Конго Демократиялық Республикасының саяси тарихы және конституциялық өзгерістері

Кіріспе

Конго Демократиялық Республикасының саясаты азаматтық соғыстан жартылай президенттік республикаға өту кезеңіндегі республика аясында қалыптасады. 2005 жылдың 18 және 19 желтоқсанында конституция жобасы бойынша жалпыұлттық референдум сәтті өткізілді, ол 2006 жылғы сайлауға жол ашты. Инфрақұрылымның жетіспеуіне байланысты дауыс беру процесі техникалық тұрғыдан қиын болғанымен, Конгоның тәуелсіз сайлау комиссиясы БҰҰ-ның Конгодағы миссиясының (MONUC) қолдауымен оны жеңілдетіп, ұйымдастырды. БҰҰ-ның алғашқы есептері дауыс беру басым бөлігі бейбіт өткесін, бірақ соғыс зардап шеккен шығыс және Касаи аймақтарында зорлық-зомбылыққа ұластырғанын көрсетеді. 1996 жылдан бері Конго Демократиялық Республикасы (КДР) соғыс алаңына айналды, бұл Заирге көршілес мемлекеттердің басып кіруімен басталды, ол Жозеф Мобутудың 32 жылдық үкіметін аяқтады және Лоран Дезире Кабиланың жаңа президент болуына әкелді. Бұл қақтығыстар 1994 жылғы Руандадағы геноцид пен КДР-дың шығыс аймағының одан әрі тұрақсыздануынан туындады. Тоғыз африкалық ел тікелей қатысты, ал көптеген басқалары әскери, қаржылық және саяси қолдау көрсетті. Ішкі көтерілістер жағдайды одан әрі усложнилді. Бұл ауыр гуманитарлық дағдарысқа әкелді. 2001 жылы Лоран Кабила қаза тауып, оның ұлы Жозеф Кабила ел басшылығына келді. Жаңа президенттің басшылығымен КДР-дың шығысындағы шетелдік әскерлердің болуын тоқтатуға күш салынды, оның орнына ынтымақтастыққа негізделген тәсіл қабылданды, ол қақтығыстарды шешуге және бейбітшілікті сақтауға бағытталды. 2002 жылы Претория келісімі Конгоаралық диалог деп аталатын келіссөздер арқылы қол жеткізілді. Бұл келісімге барлық соғысып жатқан топтар, саяси оппозиция және азаматтық қоғам қатысты, мақсаты – соғысты тоқтату және ұлттық бірлік үкіметін құру болды. «Өтпелі кезең туралы жалпы және жан-жақты келісім» деп аталатын бұл келісім КДР-дың тұрақтылыққа, бейбітшілікке және демократияға қарайғы жолына арналған жоспарды ұсынады. Келісімде бұрынғы соғысып жатқан топтар, азаматтық қоғам және саяси оппозиция екі жылдық өтпелі кезеңде, екі алты айлық мерзімге ұзартылатын саяси, әскери және экономикалық билікті бөлісуі көзделді. Осы кезеңде конституциялық реформалар мен жалпы сайлау өткізу бойынша референдум өткізу жоспарланды. 2006 жылы көптеген конголықтар конституцияның түсініксіз екенін және оның мазмұнынан хабарсыз екенін айтты. Бұл елдегі сауатсыздықтың жоғары деңгейімен байланысты. Алайда, уақытша президент Кабила конголықтарды «Иә» деп дауыс беруге шақырды, конституция елдің болашақтағы бейбітшілігіне үміт беретінін мәлімдеді. Екі күндік сайлауға 25 миллион конголық қатысты. 2006 жылдың қаңтар айында жарияланған нәтижелерге сәйкес, конституция сайлаушылардың 84 пайызымен мақұлданды. Жаңа конституция билікті орталықтан тыс таратуды көздеп, елдің аумағын этникалық және мәдени принциптерге сүйене отырып, 25 жартылай тәуелсіз провинцияға бөледі. Елдегі соңғы 40 жылдағы алғашқы демократиялық сайлау 2006 жылдың 30 шілдесінде өтті.

