Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Конго Демократиялық Республикасының президенті, 1997–2001 жылдар
President of the Democratic Republic of the Congo, 1997–2001
Лоран Дезире Кабила (lo.ʁɑ̃ de. zi.ʁe ka. bi. la) (27 қараша 1939 – 16 қаңтар 2001) – конголық бүлікші және саясаткер, 1997 жылдан 2001 жылы қанымен өлтірілгенге дейін Конго Демократиялық Республикасының үшінші президенті болды. Кабила 1960-шы жылдардағы Конго дағдарысы кезінде Мобуту Сесе Секоның қарсыласы ретінде танылды. Ол Симба көтерілісіне қатысып, коммунистік бағытталған Физи көтерілісші аумағын 1980 жылға дейін басқарды. 1990 жылдары Кабила Конгоны азат ету үшін Демократиялық күштер одағының (АДОК) жетекшісі ретінде қайта көзге түсті. Бұл Руанда мен Уганда қолдаған көтерілісші топ Заирге басып кіріп, 1996–1997 жылдардағы Конго соғысының бірінші кезеңінде Мобутуды құлатты. Елдің атын Конго Демократиялық Республикасы деп қайта атағаннан кейін, Кабила шетелдік қолдаушыларының құрылығындағы нәзік жағдайда қалды. Келесі жылы ол Касика қырғынынан кейін елден барлық шетелдік әскерлерді шығаруға бұйрық берді, бұл ықтимал төңкерілгенің алдын алу мақсатында жасалды, соның нәтижесінде Конго соғысының екінші кезеңі басталды, онда оның бұрынғы руандалық және угандалық одақтастары оны құлату үшін бірнеше көтерілісші топтарды қолдауға кірісті. Соғыс кезінде оны күзетшілерінің бірі өлтірді, ал он күннен кейін оның орнын 29 жастағы ұлы Жозеф басты.
Laurent Désiré Kabila (lo.ʁɑ̃ de. zi.ʁe ka. bi. la) (27 November 1939 – 16 January 2001) usually known as Laurent Kabila (US: ), was a Congolese rebel and politician who served as the third President of the Democratic Republic of the Congo from 1997 until his assassination in 2001. Kabila became known during the 1960s Congo crisis as an opponent of Mobutu Sese Seko. He took part to the Simba rebellion and led the Communist aligned Fizi rebel territory until the 1980s. In the 1990s, Kabila re emerged as leader of the Alliance of Democratic Forces for the Liberation of Congo (ADFLC), a Rwandan and Ugandan sponsored rebel group that invaded Zaire and overthrew Mobutu during the First Congo War from 1996 to 1997. Having now become the new president of the country, whose name was changed back to the Democratic Republic of the Congo, Kabila found himself in a delicate position as a puppet of his foreign backers. The following year, he ordered the departure of all foreign troops from the country following the Kasika massacre to prevent a potential coup, leading to the Second Congo War in which his former Rwandan and Ugandan allies began sponsoring several rebel groups to overthrow him. During the war, he was assassinated by one of his bodyguards, and was succeeded ten days later by his 29 year old son Joseph.
Ерте өмір
Кабила Бельгиялық Конгода (қазіргі Демократиялық Конго Республикасы) Катанга провинциясының Бадуинвилл қаласында (қазіргі Моба, Танганьика провинциясы) немесе Катанга провинциясының Джадотвилл қаласында (қазіргі Ликаси, Жоғарғы Катанга провинциясы) Люба халқының отбасында дүниеге келген. Оның әкесі луба, ал анасы лунда болды; патриархалды туыстық жүйеде оның әкесінің тегі басты рөл атқарды. Ол шетелде оқыған (Парижде саяси философияны, Ташкентте, Белградта және соңында Дар-эс-Саламда докторлық диссертациясын қорғаған) десе де, бұл туралы ешқандай дәлел табылмаған.
Kabila was born to the Luba people in Baudouinville, Katanga Province, (now Moba, Tanganyika Province), or Jadotville, Katanga Province, (now Likasi, Haut Katanga Province) in the Belgian Congo. His father was a Luba and his mother was a Lunda; his father's ethnicity was defining in the patriarchal kinship system. It is claimed that he studied abroad (political philosophy in Paris, got a PhD in Tashkent, in Belgrade and at last in Dar es Salaam), but no proof has been found or provided.
