Кіріспе

Құлдыққа қатысты заңдар жиынтығы және құлдар туралы ережелер

Құлдық кодекстері – құлдық және құлдарға қатысты заңдар, атап айтқанда Атлантикалық құл саудасы мен Америкадағы жылжымалы мүлік ретіндегі құлдыққа байланысты. Көптеген құлдық кодекстері құлдарға қатысты еркін адамдардың құқықтары мен міндеттерін анықтады. Құлдық кодекстері көп мәселені айтпай кетті, құлдықтың іс жүзіндегі тәжірибесінің көп бөлігі ресми заңнан гөрі дәстүрлерге негізделді. Алғашқы отаршылдық державалардың құлдыққа қатысты заңдары аздап өзгеше болды. 1685 жылдан кейін француз отарларында осы мақсат үшін арнайы "Noir Code" кодексі болды. Испанияның құлдыққа қатысты бірнеше заңдары "Лас Сейте Партидас" жинағында қамтылған, бірақ бұл заң Американың құл қоғамдары үшін жасалмаған, одан әлдеқайда ертерек заң еді. Ағылшын отарларының көпшілігі Барбадос немесе Вирджиния отарларының кодекстеріне негізделген өздерінің жергілікті құлдық кодекстерін қабылдады. Бұл ұлттық және штаттық немесе отарлық деңгейдегі құлдық кодекстерінен басқа, құлдарға қатысты қалалық ережелер мен басқа да жергілікті шектеулер де болды.

Типтік құл кодтары

Түрлі құл кодекстерінің арасында көптеген ұқсастықтар бар. Ең көп кездесетін элементтер:

Қозғалыс шектеулері: Көптеген аймақтарда құлдар плантациялардан немесе тұратын қалаларынан тыс жерге шығу үшін өз қожайындары қол қойған рұқсаттама алуы тиіс болды. Көптеген құл мемлекеттеріндегі қалалар құл таңбаларын – құлдар киетін шағын мыс белгілерін – талап етті, бұл оларға еркін жүріп-тұруға рұқсат етілгенін көрсету үшін болды. Некеге тұру шектеулері: Көптеген жерлерде құлдардың неке құқығы шектелді, көбінесе олардың басқа плантациядағы отбасыға үйленіп, қожайынын ауыстыруға тырысуына жол беруді болдырмау мақсатында. Әдетте, әртүрлі нәсілдегі адамдардың арасындағы некелерге де шектеу қойылды. Жиналуға тыйым салу: Құл кодекстері көбінесе құлдардың үлкен топтарының плантациялардан тыс жерде жиналуына кедергі келтірді. Құлдар патрульдері: Солтүстік Американың құлға тәуелді аймақтарында плантация иелері мен басқа да еркін ақ адамдар құлдар патрульдерін ұйымдастырды, олардың құлдардың түнде еркін қозғалуына жол бермеу және құлдарға қатысты шектеулерді сақтау үшін белгілі бір заңдық өкілеттіктерге ие болды. Құлдардың саудасы мен коммерциясы: Бастапқыда көптеген жерлерде құлдарға жеке жұмыс істеу үшін жер беріліп, өздерінің нарықтарын ашуға рұқсат етілді. Құлдық көбірек пайда әкелген сайын, құлдардың тауар сатып алу, сату және өндіру құқығын шектейтін құл кодекстері енгізілді. Кейбір жерлерде құлдарға белгілі бір жұмыстарға қатысуға рұқсат етілгенін дәлелдеу үшін құл таңбасын тағу талап етілді. Кейінірек бұл мәселеге қатысты заңдар қабылдана бастады, бірақ құл иелері құлдарын өлтіргені үшін сирек жазаланды. Тарихшы Лоренс М. Фридман былай деп жазды: "Оңтүстік штаттарының он кодексі құлға қатысты зорлық-зомбылық жасауды қылмыс деп қарады. 1825 жылғы Луизиана азаматтық кодексінің 192-бабына сәйкес, егер қожайын 'қатыгездікке кінәлі' деп табылса, судья зұлымдыққа ұшыраған құлды, болжамды түрде, жақсырақ қожайынға сатуға бұйыра алады". Білім беруге шектеулер: Кейбір кодекстер құлдарды оқуға үйретуді заңсыз деп жариялады. Құлдардың сауаттылығы.