None

Politics of the Democratic Republic of Congo take place in a framework of a republic in transition from a civil war to a semi presidential republic. On 18 and 19 December 2005, a successful nationwide referendum was carried out on a draft constitution, which set the stage for elections in 2006. The voting process, though technically difficult due to the lack of infrastructure, was facilitated and organized by the Congolese Independent Electoral Commission with support from the UN mission to the Congo (MONUC). Early UN reports indicate that the voting was for the most part peaceful, but spurred violence in many parts of the war torn east and the Kasais. Since 1996, the Democratic Republic of Congo (DRC) has been a battleground, starting with neighboring states invading Zaire, which ended the 32 year rule of Joseph Mobutu and saw Laurent Désiré Kabila becoming the new president. These conflicts originated from the 1994 Rwanda genocide and subsequent destabilization of the DRC’s eastern region. There were nine African countries involved directly, with many more offering military, financial, and political support. Internal rebellions further complicated matters. This has led to a severe humanitarian crisis. In 2001, Laurent Kabila was killed, and his son Joseph Kabila took over as the leader of the country. Under the new president's leadership, efforts were made to bring an end to the presence of foreign troops in the eastern DRC, instead a cooperative approach was adopted, focusing on discussions to resolve conflicts and keep it peaceful. By 2002, the Pretoria Accord was achieved through negotiations known as the Inter Congolese Dialogue. This agreement involved all warring factions, political opposition groups, and civil society, aiming to halt the fighting and establish a government of national unity. Referred to as the “Global and All Inclusive Agreement on the Transition,” it outlined a plan for the DRC's journey toward stability, peace, and democracy. The agreement proposed that former warring factions, civil society, and political opposition would share political, military, and economic authority during a two year transition phase, extendable by two six month periods. During this period, plans were made for a referendum on the post transition constitution and the conduct of general elections. In 2006, many Congolese complained that the constitution was a rather ambiguous document and were unaware of its contents. This is due in part to the high rates of illiteracy in the country. However, interim President Kabila urged Congolese to vote 'Yes', saying the constitution is the country's best hope for peace in the future. 25 million Congolese turned out for the two day balloting. According to results released in January 2006, the constitution was approved by 84% of voters. The new constitution also aims to decentralize authority, dividing the vast nation into 25 semi autonomous provinces, drawn along ethnic and cultural lines. The country's first democratic elections in four decades were held on 30 July 2006.

Саяси тарих

Конго Демократиялық Республикасының тәуелсіздігіне толық дайындықсыз келген күннен бастап, саяси элитаның ықпалды басшылары – Жозеф Каса Вубу, Патрис Лумумба, Моиз Тшембе, Жозеф Мобуту және тағы басқалар арасындағы шиеленістер жаңа мемлекеттің саяси тұрақтылығына қауіп келтірді. Тшембенің Катанганы бөліп шығуынан бастап, Лумумбаның қазасына, Мобутудың екі төңкерісіне дейін, елде нағыз ұлттық бейбітшілік кезеңдері болды, бірақ шынайы демократиялық үкіметтің бірде-бір кезеңі тікелей іске аспады.

Мобуту дәуірі

Президент Мобуту Сесе Секоның режимі 32 жыл (1965–1997) бойы сақталды, оның ішінде алғашқы жеті жылынан басқа уақытта ел Заир деп аталды. Оның диктатурасы бір партиялық мемлекет ретінде жұмыс істеді, онда биліктің басым бөлігі Президент Мобутуда шоғырландырылды, ол бір мезгілде партияның да, мемлекеттің де басшысы болды – Революцияның Халықтық қозғалысы (MPR) арқылы, сондай-ақ, көбінесе резеңке мөр сияқты жұмыс істейтін бірқатар институттарда. Режимнің ерекшелігі – Батыс немесе Кеңес ықпалынан мүлдем өзгеше, түп-тамырынан өзгеше жүйе құру туралы мәлімдеме жасауы болды. Бұл шамамен 1971 жылы Заирдің құрылуынан басталып, 1990 жылғы 24 сәуірде демократияға өтудің ресми басталуына дейін жалғасты. Бұл қарапайым халық деңгейінде де, басқа жерлерде де осылай болды. Адамдар заңмен батыстық христиан есімдерін тастауға міндеттелді; «мырза» және «ханым» деген атаулар француз тіліндегі «азамат» сөзінің еркек және әйел түріне алмастырылды; ерлерге костюм киюге, ал әйелдерге шалбар киюге тыйым салынды. Институционалдық деңгейде көптеген институттар да өз атауларын өзгертті, бірақ нәтижесінде екі жүйеден де қарыз алған жүйе пайда болды:

МПР Орталық Комитеті: «Партиялық мемлекет» жүйесінде бұл комитет үкіметке немесе кабинетке қарағанда институционалдық құрамда жоғары тұрды. Ол партия платформасын анықтаумен қатар, атқарушылық бақылау және іс жүзінде міндетті заңнамалық билікке ие болды. Мобуту Орталық Комитеттің Құрылтайшы Президенті ретінде басқарды. Орталық Комитеттің төрағасының орынбасары, іс жүзінде, елдің вице-президенті болды, бірақ мұрагерлік құқықтары болған жоқ. Атқарушы кеңес: басқа жерлерде Үкімет немесе Министрлер кабинеті деп аталатын бұл кеңес мемлекеттік комиссарлардан (басқа жерлерде министрлер деп аталады) құралған елдің атқарушы билігі болды. Ұзақ уақыт бойы Мобуту Атқарушы кеңестің жалғыз басшысы болды. Ол соңында бірінші мемлекеттік комиссарларды (басқа жерлерде премьер-министрлер деп аталады) тағайындады, олардың өкілеттіктері көбінесе үйлестіруге бағытталған және атқарушы билігі өте шектеулі болды. Соңғы «Бірінші мемлекеттік комиссар» Кенго Ва Дондо болды. Заң шығарушы кеңес: көбінесе резеңке мөр парламенті ретінде танылатын, ол Халық комиссарларынан (басқа жерлерде депутаттар деп аталады) құралды, олар кейде MPR-дің жеке мүшелері ретінде сайланды және әрқашан партия платформасы бойынша сайланды. Жоғарғы Сот: сот жүйесі ретінде бұл сот үкіметтің тәуелсіз саласы болып көрінді, бірақ іс жүзінде ол режимнің өте күшті ықпалына ие Сот Кеңесіне бағынды. Кез келген корпорация, қаржылық немесе кәсіподақтық ұйым, сондай-ақ әкімшіліктің кез келген бөлімі партияның филиалдары ретінде құрылды. Бас директорлар, кәсіподақтардың басшылары және бөлімдердің директорлары партияның бөлім басшылары ретінде ант берді. Өмірдің барлық саласы партияның және оның құрылтайшысы, президент Мобуту Сесе Секоның еркімен белгілі бір дәрежеде реттелді. Режимнің көптеген ұсақ-түйек аспектілері 1990 жылдан кейін демократиялық өтудің басталуымен жойылды. Алайда демократияландыру ұзаққа созылмады, өйткені Мобутудың билікке ұмтылысы оны 1997 жылға дейін созды, содан кейін Лоран Кабила басқаратын күштер 9 айлық әскери науқаннан кейін режимді құлатты.

The MPR's Central Committee: Under the system of the "party state", this committee had a higher position in the institutional make up than the government or cabinet. It had both executive oversight authority, and in practice, binding legislative authority, as it dictated the party platform. Mobutu headed the Central Committee as Founding President. The Vice President of the Central Committee was essentially the country's Vice President, without the succession rights. The Executive Council: Known elsewhere as the Government or the Cabinet, this council was the executive authority in the country, made of State Commissioners (known elsewhere as ministers). For a long period of time, Mobutu was the sole leader of the Executive Council. He eventually would appoint First State Commissioners (known elsewhere as prime ministers) with largely coordinating powers and very little executive power. The last "First State Commissioner" was Kengo Wa Dondo. The Legislative Council: essentially the rubber stamp parliament, it was made up of People Commissioners (known elsewhere as MPs), who were sometimes elected, as individual members of the MPR, and always on the party platform. The Supreme Court: As the judiciary, this court was seemingly the only independent branch of government, but in effect it was subordinate to a Judicial Council over which the regime had a very strong influence. Every corporation, whether financial or union, as well as every division of the administration, was set up as branches of the party. CEOs, union leaders, and division directors were each sworn in as section presidents of the party. Every aspect of life was regulated to some degree by the party, and the will of its founding president, Mobutu Sese Seko. Most of the petty aspects of the regime disappeared after 1990 with the beginning of the democratic transition. Democratization would prove to be fairly short lived, as Mobutu's power plays dragged it in length until ultimately 1997, when forces led by Laurent Kabila eventually successfully toppled the regime, after a 9 month long military campaign.