1960 жылдардағы Конго дағдарысы
1960 жылы Конго тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай Катанга Моиз Тшембе басшылығымен бөлініп шықты. Кабила Балуба тайпасын Манонода сепаратизмге қарсы көтеріліс ұйымдастыруға шақырды. 1962 жылдың қыркүйегінде Солтүстік Катанга провинциясы құрылды. Ол провинциялық ассамблеяның мүшесі болып сайланды және ақпарат министрі Фердинанд Тумбаның кабинетінің басшысы қызметін атқарды. 1963 жылдың қыркүйегінде ол және ассамблеяның басқа да жас мүшелері коммунистік көзқарастарға жақын деген айыптамаларға байланысты отставкаға кетуге мәжбүр болды. Кабила өзін қатал Лумумбист Проспер Мвамба Илунганың қолдаушысы ретінде бекітті. Лумумбистер Conseil National de Libération ұйымын құрғанда, ол Конгоның шығысына, әсіресе Киву және Солтүстік Катанга провинцияларында төңкеріс ұйымдастыруға көмектесу үшін жіберілді. Бұл төңкеріс сол кезде провинцияларда болып жатқан ірі Симба көтерілістерінің бір бөлігі болды. 1965 жылы Кабила Танганика көлі арқылы Танзанияның Кигома қаласынан шекарадан тыс көтеріліс операциясын ұйымдастырды.
Shortly after the Congo achieved independence in 1960, Katanga seceded under the leadership of Moïse Tshombe. Kabila organised the Baluba in an anti secessionist rebellion in Manono. In September 1962 a new province, North Katanga, was established. He became a member of the provincial assembly and served as chief of cabinet for Minister of Information Ferdinand Tumba. In September 1963 he and other young members of the assembly were forced to resign, facing allegations of communist sympathies. Kabila established himself as a supporter of hard line Lumumbist Prosper Mwamba Ilunga. When the Lumumbists formed the Conseil National de Libération, he was sent to eastern Congo to help organize a revolution, in particular in the Kivu and North Katanga provinces. This revolution was part of the larger Simba rebellions happening in the provinces at the time. In 1965, Kabila set up a cross border rebel operation from Kigoma, Tanzania, across Lake Tanganyika.
Че Геварамен байланысы
Кабила Че Геварамен алғаш рет 1965 жылғы сәуір айында кездесті, ол кезде Гевара Конгода шамамен 100 кубалықпен бірге Конго үкіметін құлату үшін кубалық үлгідегі төңкеріс жасауды көздеген болатын. Гевара бірнеше ай бойы Кабила мен оның көтерілісші күштеріне көмектесті, бірақ кейін Гевара Кабиланы (онда 26 жаста болған) "сол сәттегі адам емес" деп бағалады, оның тым алаңдаушылығы мен әскерлерінің нашар оқытылуы және тәртіпсіздігі себеп болды. Гевараның пікірінше, осының салдарынан Кабила кейде Гевараның әскеріне жабдық, көмек немесе қолдау көрсетуге бірнеше күн кешігіп келді. Кабила өз әскерін оқытуға немесе Конго үкіметі күштерімен күресуге қарағанда жергілікті барларда немесе сарайларда уақытын өткізуді ұнатты. Кабила мен Гевара арасындағы ынтымақшылықтың болмауы сол жылдың қараша айында көтерілістің басылуына әкелді. Гевараның ойынша, Конгодағы наурызында кездескендердің барлығынан тек Кабила ғана "халық көшбасшысының нағыз қасиеттерімен" ерекшеленді; бірақ Гевара Кабиланы "революциялық жігердің" жетіспеушілігі үшін сынға алды. Көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін Кабила Танганьика көлінде алтын мен ағаш контрабандасымен айналысты. Ол сондай-ақ Танзанияның Кигома қаласында бар мен сарай иесі болды.