Англияның Америкадағы отарлары мен АҚШ

Англияда жалпы құл заңнамасы болған жоқ; әр колония өз заңнамасын жасады, көбінесе рим заңына және құлдардың мәртебесіне сілтеме жасады. Америка Құрама Штаттары 1775–1783 жылдардағы Америка революциялық соғысында тәуелсіздік алғаннан кейін, жеке штаттар жаңа конституцияларды бекітті, бірақ олардың заңдары, әдетте, сол аймақтарда осы уақытқа дейін сақталған заңдардың жалғасы болды, ал олардың құл заңнамалары өзгеріссіз қалды. 1661 жылы Кариб теңізіндегі Барбадос аралында ағылшын колониясында алғашқы толыққанды құл заңнамасы қабылданды. Сол кездегі көптеген құл заңнамалары осы үлгіге тікелей негізделген. Барбадос құл заңнамаларына 1664 жылы Ямайка колониясында өзгерістер енгізілді, содан кейін 1684 жылы олар айтарлықтай өзгертілді. 1684 жылғы Ямайка заңнамаларын 1691 жылы Оңтүстік Каролина колониясы көшірді. Вирджинияның құл заңнамасы Барбадос заңнамаларымен қатар жасалды, жеке заңдар 1667 жылы басталды және 1705 жылы толық құл заңнамасы қабылданды. 1667 жылы Вирджинияның Буржестер палатасы баптизмге қарамастан африкалық американдықтардың христиан дініне өтуін мойындамайтын заң қабылдады. 1669 жылы Вирджиния "Құлдарды кездейсоқ өлтіру туралы акт" қабылдады, онда қарсылық көрсеткен деп есептелген құлдарды өлтірген қожайындар ауыр қылмыс айыбынан босатылды деп жарияланды. 1670 жылы олар азат болған африкалықтарға африкалық емес құлдарды сатып алуға тыйым салатын заң шығарды. 1680 жылы Вирджинияда құлдарға қару ұстауға, куәліксіз қожайындарының плантациясынан шығуға немесе "христиандарға" қарсы қол көтеруге тыйым салатын X актісі қабылданды. Делавэр, Мэриленд және Солтүстік Каролина сияқты темекі өсіретін басқа колониялардың құл заңнамалары Вирджиния заңнамасының үлгісімен жасалған. Барбадос заңнамаларына тікелей негізделмегенімен, Вирджиния заңнамалары солардан шабыт алды. Батыс Индия және Чесапик арасындағы кемелермен тасымалдау және сауда (Үшбұрышты сауданың "соңғы кезеңі") плантаторлар кез келген құқықтық және мәдени өзгерістер туралы жылдам білуге мүмкіндік берді. Тарихшы Рассел Менардтың сөзіне сәйкес, Мэриленд 1660 жылдары құл заңнамасын қабылдаған кезде Барбадос заңнамалары заң үшін "құқықтық-мәдени ошақ" ретінде қызмет етті, Мэриленд заң шығарушыларының мүшелері Барбадостың бұрынғы тұрғындары болды. Солтүстік колониялар өздерінің құл заңнамаларын кейінірек жасады, ең қатаңы Нью-Йорк колониясында қалыптасты, ол 1702 жылы жан-жақты құл заңнамасын қабылдады және 1712 және 1730 жылдары осы заңнаманы кеңейтті. 1807 жылғы Ұлыбританияның құл саудасы туралы заңы бүкіл Ұлыбритания империясында құл саудасын тоқтатты. 1833 жылы Ұлыбритания империясының барлық жерінде құлдықты жою туралы заң қабылданды. Америка Құрама Штаттарында оңтүстікте құл мемлекеттер мен солтүстікте еркін штаттар арасындағы жіктер болды. 1861 жылы Америка Азамат соғысы басталған кезде АҚШ-та 34 штат болды, оның 15-і құл мемлекеттері болды, олардың барлығында құл заңнамасы болды. 19 еркін штатта құл заңнамасы болмаған, бірақ оларда құлдыққа және құлдарға қатысты заңдар болды, олар құл мемлекеттерінен құлдарды қалай ұстау керектігі сияқты мәселелерді қамтыды, олар қашқандар ма, әлде иелерімен бірге болғандары ма. 1865 жылдың 6 желтоқсанында 27 штат бекіткенінен кейін АҚШ-та құлдыққа толығымен тыйым салынды. 1808 жылдың 1 қаңтарында күшіне енген 1807 жылғы құлдарды импорттауға тыйым салатын заң шетелден құлдарды импорттауды қылмыс деп жариялады.

Француз құлдық кодекстері

Солтүстік Америкадағы француз колониялары империя орталығынан жүргізілген тиімді құл заңдамасының қолданылған жалғыз аймағы болды. Король Людовик XIV 1685 жылы "Код Нуар" (Code Noir) заңын қабылдады, ол 1687 жылы Сент-Доминг, 1687 жылы Француз Батыс Индиясы, 1704 жылы Француз Гвианасы, 1723 жылы Реюньон және 1724 жылы Луизианада қолданысқа енді. Бұл заң Канадада қолданылмады, себебі онда құлдардың саны өте аз болды. "Код Нуар" ішінара протестантизмнің таралуына қарсы күресу үшін жасалды, сондықтан ол басқа құл заңдарына қарағанда діни шектеулерге көбірек назар аударды. "Код Нуар" 1724 жылы маңызды жаңартпаларға ие болды. Франция Француз революциясынан кейін құлдықты жойды, бастапқыда 1794 жылы екінші буын құлдарын азат етті. Алайда, Наполеонның 1802 жылғы 20 мамырдағы заңымен ол қайта жаңартылды.

Испания құлдық кодтары

Іс жүзінде, испан колонияларының құл заңдары басқа аймақтардағы сияқты жергілікті заңдар болды. Бұл аймақтардағы құлдарға көптеген нақты құқықтарды берген "Las Siete Partidas" заң кодексі болды, бірақ Америкадағы құлдарға оның пайдасы тигені туралы деректер аз. "Las Siete Partidas" он үшінші ғасырда, жаңа әлемнің отарлануынан бұрын жинақталған, ал құлдыққа қатысты көзқарасы римдік дәстүрге негізделген. Америкадағы құлдарға қатысты қарым-қатынас туралы жазған белгілі әлеуметтанушы Франк Танненбаум "Las Siete Partidas" заңдарын оларға қатысты қарым-қатынастың нақты бейнесі деп қарастырды, бірақ кейінгі зерттеулер бұл көзқарасқа қарсы шығып, "Las Siete Partidas" заңдары колониялардағы шындықпен сәйкес келмейтінін дәлелдеді. Испан құл заңдарын біріктіруге жасалған "Codigo Negro" әрекеті, Америкадағы құл иелерінің наразылығына байланысты күшіне енбеді. "Индия заңдары" – Испания колонияларының тарихы барысында өзгертіліп келген, кейінгі нұсқаларында көптеген құл заңдарын қамтитын үздіксіз заң жиынтығы болды.