Кабилалар үкіметтері мен соғыс

1997 жылы мамыр айында Руанда мен Уганданың қолдауымен Лоран Кабила бастаған көтеріліс кезінде бұрынғы президент Мобуту Сесе Секоның үкіметі құлдырады. Кейін олар Кабилаға қарсы шығып, 1998 жылдың тамызында оған қарсы көтеріліске қолдау көрсетті. Зимбабве, Ангола, Намибия, Чад және Судан әскерлері Киншаса режимін қолдауға араласты. 1999 жылдың 10 шілдесінде Демократиялық Конго Республикасы (ДКОР), Зимбабве, Ангола, Уганда, Намибия, Руанда және конголық қарулы көтерілісші топтары атысты тоқтату туралы келісімге қол қойды, бірақ ұрыстар жалғасты. Лоран Кабиланың режимі кезінде барлық атқарушы, заңнамалық және әскери билік алдымен президент Лоран Дезире Кабилаға берілді. Сот жүйесі тәуелсіз болды, президенттің лауазымнан босату немесе тағайындау құқығы болды. Президент алғаш рет Конгоны азат ету үшін демократиялық күштер альянсы (АДФЛ) басымдық ететін 26 мүшелі кабинетке басшылық етті. 90-жылдардың соңында Лоран Кабила елдің бірлігін қамтамасыз ету және өз режимін заңды ету мақсатында бұрынғы Катанга парламенті ғимаратында орналасқан Ауысу парламентін құрды. 2001 жылы 16 қаңтарда Кабила өлтірілді, оның ұлы Жозеф Кабила он күннен кейін мемлекет басшысы болып тағайындалды. Бастапқыда әкесінің кеңесшілері таңдаған қарапайым кейіпкер ретінде бағаланбаған Кабила өз билігін тез арада нығайтып, үкіметті жаңа бағытқа бұрып, көпшілікті таң қалдырды. Ол билікке келгеннен кейін көп ұзамай өзінің алғашқы халықаралық сапарына шықты. Ол Франция, Бельгия және АҚШ басшыларымен, соның ішінде Мемлекеттік хатшы Колин Пауэллмен, сондай-ақ Дүниежүзілік банк, Халықаралық валюта қоры және Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты әлемдік институттардың лауазымды адамдарымен дипломатиялық келіссөздер жүргізді. АҚШ-қа сапары кезінде ол Руанда президенті Пол Кагамемен кездесті, бірақ олардың арасында бұрынғы келіспеушіліктер болды. 2001 жылдың ақпан айында маңызды қадам жасады, Кабила 1999 жылдың шілдесінде қол қойылған атысты тоқтату туралы келісімді жүзеге асыруға міндеттенді, бұған дейін оны барлық қатысушылар елемеді. Ол көтерілісші топтармен келіссөздер бастады және Конгода әскери қатысуы бар Руанда, Уганда, Зимбабве, Ангола және Намибиядан әскерлерді шығару туралы келіссөздер жүргізді. БҰҰ бейбітшілікті сақтаушы әскерлері наурыз айында атысты тоқтату мен әскерлерді шығаруды қадағалау үшін жіберілді. Жас Кабила әкесі тағайындаған Ауысу парламентін жалғастырды, бірақ бүкіл кабинетті қайта құруды жүзеге асырды, оны технократтар тобымен алмастырды, елдің даму жолына қайта оралуын және Екінші Конго соғысын шешуші аяқтауды мақсат етті. 2002 жылдың қазан айында жаңа президент Руанданың оккупациялық күштерін Конгоның шығысынан шығаруға мүмкіндік берді; екі айдан кейін соғысып жатқан барлық тараптар соғысты тоқтату туралы келісімге қол қойды және Ауысу үкіметін құрды, оның құрамы барлық келіссөз жүргізуші тараптардың өкілдерін қамтамасыз етеді. Осыдан екі негізгі құжат пайда болды: Ауысу Конституциясы және Жалпы және Ынтымақтастық Келісімі, екеуі де конголық институттардың құрылымы мен ұйымдастырылуын сипаттайды және анықтайды, 2006 жылдың шілдесінде жоспарланған сайлауға дейін, бұл кезде 2005 жылдың желтоқсанында референдум арқылы демократиялық жолмен бекітілген жаңа конституцияның ережелері толық күшіне енеді және осылай болды. 2002 жылы 17 желтоқсанда Преторияда қол қойылған Жалпы және Ынтымақтастық Келісім бойынша бір Президент және төрт Вице-президент болуы тиіс еді, бірі үкіметтен, бірі Конго демократиясы үшін митингтен, бірі МЛК-ден және бірі азаматтық қоғамнан. Вице-президент лауазымы 2006 жылғы сайлаудан кейін аяқталды. Үш жыл (2003–06) Конго Демократиялық Республикасы екі конституция арасындағы аралықта болғаннан кейін, қазір Үшінші Республика Конституциясының режиміне кіреді. 2005 жылы референдумда қабылданған және 2006 жылы ақпанда президент Жозеф Кабила жариялаған конституция орталықтандырылған жартылай президенттік республиканы құрады, онда өкілеттіктер үш саланың арасында бөлінеді: атқарушы, заңнамалық және сот органдары, сондай-ақ орталық үкімет пен провинциялар арасында артықшылықтарды бөледі. 2016 жылдың қыркүйегінде полиция мен Республикалық гвардия сарбаздары қатыгездікпен қарсылық білдірді. Оппозициялық топтар 80 адам қаза тапқан деп мәлімдеді, оның ішінде Студенттер одағының жетекшісі де бар. Дүйсенбі, 19 қыркүйекте Киншаса тұрғындары, сондай-ақ Конгоның басқа жерлеріндегі тұрғындар, көбінесе өз үйлерінде тұрып жатыр. Полиция қарсылыққа қатысы бар деп күдіктенгендерді, соның ішінде бейкүнә куәгерлерді де қамауға алды. Үкіметтік пропаганда, телеарналарда, және үкіметтік жасырын топтардың көшедегі әрекеттері оппозицияға да, шетелдіктерге де қарсы бағытталды. Президенттің өкілеттігі 2016 жылдың 19 желтоқсанында аяқталуға тиіс болды, бірақ оның орнына сайлау өткізу жоспары болған жоқ, бұл одан әрі наразылықтарға әкелді. 2017 жылдың 8 тамызында Конгода заңды түрде тіркелген 54 саяси партия бар екені белгілі болды. 2018 жылдың 15 желтоқсанында АҚШ Мемлекеттік департаменті президент Жозеф Кабиланың ізбасарын таңдау үшін Конгодағы сайлау алдында АҚШ қызметкерлерінің отбасыларын эвакуациялауға шешім қабылдады.