Kabila met Che Guevara for the first time in April 1965 where Guevara had appeared in the Congo with approximately 100 Cuban men who envisaged to bring about a Cuban style revolution to overthrow the Congolese government. Guevara assisted Kabila and his rebel forces for a few months before Guevara judged Kabila (then age 26) as "not the man of the hour" he had alluded to, being too distracted and his men poorly trained and disciplined. This, in Guevara's opinion, accounted for Kabila showing up days late at times to provide supplies, aid, or backup to Guevara's men. Kabila preferred to spend most of his time at local bars or brothels instead of training his men or fighting the Congolese government forces. The lack of cooperation between Kabila and Guevara contributed to the suppression of the revolt in November that same year. In Guevara's view, of all of the people he met during his campaign in Congo, only Kabila had "genuine qualities of a mass leader"; but Guevara castigated Kabila for a lack of "revolutionary seriousness". After the failure of the rebellion, Kabila turned to smuggling gold and timber on Lake Tanganyika. He also ran a bar and brothel in Kigoma, Tanzania.
Марксистік шағын мемлекет (1967-1988)
1967 жылы Кабила және оның қолдаушыларының қалдығы Конгоның Оңтүстік Киву провинциясындағы Физи – Барака таулы аймағына көшіп, операцияларын жалғастырып, Халықтық революциялық партиясын (PRP) құрды. Қытай Халық Республикасының қолдауымен PRP Танганьика көлінің батысында Оңтүстік Киву провинциясында сепаратистік марксистік мемлекет құрды.
In 1967, Kabila and his remnant of supporters moved their operation into the mountainous Fizi – Baraka area of South Kivu in the Congo, and founded the People's Revolutionary Party (PRP). With the support of the People's Republic of China, the PRP created a secessionist Marxist state in South Kivu province, west of Lake Tanganyika.
Бірінші Конго соғысы
1994 жылы Руандадағы геноцидтен кейін руандалық хуту босқындары Конгоға (бұрынғы Заир) қашқанда, Заир-Руанда шекарасындағы босқындар лагерлері хуту жасақтарының Руандадағы билікті қайтаруға ант беруімен әскериленді. Кигали режимі бұл жасақтарды қауіпсіздікке қатер деп санады және осы босқындар лагерлерін таратудың жолын іздеді. Кигали Киншасаға қауіпсіздік алаңдаушылықтарын білдіріп, босқындар лагерлерін елдің ішкі аймақтарына көшіруді сұрады, бірақ Киншаса бұл талаптарды назарға алмады. Сондықтан Кигали мәселені әскери күшпен ғана шешуге болатынына сенді. Дегенмен, Заир аумағындағы әскери операция халықаралық қауымдастық тарапынан басып алу болып қабылдауы мүмкін еді. Осыдан кейін, жасырын әрекеттің сылтауын жасау үшін жоспар құрылды. Руанданың қолдауымен және Кабиланың ресми өкілі ретінде Конгоны азат етуге арналған демократиялық күштер одағы (АФДЛ) құрылды. 1997 жылдың ортасына таман АФДЛ елдің басым бөлігін және Мобуту әскерінің қалдықтарын жеңіп алды. Кабила күштерінің жылдамдауына тек елдің тозуға шалқанған инфрақұрылымы ғана кедергі келтірді; көптеген аймақтарда тасымалдаудың жалғыз жолы ретсіз пайдаланылатын топырақ жолдар болды. Оңтүстік Африканың SAS Outeniqua кемесінде өткен бейбіт келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін Мобуту 16 мамырда елден қашып кетті. Келесі күні Любумбашидегі өзінің базасынан Кабила жеңіс жариялап, өзін президент деп жариялады. Кабила Конституцияны тоқтатты және елдің атын Заирден Конго Демократиялық Республикасына өзгертті – бұл елдің 1964 жылдан 1971 жылға дейінгі ресми атауы еді. Ол 20 мамырда Киншасаға салтанатты түрде кірді және 31 мамырда президенттік міндетін ресми түрде бастау үшін ант берді.
