Кіріспе

Жүзімнің түрі

Карменер жүзімі – бастапқыда Францияның Бордо аймағындағы Медок облысында егілген, онда терең қызыл шараптар жасалады және кейде Петит Вердо сияқты, шарапты араластыру үшін қолданылады. Каберне тұқымдасына жататын бұл жүзімнің "Карменер" атауы француз тіліндегі "қарқын" (carmin) сөзінен шыққан, ол жапырақтары түскенге дейін күздегі жапырақтардың жарқын қызыл түсін білдіреді. Бұл жүзім Grande Vidure деп те аталады, ол Бордоның тарихи синонимі, бірақ қазіргі Еуропалық Одақтың ережелері осы атпен Еуропалық Одаққа импорттауға тыйым салады. Карменер, Каберне Совиньон, Каберне Франк, Мерло, Малбек және Петит Вердомен бірге Бордоның алғашқы алты қызыл жүзімінің бірі саналады. Францияда қазір сирек кездесетін бұл түрінің ең көп егілген аймағы Чилиде, Орталық аңғарда 8800 гектардан астам жерді (2009) құрайды. Сондықтан, бүгінде қол жетімді Карменер шараптарының көп бөлігі Чилиде өндіріледі. Чилидің шарап индустриясы дамыған сайын, Карменердің шарапты араластырудағы әлеуеті, әсіресе Каберне Совиньонмен тәжірибелер жүргізілуде. Ол Чили шарабының символы болып есептеледі. Карменер Италияның Шығыс Венето және Фриули Венеция Джулия аймақтарында, Аргентинада, сондай-ақ АҚШ-та Калифорния мен Уолла-Уоллада (Вашингтон және Орегон штаттары) шағын көлемде өсіріледі.

Тарих

Карменер – еуропалық ең көне сорттардың бірі, және ол басқа, жақсы танымал сорттардың алғабасы саналады; кейбіреулер бұл жүзімді «Каберне Совиньонның ұзақ жылдар бойы қалыптасқан клоны» деп есептейді. Мүмкін, сорттың атауы Видурдің – Бордо аймағындағы жергілікті атаудың псевдонимі болуы мүмкін, бұл бір кезде барлық қызыл Бордо сорттарының пайда болуына себеп болған Каберне Совиньон клоны деп саналған. Сондай-ақ, Карменердің ежелгі Римде мақталып, сол дәуірде Бордо қаласының аты болған Битурика болуы мүмкін деген пікірлер де бар. Карменер жүзімінің тегі Франциядағы Бордоның Медок аймағында белгілі, және ол оид жұққанға дейін Graves аймағында кеңінен өсірілді. Бүгінде Францияда Карменер шараптарын табу өте қиын, себебі 1867 жылғы филлоксера жұқпасы Еуропаның барлық жүзімдіктерін дерлік жойды, әсіресе Карменер жүзімдіктеріне көп зиян келтірді, соның салдарынан көп жылдар бойы бұл сорт жойылды деп есептелді. Жүзімдіктер қайта отырғызылғанда, өсірушілер Карменерді қайта отырғыза алмады, өйткені оны табу өте қиын болды және Бордоға тән басқа сорттарға қарағанда өсіруге қиындықтар туды. Аймақтың ылғалды, салқын көктемгі ауа райы «көктемгі, кейде салқын және ылғалды жағдайлардағы кейбір жүзімдерге тән құбылыс» – кулажға (гүлденудің тоқтауына) әкеп соқты, бұл жүзім бұтақтарының гүлдеуіне кедергі келтірді. Өнім басқа сорттарға қарағанда төмен болды және егін көбінесе нашар болды; нәтижесінде, шарапшылар жүзімдіктерді қайта отырғызу кезінде әмбебап және кулажға аз бейім сорттарды таңдады, ал Карменерді өсіру біртіндеп тоқтатылды.