The government of former president Mobutu Sese Seko was toppled by a rebellion led by Laurent Kabila in May 1997, with the support of Rwanda and Uganda. They were later to turn against Kabila and backed a rebellion against him in August 1998. Troops from Zimbabwe, Angola, Namibia, Chad, and Sudan intervened to support the Kinshasa regime. A cease fire was signed on 10 July 1999 by the DROC, Zimbabwe, Angola, Uganda, Namibia, Rwanda, and Congolese armed rebel groups, but fighting continued. Under Laurent Kabila's regime, all executive, legislative, and military powers were first vested in the President, Laurent Désiré Kabila. The judiciary was independent, with the president having the power to dismiss or appoint. The president was first head of a 26 member cabinet dominated by the Alliance of Democratic Forces for the Liberation of Congo (ADFL). Towards the end of the 90s, Laurent Kabila created and appointed a Transitional Parliament, with a seat in the buildings of the former Katanga Parliament, in the southern town of Lubumbashi, in a move to unite the country, and to legitimate his regime. Kabila was assassinated on 16 January 2001 and his son Joseph Kabila was named head of state ten days later. Initially underestimated as a mere figurehead chosen by his father's advisors, Kabila surprised many by quickly asserting his authority and turning the government in new directions. Shortly after taking office, he went on his first international trip, where he engaged in diplomatic talks with leaders from France, Belgium, and the United States, including the Secretary of State Colin Powell, as well as officials from global institutions like the World Bank, the International Monetary Fund, and the United Nations. During his visit to the United States, he met with Paul Kagame, the Rwandan president, despite their past differences. In a significant move in February 2001, Kabila committed to implementing a ceasefire agreement signed in July 1999, which had previously been disregarded by all involved. He initiated discussions with rebel groups and negotiated the withdrawal of troops from Rwanda, Uganda, Zimbabwe, Angola, and Namibia, which had a military presence in Congo. UN peacekeepers were deployed in March to oversee the ceasefire and troop withdrawals. The younger Kabila continued with his father's Transitional Parliament, but overhauled his entire cabinet, replacing it with a group of technocrats, with the stated aim of putting the country back on the track of development, and coming to a decisive end of the Second Congo War. In October 2002, the new president was successful in getting occupying Rwandan forces to withdraw from eastern Congo; two months later, an agreement was signed by all remaining warring parties to end the fighting and set up a Transition Government, the make up of which would allow representation for all negotiating parties. Two founding documents emerged from this: The Transition Constitution, and the Global and Inclusive Agreement, both of which describe and determine the make up and organization of the Congolese institutions, until planned elections in July 2006, at which time the provisions of the new constitution, democratically approved by referendum in December 2005, will take full effect and that is how it happened. Under the Global and All Inclusive Agreement, signed on 17 December 2002, in Pretoria, there was to be one President and four Vice Presidents, one from the government, one from the Rally for Congolese Democracy, one from the MLC, and one from civil society. The position of Vice President expired after the 2006 elections. After being for three years (2003–06) in the interregnum between two constitutions, the Democratic Republic of the Congo is now under the regime of the Constitution of the Third Republic. The constitution, adopted by referendum in 2005, and promulgated by President Joseph Kabila in February 2006, establishes a decentralized semi presidential republic, with a separation of powers between the three branches of government executive, legislative and judiciary, and a distribution of prerogatives between the central government and the provinces. In September 2016, violent protests were met with brutal force by the police and Republican Guard soldiers. Opposition groups claim 80 dead, including the Students' Union leader. From Monday 19 September Kinshasa residents, as well as residents elsewhere in Congo, where mostly confined to their homes. Police arrested anyone remotely connected to the opposition as well as innocent onlookers. Government propaganda, on television, and actions of covert government groups in the streets, acted against opposition as well as foreigners. The president's mandate was due to end on 19 December 2016, but no plans were made to elect a replacement at that time and this caused further protests. As of 8 August 2017 there are 54 political parties legally operating in the Congo. On 15 December 2018 US State Department announced it had decided to evacuate its employees’ family members from Democratic Republic of Congo just before the Congolese elections to choose a successor to President Joseph Kabila.