As Rwandan Hutu refugees fled to Congo (then Zaire) after the 1994 genocide in Rwanda, refugee camps along the Zaire Rwanda border became militarized with Hutu militia vowing to retake power in Rwanda. The Kigali regime considered these militias as a security threat and was seeking a way to dismantle those refugee camps. After Kigali had expressed its security concerns to Kinshasa, requesting that refugee camps get moved further inside the country, and Kinshasa ignored these concerns, Kigali believed that only military option could solve the issue. However, a military operation inside Zaire was likely be seen by the international community as an invasion. A plan was put in place to foment a rebellion that would serve as a cover. The Alliance of Democratic Forces for the Liberation of Congo (AFDL) was then born with Rwanda's blessing, and with Kabila as its spokesperson. By mid 1997, the AFDL had almost completely overrun the country and the remains of Mobutu's army. Only the country's decrepit infrastructure slowed Kabila's forces down; in many areas, the only means of transit were irregularly used dirt paths. Following failed peace talks held on board of the South African ship SAS Outeniqua, Mobutu fled into exile on 16 May. The next day, from his base in Lubumbashi, Kabila declared victory and installed himself as president. Kabila suspended the Constitution and changed the name of the country from Zaire to the Democratic Republic of the Congo—the country's official name from 1964 to 1971. He made his grand entrance into Kinshasa on 20 May and was sworn in on 31 May, officially commencing his tenure as president.
Төрағалық (1997-2001)
Бұрын Кабила марксистік көзқараспен болған, бірақ қазіргі саясаты социал-демократиялық саясатқа ұштасты. Ол сайлауды екі жылға кейінге шегеріп, тәртіпті қалпына келтіруге кем дегенде осы уақыт қажет екенін мәлімдеді. Батыстың кейбір елдері Кабиланы Африка көшбасшыларының "жаңа буыны" деп бағаласа, сыншылар оның саясаты бұрынғы басшысынан көп ерекшеленбейтінін, авторитаризммен, жемқорлықпен және адам құқықтарын бұзумен сипатталатынын айтты. 1997 жылдың соңында Кабила "тағы бір Мобуту" деп айыпталды. Оған жеке басын қадірлеу культын құруға тырысқанын да жаңартты. Мобутудың бұрынғы ақпарат министрі Доминик Сакомби Инонго Кабиланың қызметінде қалды; ол Кабиланы "Мзе" деп атап, "Осы бізге керек адам" деген жарнамалар елдің барлық жерінде пайда болды. 1998 жылға қарай Кабиланың бұрынғы одақтастары Уганда мен Руанда оған қарсы шығып, Конго демократиясы үшін митинг (РКД) және Конгоны азат ету қозғалысы (ККД) көтерілісін қолдады. Кабила Ангола, Намибия және Зимбабведе жаңа одақтастар тапты және елдің оңтүстігі мен батысында бекініп, 1999 жылдың шілдесіне қарай бейбіт келіссөздер шетелдік күштердің көп бөлігінің шығарылуына әкелді.
Kabila had previously been a committed Marxist, but his policies at this point were social democratic. He declared that elections would not be held for two years, since it would take him at least that long to restore order. While some in the West hailed Kabila as representing a "new breed" of African leadership, critics charged that Kabila's policies differed little from his predecessor's, being characterised by authoritarianism, corruption, and human rights abuses. As early as late 1997, Kabila was being denounced as "another Mobutu". Kabila was also accused trying to set up a personality cult. Mobutu's former minister of information, Dominique Sakombi Inongo, was retained by Kabila; he branded Kabila as "the Mzee," and created posters reading "Here is the man we needed" appeared all over the country. By 1998, Kabila's former allies in Uganda and Rwanda had turned against him and backed a new rebellion of the Rally for Congolese Democracy (RCD) and the Movement for the Liberation of the Congo (MLC). Kabila found new allies in Angola, Namibia and Zimbabwe, and managed to hold on in the south and west of the country and by July 1999, peace talks led to the withdrawal of most foreign forces.
