Кіріспе
Конго Республикасының 1-ші президенті Жозеф Каса Вубу, немесе Жозеф Касавубу, (шамамен 1915 жылы – 24 наурыз 1969) Конго Демократиялық Республикасының (1964 жылға дейін Конго Республикасы) 1960 жылдан 1965 жылға дейін бірінші президенті болып қызмет еткен конголық саясаткер. Конго этносының өкілі Каса Вубу 1950-ші жылдары Альянс де Баконго (АБАКО) партиясының жетекшісі болды және Конгоның Бельгиялық отаршылдықтан тәуелсіздік алуын қолдаушылардың біріне айналды. Ол Патрис Лумумба премьер-министр ретінде коалиция құрған елдің алғашқы президенті болды. 1960 жылы ел тәуелсіздік алғаннан кейін бір аптадан аспай, олардың үкіметі Конго дағдарысына тап болды, ол – біржақты қозғалыстар мен көтерілістердің тізбегі. Осы кезеңде орталықшыл саясатты ұстанған Каса Вубу, солшыл Лумумбамен қарым-қатынасы нашарлады, себебі ол Кеңес Одағынан көмек сұрады, бұл саяси дағдарысқа әкелді. Содан кейін Каса Вубу Лумумба үкіметін коммунистік көзқарастарды ұстанады деп айыптап таратып жіберді. 1961 жылы Лумумба өлім жазасына кесілгеннен кейін Каса Вубу Лумумбаның жақтастары ұйымдастырған келесі көтерілістерге қарсы тұрып, бірнеше әлсіз үкіметтерді басқарды. 1965 жылы Жозеф Дезире Мобуту оны тағы бір төңкеріс арқылы құлатты және төрт жылдан кейін қайтыс болды.
Joseph Kasa Vubu, alternatively Joseph Kasavubu, (c. 1915 – 24 March 1969) was a Congolese politician who served as the first President of the Democratic Republic of the Congo (the Republic of the Congo until 1964) from 1960 until 1965. A member of the Kongo ethnic group, Kasa Vubu became the leader of the Alliance des Bakongo (ABAKO) party in the 1950s and soon became a leading proponent of Congo's independence from Belgian colonial rule. He then became the country's first president in a coalition with Patrice Lumumba as prime minister. Less than a week after the country's independence in 1960, their government was confronted by the Congo Crisis, a series of secession movements and rebellions. During this time, Kasa Vubu, a centrist, clashed with the leftist Lumumba when the latter ordered assistance from the Soviet Union, leading to a political deadlock. Kasa Vubu then dissolved Lumumba's government, accusing it of having communist sympathies. Following Lumumba's execution in 1961, Kasa Vubu presided over a series of weak governments while confronting subsequent rebellions by Lumumba's supporters. In 1965, he was overthrown in another coup by Joseph Désiré Mobutu and died four years later.
Ерте өмір
Жозеф Каса Вубу Бельгия Конгосының батысындағы Бас Конгодағы Майомбе ауданының Кума Дизи ауылында дүниеге келген. Оның туған жылы 1910, 1913, 1915 немесе 1917 жылдар деп түрлі дереккөздерде көрсетілген, бірақ 1915 жыл ең мүмкін болған күні болып саналады. Ол Конго халқының бір бөлігі саналатын Йомбе халқының отбасындағы тоғыз баланың сегізіншісі еді. Оның әкесі табысты фермер болған, ол тәуелсіз кәсіпкер ретінде Кабиндадағы көше саудагерлерімен сауда жасап, ауылдың шетінде үй салды. Бұл оған ауыл тұрғындарының наразылығын туғызды және олардың ашуын басу үшін, ол каса ағашынан алынған затпен "уға қарсы сынақтан" өтуге келісім берді. Осы оқиғаның құрметіне оның есіміне "Каса" деген сөз қосылды. Каса Вубудың анасы оның дүниеге келгеннен кейін төрт жыл өткен соң қайтыс болды, ал әкесі 1936 жылы қайтыс болды. 