Феликс Чисекедидің президентілігі (2019 -)

2018 жылдың 30 желтоқсанында Кабиланың ізбасары анықталатын президенттік сайлау өтті. 2019 жылдың 10 қаңтарында сайлау комиссиясы оппозициялық кандидат Феликс Чисекедиді дауыс берудің жеңімпазы деп жариялады. Ол ресми түрде 2019 жылдың 24 қаңтарында президент болып ант берді. Президенттік өкілдікке кірісу рәсімінде Феликс Чисекеди Витал Камерхеді өзінің бас штаб жетекшісі етіп тағайындады. 2020 жылдың маусым айында бас штаб жетекшісі Витал Камерхе мемлекеттік қаражатты жымқыруда кінәлі деп танылып, 20 жылға бас бостандығынан айырылды. Оның алғашқы сайлау науқаны Демократиялық Конго Республикасындағы (ДКО) өмір сүру деңгейін жақсартуға, минералға бай, бірақ 100 миллион халқының арасында кең таралған кедейлікпен күресуге, сондай-ақ шығыс аймақтағы 25 жылдық қақтығыстарды тоқтатуға уәде берді. 2019 жылдың қаңтар айында биліктен кеткен бұрынғы президент Жозеф Кабиланың саяси одақтастары негізгі министрліктерді, заң шығарушы органды, сот жүйесі мен қауіпсіздік қызметтерін бақылауда ұстады. Алайда, президент Феликс Чисекеди билікті нығайта алды. Ол бірқатар қадамдар арқылы көптеген заң шығарушыларды өз жағына тартты, нәтижесінде Ұлттық Ассамблеяның 500 депутатының шамамен 400-інің қолдауын алды. Парламенттің екі палатасының да Кабилаға жақын спикерлері қызметтерінен босатылды. 2021 жылдың сәуір айында Кабиланың қолдаушылары жоқ жаңа үкімет құрылды. Президент Феликс Чисекеди бұрынғы басшы Жозеф Кабилаға адал болған үкіметінің соңғы өкілдерін қызметтен шеттетуге жетті. 2023 жылғы президенттік сайлаудан кейін Чисекеди екінші мерзімге үміткер ретінде айқын артықшылыққа ие болды. Экономикалық өсімге қарамастан, көптеген конголық азаматтар конголық франктің құнсыздануына алаңдаушылық білдірді, бұл олардың күнделікті өміріне елеулі әсер етеді. Елдің мол минералдық ресурстары мен көп халқына қарамастан, көпшіліктің өмір сүру сапасы айтарлықтай жақсармады, себебі қақтығыстар, сыбайлас жемқорлық және тиімсіз басқару әлі де жалғасуда. Ол қайта сайлау науқаны барысында бес жыл бұрынғы уәделерін қайталады, оның ішінде жұмыс орындарын құру, экономикалық тұрақтылықты арттыру және шығыс аймақтағы соңғы тридцать жылдан бері жалғасып келе жатқан қауіпсіздіксіздік мәселесін шешу, нәтижесінде миллиондаған адамның өмірі жоғалды. 2023 жылдың 20 желтоқсанында ресми өкілдер президент Феликс Чисекединің 73% дауыспен қайта сайланғанын мәлімдеді. Тоғыз оппозициялық кандидат сайлау нәтижелерін мойындамай, оны қайта өткізуді талап ететін мәлімдемеге қол қойды. Қаңтар айында сайлаудан кейін оппозицияның жетекші үміткері Моиз Катумби уақытша үй қамауына алынды, бірақ бұл мәселені Хоу Катанга провинциясының губернаторы тез шешті. Үкіметтік партия, президент Чисекедидің UDPS партиясы, жалпы сайлауда көпшілік орындарды жеңіп алды, 500 мүшелі Ұлттық Ассамблеяда 69 орынға ие болды, бұл тағы 44 партиядан жоғары көрсеткіш.