Чили

Карменердің кесінділерін чилилік өсірушілер 19-шы ғасырда Бордодан импорттады, онда оларды жиі Мерло жүзімімен шатастыратын. Олар өз шарап зауыттарын Франциядағы үлгіде салды және 1850 жылдары Бордодан келген кесінділер, оның ішінде Карменер жүзімі, Сантьяго төңірегіндегі аңғарларға отырғызылды. Чилилік өсірушілер бұл жүзімді Мерлоның түрі деп ойлады және оны Мерло таңдауы немесе Мерло Пьюмаль (Чилидегі Пьюмо аңғарының атымен) деп атады. Бүгінде Карменер негізінен Колчагуа аңғарында, Рапель аңғарында және Майпо провинциясында өседі.

Дау

Карменердің мерло өнімдері арасында табылуынан кейін, Чили шарап индустриясына жататын бірнеше шарап зауыттары, Чили карменерин әлемде мойындалуы мен орналасуы үшін түрлі оқиғалар құрастырды. Он жылдар бойы жалғасқан бастапқы хабарламада, Франциядағы карменер Медок жүзімдіктерінде филоксера жұқпасының салдарынан жойылғаны айтылды. Чили шарап индустриясының кейбір өкілдері бұл оқиғаның 1860 жылы болғанын мәлімдеді, бұл сорттың Чилиде қайта табылуын түсіндіретін еді, себебі ол филоксераның зиянына ұшырамағандықтан, сорттың сақтау орнына айналды. 2024 жылдың қаңтарында Чилидің WIP.cl сайты жүргізген зерттеу жарияланды. Зерттеуде Еуропа мен Америка кітапханаларынан жинақталған мәтіндер келтіріліп, шындығында сорт жойылмағаны, тек Францияда, сорттың туған жерінде, 19 және 20 ғасырларда климат пен топыраққа байланысты өнімділік мәселелеріне байланысты егіс алқаптары азайғаны, 19 ғасыр бойы және 20 ғасырдың басында шамамен 10 гектар сақталғаны хабарланды. Зерттеуде бірнеше авторлар Медок карменерінің 19 ғасырда филоксера шабуылына төтеп бергенін, ал Чилидегі қайта табылудан бір жыл бұрын Калифорниядағы Guenoc шарап зауытында карменер деген атпен егілгенін, бұл сорттың жеке және танылған түрі болғанын, одан сорттық шараптар өндірілгенін атап көрсетті. Зерттеу Чили тарапынан жасалған тарихи аргументтердің көп бөлігін жоққа шығарса да, Оңтүстік Америка елінің шарап зауыттары «жойылу және қайта табылу» туралы әңгімені мойындамайды, себебі бұл фактілердің ешқайсысы шындыққа сай емес, өйткені сорт жойылған жоқ және бұрынғы табылу туралы айтуға болатын ешқандай жағдай болған жоқ. 1994 жылы болған нәрсе – бір жүзім сортының екіншісімен жаңылысқандығын анықтау болды.

Италия

Италияда да осыған ұқсас жағдай орын алды, 1990 жылы Ca' del Bosco Winery француз питомнигінен Cabernet Franc жүзімдері деп ойлағанды сатып алды. Өсімдік өсірушілер жүзімнің дәстүрлі Каберне-Франктен түсі мен дәмі жағынан ерекшеленетінін байқады. Олар жүзімнің Каберне Франктен ертерек пісіп тұрғанын да байқады. Италияның басқа шарап өсіру аймақтары да бұл жүзімдіктердің шығу тегіне күмәндана бастады және ол ақыры Карменер екені анықталды. Италияда бұл сорт негізінен елдің солтүстік-шығысында, Брешиядан Фриулиге дейін өсіріледі, бірақ ол жақында ғана Италияның ұлттық жүзім сорттарының каталогына енгізілді, сондықтан "әлі ешбір аудан оны пайдалануға рұқсат сұрамаған". Демек, шарап "өзінің бастапқы атауымен немесе нақты бір жылғы өніммен өсірілмейді және атауын IGT, DOC немесе DOCG статусымен белгіленген шарапты анықтау үшін қолдануға болмайды". Ca' del Bosco Winery өндіретін шарабын Carmenero деп атайды. 2007 жылы бұл жүзімді Италияның DOC шараптарында қолдануға рұқсат берілді: Венето (Arcole, Bagnoli di Sopra, Cori Benedettine del Padovano, Garda, Merlara, Monti Lessini, Riviera del Brenta және Vicenza), Friuli Venezia Giulia (Collio, немесе Collio Goriziano) және Сардиния (Alghero). 2009 жылғы министрлік жарлығынан бері, Пьяве DOC шараптарын өндірушілерге Тревизо провинциясының 50 және Венеция провинциясының 12 коммунасында қажет болған жағдайда, шараптың таңбасында Carmenère сортын көрсетуге рұқсат етілді.

