиядан тұратын Эстремадура армиясы болды.
Соғыс
Португалияға испандық шабуыл 20 мамыр күні таңертең басталды және Португалияның шекара аймағына бағытталды, оған Эльвас қаласының басты гарнизоны, сондай-ақ Кампо Майор, Оливенса (испан тілінде Оливенса) және Журоменханың кішігірім бекіністі қалалары кірді. Испан армиясының негізгі күші Эльвасқа, ал екі дивизия Кампо Майорға, тағы бір дивизия Оливенса мен Журоменхаға қарай жылды. Қорғаныстары толыққан жоқ және небары бірнеше жүз сарбазбен қорғалған, көптеген жасақтары жоқ Оливенса және Журоменха испан күштеріне тез берілді. Португалияның генерал-лейтенанты Диас Азеведо басқаратын Кампо Майор гарнизоны шабуылға 17 күн бойы қарсы тұрып, испандықтарды қоршауда екі дивизияны ұстауға мәжбүр етті. Годойдың тікелей басқаруымен келген негізгі испан күші Эльвасқа шабуыл жасауға тырысты, бірақ генерал Франсиско де Норонха басқаратын мықты португалдық гарнизон оларды оңай кері қайтарды. Испан әскерлері қамалдан қауіпсіз қашықтыққа шегінді, Годой соғыстың соңына дейін оған қайта шабуыл жасауға батыл болмады. Соғыс тоқтап, испандық күштердің көпшілігі бекіністерді қоршаумен айналысты, ал қалғандары Португалия армиясының негізгі күштері жасаған блокаданы бұзуға күш жеткізбеді, сол себепті Португалия ішіндегі алға жылжу мүмкін болмады. Осыған қарамастан, Годой Эльвастың сыртынан апельсин жинап, Испания королевасы Мария Луизаға, оның сүйіктісі болған деген қауесет бар, Лиссабонға баратынын хабарлап жіберді. Осылайша бұл қақтығыс "Апельсин соғысы" деп танылды.
Бейбітшілік
1801 жылдың 6 маусымында Португалия Бадахоз шартының негізгі қағидаларын қабылдады. Португалия ағылшын кемелеріне портын жабуға, Францияға саудалық жеңілдіктер беруге, Оливензаны Испанияға беруге және соғыс өтемақы төлеуге келісті. 1801 жылдың 29 қыркүйегінде Португалия Бадахоз шартының негізгі қағидаларын сақтауға және оған енгізілген өзгерістерге келісті, барлық өзгерістер Мадрид шартында жазылған. Бұған жауап ретінде 1801 жылдың шілдесінен бастап 1802 жылы Амиен бейбіт шартына қол қойылғанға дейін полковник Уильям Генри Клинтон басқаратын 3500 сарбаздық британдық әскері Солтүк Атлант мұхитындағы Португалияның Мадейра аралын басып алды. Бұл әрекет аралға француз немесе испан шабуылының алдын алу мақсатымен жасалды және португалиялықтардың үнсіз келісімімен жүзеге асты.
Салдары
1805 жылы Трафальгар шайқасынан кейін, онда франко-испандық флот Ұлыбританиядан жеңіліске ұшырады, Португалия үкіметі ескі одақтасымен қарым-қатынасты қайта жаңғыртты. Бұл Францияны Бадахоз бейбіт шартын күштен шығарылған деп жариялауға, Португалияға қайтадан әскер шабуылдауға және оны басып алуға, 1807 жылдан 1814 жылға дейін созылған Пиреней соғысын бастауға итермеледі. Француз басқыншылығы португал сарайын 1807 жылы Бразилияға көшіруге мәжбүр етті, Рио-де-Жанейро португал монархиясының астанасы болды. Рио-де-Жанейродан португал монархы Бадахоз шартының мәжбүрлі түрде қол қойылғанын айтты және оны "құмарсыз және күшсіз" деп жариялады. Кейіннен, 1817 жылы Испания қол қойған Вена шартында жеңіске жеткен елдер Оливенсаны португал билігіне қайтару үшін бар күштерін салуға тиіс екені нақты айтылды. Наполеон соғыстарынан және Вена конгресінен кейін Испания да, Португалия да Америкада (Шығыс миссиялары) және Пиреней түбегінде (Оливенса) басып алған территорияларын қайтармады; соңғысы португал үкіметі үшін мәселе болып қала берді (Оливенса мәселесін қараңыз).