On 30 December 2018 the presidential election to determine the successor to Kabila was held. On 10 January 2019, the electoral commission announced opposition candidate Félix Tshisekedi as the winner of the vote. He was officially sworn in as President on 24 January 2019. In the ceremony of taking of the office Félix Tshisekedi appointed Vital Kamerhe as his chief of staff. In June 2020, chief of staff Vital Kamerhe was found guilty of embezzling public funds and he was sentenced to 20 years in prison. His initial campaign pledged to enhance living standards in the DRC, a country abundant in minerals but plagued by widespread poverty among its 100 million people, and to bring an end to 25 years of violence in the eastern region. The political allies of former president Joseph Kabila, who stepped down in January 2019, maintained control of key ministries, the legislature, judiciary and security services. However, President Felix Tshisekedi succeeded to strengthen his hold on power. In a series of moves, he won over more legislators, gaining the support of almost 400 out of 500 members of the National Assembly. The pro Kabila speakers of both houses of parliament were forced out. In April 2021, the new government was formed without the supporters of Kabila. President Felix Tshisekedi succeeded to oust the last remaining elements of his government who were loyal to former leader Joseph Kabila. After the 2023 presidential election, Tshisekedi had a clear lead in his run for a second term. Despite the economic growth, numerous Congolese citizens were voicing concerns about the decline of the Congolese franc, which is significantly affecting their everyday experiences. Despite the nation's abundant mineral resources and sizable population, the quality of life has not substantially improved for the majority, as conflict, corruption, and inadequate governance continue to endure. During his reelection campaign, he reiterated promises from five years prior, including job creation, enhancing economic stability, and addressing the persistent insecurity that has plagued the eastern region for thirty years, resulting in the loss of millions of lives. On 20 December 2023, official said that President Felix Tshisekedi had been re elected with 73% of the vote. Nine opposition candidates signed a declaration rejecting the election and called for a rerun. In January, following the election, the major opposition candidate, Moise Katumbi was momentarily placed under house arrest but this was quickly rectified by the governor of Haut Katanga province. The ruling party, President Tshisekedi's UDPS, won the majority of seats in general elections, winning 69 seats in the 500 member National Assembly ahead of 44 other parties.