Басқа өңірлер

Қазіргі Францияда ресми түрде Карменердің бірнеше жүз акры ғана бар, бірақ Бордодағы өсірушілер арасында жаңа қызығушылық туралы әңгімелер бар. 1980 жылдары Калифорнияның Лейк округінде орналасқан Guenoc және Langtry Estates Winery шарапханасының серіктесі Карен Мюландер Магун жүзімді жүзімдікке әкелді. Бұл "Францияда Карменерді жойылудан сақтаумен айналысқан француз зерттеушісі және жүзімшіл" Луи Пьер Прадьемен бірлесіп жасаған жұмыс еді. Карменер сонымен қатар Жаңа Зеландияда да шағын көлемде орналастырылған. 2006 жылы ДНК-тестілеу Матакана аймағындағы Каберне Франк егістіктерінің шын мәнінде Карменер екенін растады. Батыс Кейп аймағының Робертсон аймағындағы Doornbosch фермасында орналасқан Lozärn Wines Оңтүстік Африкада Карменер жүзімінің басты қолдаушысы болып табылады. Олардың алғашқы Карменер жүзімдігі 2014 жылы отырғызылды. Осы жүзімдіктен Оңтүстік Африкада тұңғыш рет бір сортты Карменер өндірілді. Smuts отбасына тиесілі Lozärn Wines бір сортты Карменер және розе Карменер өндіреді. Шарапхана 2017 жылдың желтоқсан айында тек 100 бөтелкеден тұратын алғашқы бір сортты Карменерді, сондай-ақ 100% Карменер Розе 2017-ні ұсынды. Lozärn қазіргі уақытта қызыл және розе өндіру үшін жарты гектар жерді пайдаланады және тағы 1,8 гектар отырғызылған. Оңтүстік Африкада Бордоның осы жоғалған баласының тек 8,5 гектары өсірілген.

Жүзім шаруашылығы

Карменер орташа және жылы климатта ұзақ вегетациялық кезеңді жақсы көреді. Жүзімді жинау кезінде және қысқы мерзімде, егер ол көп жаңбырға немесе суғаруға тап болса, өсімдік нашар өседі. Бұл әсіресе топырағы нашар жерлерде есімдікке көбірек су қажет болғанда айқын байқалады. Осы кезеңде судың артық болуы жүзімнің шөптесін және жасыл бұрыш сияқты хош иістерін күшейтеді. Жүзім таниндері пісіп жетілмей тұрып, табиғи түрде жоғары қант мөлшеріне ие болады. Егер ол тым ыстық климатта өсірілсе, нәтижесінде алынған шараптың спирт мөлшері жоғары болып, дәмдік тепе-таулық сақталмайды. Мерло Карменерден екі-үш апта бұрын піседі. Сондықтан, көптеген адамдар оны балықпен бірге ішу оңай деп санайды. Көбінесе шарап қоспасын жасау үшін қолданылса да, шарап заводтары таза Карменер сортын бөтелкелейді. Ол, ең жақсы піскен жүзімнен жасалғанда, вишня тәрізді жемісті дәмді, түтінді, дәмді және топырақты ноталармен, сондай-ақ терең қызыл түсті береді. Оның дәмі қара шоколад, темекі және былғары еске түсіруі мүмкін. Шарапты жас кезінде ішуге кеңес беріледі.