Құрлық
2001 жылғы 16 қаңтарда Кабила Марбр сарайындағы кеңсесінде атылып, кейіннен Зимбабвеге емделу үшін жеткізілді. Конго Демократиялық Республикасының (КДР) билігі Кабиланың қазасына қарамастан билікті сақтап қалуға ұмтылды. Оқиғаның нақты жағдайы әлі де даулы. КДР-дың сол кездегі денсаулық сақтау министрі Леонард Машако Мамбаның мәлімдемесіне сәйкес, Кабила атылған сәтте қаза тапқан. Мамба Кабила атылған кезде көрші кеңседе болған және оқиғадан кейін бірден келгенін айтты. Дегенмен, үкімет Кабиланың тірі қалғанын және оны Зимбабведегі ауруханаға жеткізгенін мәлімдеді, бұл КДР билігіне мұрагерлік мәселесін реттеуге мүмкіндік берді. Бір аптадан кейін оның денесі Конгоға мемлекеттік жерлеу рәсіміне қайтарылды, ал оның ұлы Жозеф Кабила он күннен кейін президент болды. Осылайша КДР ресми тұлғалары қайтыс болған президенттің «сөзді куәлігін» орындады. Әділет министрі Мвензе Конголо мен Кабиланың жеке күзетшісі Эдди Капенд Кабиланың өліміне ұшыраған жағдайда, әскердегі екінші тұлға болған ұлы Жозефтің билікке өтуі керектігін өзіне айтқандығын хабарлады. Кабиланың қазасын тергеу барысында 135 адам, оның ішінде төрт бала арнайы әскери трибуналда сотталды. Күдіктілердің жетекшісі полковник Эдди Капенд (Кабиланың туысы) және тағы 25 адам 2003 жылғы қаңтарда өлім жазасына кесілді, бірақ жаза орындалмады. Қалған айыпталушылардың 64-і алты айдан өмір бойына түрмеге жабылды, ал 45-і ақталды. Кейбір адамдар оның ұлын құлатуға қатысқан деген айып тағылды. Олардың арасында Кабиланың арнайы кеңесшісі, Оңтүстік Африкадағы бұрынғы елшісі Эммануэль Дунгия да болды. Көптеген адамдар сот процесінің кемшіліктері болды және сотталғандардың кінәсіздігіне сенді; күмәндер «Аль-Жазира» телеарнасының «Киншасадағы кісі өлтіру» атты жедел баяндамасында көрсетілген. 2021 жылғы қаңтарда КДР президенті Феликс Чисекеди 2001 жылы Лоран Дезире Кабиланың қазасына қатысқан барлық сотталғандарға кешірім берді. 15 жылдан бері қамауда отырған полковник Эдди Капенд және оның серіктері босатылды.
On January 16, 2001, Kabila was shot in his office at the Palais de Marbre and subsequently transported to Zimbabwe for medical treatment. The DRC's authorities managed to keep power, despite Kabila's assassination. The exact circumstances are still contested. Kabila reportedly died on the spot, according to DRC's then health minister Leonard Mashako Mamba, who was in the next door office when Kabila was shot and arrived immediately after the assassination. The government claimed that Kabila was still alive, however, and he was flown to a hospital in Zimbabwe after he was shot so that DRC authorities could organize the succession. One week later, his body was returned to Congo for a state funeral and his son, Joseph Kabila, became president ten days later. By doing so, DRC officials were accomplishing the "verbal testimony" of the deceased President. Then Justice Minister Mwenze Kongolo and Kabila's aide de camp Eddy Kapend reported that Kabila had told them that his son Joseph, then number two of the army, should take over, if he were to die in office. The investigation into Kabila's assassination led to 135 people, including four children, being tried before a special military tribunal. The alleged ringleader, Colonel Eddy Kapend (one of Kabila's cousins), and 25 others were sentenced to death in January 2003, but not executed. Of the remaining defendants, 64 were incarcerated, with sentences from six months to life, and 45 were exonerated. Some individuals were also accused of being involved in a plot to overthrow his son. Among them was Kabila's special advisor Emmanuel Dungia, former ambassador to South Africa. Many people believe the trial was flawed and the convicted defendants innocent; doubts are summarized in an Al Jazeera investigative film, Murder in Kinshasa. In January 2021, DRC's President Félix Tshisekedi pardoned all those convicted in the murder of Laurent Désiré Kabila in 2001. Colonel Eddy Kapend and his co defendants, who have been incarcerated for 15 years, were released.
Жеке өмір
Оның әйелі Сифа Маханиямен кем дегенде тоғыз баласы болды: Жозефина, Сесиль, Фифи, Селемани, егіздер Жайнет пен Джозеф, Зоэ, Анина және Тетия. Ол сонымен қатар, анасы Зайна Кибангула болған Аме Кабила Муленгеланың әкесі болуы мүмкін деген де хабар бар.
He had at least nine children with his wife Sifa Mahanya: Josephine, Cécile, Fifi, Selemani, twins Jaynet and Joseph, Zoé, Anina and Tetia. He was also the alleged father of Aimée Kabila Mulengela whose mother is Zaïna Kibangula.