Атқарушы билік

2006 жылғы шілдедегі сайлаудан бастап елде жартылай президенттік, күшті орталықтандырылмаған мемлекеттік жүйе орнатылған. Орталық деңгейдегі атқару билігі президент пен парламентте көпшілік орындарға ие партиядан тағайындалған премьер-министр арасында бөліседі. Егер ешқандай партияда нақты көпшілік болмаса, президент «үкімет құрушыны» тағайындай алады, ол Ұлттық Ассамблеяның сенімін ұтып алуға міндетті болады. Президент премьер-министрдің ұсынысы бойынша үкімет мүшелерін (министрлерді) тағайындайды. Президент пен үкіметтің үйлестірілген жұмысы арқылы атқару билігі жүзеге асырылады. Премьер-министр мен үкімет парламенттің төменгі палатасы – Ұлттық Ассамблеяға жауапты. Облыс деңгейінде облыстық заң шығарушы орган (облыстық ассамблея) губернаторды сайлайды, ал губернатор өзінің құрамында 10-ға дейін министр болатын үкіметімен облыстық атқару билігін басқарады. Мемлекеттік биліктің кейбір салалары облыстың құзыретінде болады, ал кейбіреулері орталық үкіметпен бірлесіп жүзеге асырылады. Алайда, бұл федеративтік мемлекет емес, тек орталықтандырылмаған мемлекет, өйткені билік салаларының көп бөлігі әлі де орталық үкіметке бекітілген. Губернатор облыстық ассамблеяға жауапты.

Сындар

Жартылай президенттік жүйе кейбір сарапшылар тарапынан "қақтығыс тудыратын" және "авторитарлыққа бейім" деп сипатталды, себебі президент пен премьер-министр саяси күштердің қарама-қарсы лагерьлерінен шыққан жағдайда ол үкіметтік жұмыстың баяулауына және шиеленіске әкеп соқтырады. Мұндай жағдай Францияда, осы жүйені қолданатын елде бірнеше рет тіркелді. Бұл, Конгоның тәуелсіздікке қадам басқан алғашқы кезеңдерінде премьер-министр Патрис Лумумба мен президент Джозеф Каса-Вубу арасындағы дағдарыстың түпкі себебі болды, олар 1960 жылы бір-бірін қызметтен босатып жіберді. 2015 жылдың қаңтар айында Конгоның астанасында президенттік мерзімді ұзартуға және Жозеф Кабилаға қайтадан сайлауға мүмкіндік беруге бағытталған заң жобасы жарияланғаннан кейін 2015 жылғы конголық наразылықтар басталды.

Өтпелі конституция бойынша

Конгоаралық диалог, өтпелі институттарды құрған, екі палаталы парламент – Ұлттық Ассамблея мен Сенат құрды, олар диалогқа қатысушы тараптардың тағайындалған өкілдерінен тұрады. Бұл тараптардың ішінде бұрынғы үкімет, үкіметке қарсы күрескен, үлкен рвандалық және угандалық қолдауына ие болған көтерілісшіл топтар, ішкі оппозициялық партиялар және азаматтық қоғам болды. Өтпелі кезеңнің басында және соңғы уақытқа дейін Ұлттық Ассамблеяны спикер Оливье Камитату басқарды, ал Сенатты азаматтық қоғам өкілі, атап айтқанда Конгодағы Христиан шіркеуінің басшысы Пьер Марини Бодхо басқарды. Оливье Камитату кейін МЛК және Парламенттен шығып, өз партиясын құрып, қазіргі президент Жозеф Кабиламен одақтасты. Содан бері спикер лауазымын МЛК өкілі Томас Лухака атқарып келеді. Заң шығару қызметінен басқа, Сенат ел үшін жаңа конституция жобасын әзірлеуге жауапты болды. Бұл конституция 2005 жылдың желтоқсанында референдум арқылы қабылданды және 2006 жылдың 18 ақпанында заң күшіне енді.

Жаңа Конституция бойынша

Үшінші республиканың Парламенті де екі палаталы, оған Ұлттық жиналыс және Сенат кіреді. Ұлттық жиналыстың мүшелері, төменгі, бірақ ең ықпалды палата, тікелей дауыс беру арқылы сайланады. Сенаторлар 26 провинцияның әкімшілік-заң шығарушы органдарымен сайланады.

Жаңа Конституция бойынша

Конго Республикасының сот жүйесі федералдық қылмыстарды қарастыратын Жоғарғы Соттан тұрады.

Өтпелі конституция бойынша

10 провинция (провинция, дара провинция) және бір қала* (қала): Бандундю, Бас Конго, Экватор, Батыс Касаи, Шығыс Касаи, Катанга, Киншаса*, Маниема, Солтүстік Киву, Ориенталь. Әр провинция аудандар мен қалаларға бөлінеді.