1925 жылдың 31 қаңтарында ол Цхеланың жанындағы Кизудегі Шеутистік католик миссиясында Иосиф деген христиан есімімен крещение рәсімінен өтті. 1927 жылы Каса Вубу бастауыш мектептің үшінші сыныбына оқуға түсті. Келесі жылы ол Целадан 50 шақырым қашықтықтағы Мбата Киеладағы кіші семинарияға ауысты. Ол онда бастауыш білімін аяқтап, үлкен семинарияда оқуға дайындалу үшін латын және гуманитарлық пәндерді оқуға кірісті. Ұқыпты студент болғандықтан, Каса Вубу 1936 жылы сыныпта екінші орынды алып, Касаи провинциясындағы Кабе семинариясына қабылданды. Ол дін қызметкері болу үшін үш жыл философияны және бес жыл теологияны оқымақшы еді. Алдыңғы курстарды 1939 жылы аяқтағаннан кейін, ол епископ тарапынан қуылды. Содан кейін Каса Вубу Майомбеге оралып, Кангу миссиясында бухгалтер болып жұмыс істеді. Айлық 80 франкқа қанағаттанбағандықтан, Каса Вубу оқытушы емтиханын тапсырып, 1941 жылдың басында миссиялық мектепте алтыншы сынып мұғалімі болды. Алайда, оның жалақысы көтерілмеді және ол миссиядан жоғары лауазымдағы адаммен және жергілікті епископпен ашық келіспеушілікпен кетіп қалды. Мамыр айында ол ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы компаниясы "Агрифорда" жаңа жұмыс тапты. Айлық 500 франкпен ол үйленуге жеткілікті қаржылық жағдайда болды; 10 қазанда Каса Вубу Кангу миссиясында католик рәсімі бойынша Хортенс Нгома Масундаға үйленді. Олардың тоғыз баласы болды. 1942 жылдың маусым айында Каса Вубу Конгоның астанасы Леопольдвилдегі Бельгия отарлық әкімшілігінің қаржы бөлімінде кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. Ол он бес жыл жұмыс істеді, бас кеңсе қызметкері дәрежесіне жетті, бұл Бельгия билігі кезінде конголық мемлекеттік қызметкерлерге қол жетімді ең жоғары лауазым еді. 1956 жылы ол әкімшіліктің барлық қоймаларының есептеуін жүргізді.
Саяси қызмет
Каса Вубу әлі де отаршылдық билікте жұмыс істеп жүрген кезінде жартылай құпия саяси ұйымдастыру жұмысын бастады. 1954 жылғы 21 наурызда оның басшысы отставкаға кеткеннен кейін Каса Вубу Баконго Альянсының (АБАКО) президенті болып сайланды. Оның басшылығымен топ 1957 жылы Леопольдвильдің алғашқы ашық қалалық сайлауында жеңіске жетті және ол қаланың Дендейл ауданының мэрі болып сайланды. Каса Вубу Конгоның тәуелсіздікке шақырған алғашқы көшбасшыларының бірі ретінде тез танылды. Бастапқыда ол Бельгиядан 30 жыл ішінде тәуелсіздік алуды жақтады, бірақ АБАКО қозғалысы күшейген сайын ол мерзімін қысқартты. Дендейл қаласының мэрі болып тағайындалған кезде сөйлеген сөзінде Каса Вубу тәуелсіздік талабын қайталады, бұл бельгиялық отаршылдық билігінен наразылық тудырды және оның конголық көшбасшы ретінде беделін арттырды. 1959 жылғы 4 қаңтарда Каса Вубу ұйымдастырған АБАКО саяси жиыны зорлық-зомбылыққа ұшырап, Леопольдвильдегі көтеріліске себеп болды, бұл Конгоның тәуелсіздік күресіндегі маңызды сәт болды. Каса Вубу африкалық ұлтшылдық туралы сөз сөйлеуге дайындалып жатқанда, отаршылдық билік жиынды тыйым салды. Олар халықты тоқтатуға тырысты, бірақ мыңдаған конголықтар көтеріліске шықты. Каса Вубу бірнеше басқа көшбасшылармен бірге тұтқындалып, көтеріліске ықпал еткені үшін түрмеге қамалды. Екі айдан кейін босатылды.
Төрағалық
Конго Бельгиядан тәуелсіздік алғаннан кейін АБАКО жаңа парламентте маңызды дауыс жинады, бірақ толық жеңіске жетпеді. Саяси келісім бойынша Конго ұлттық қозғалысының (КҰҰ) өкілі Патрис Лумумба премьер-министр болады, ал Каса Вубу президенттікке АБАКО-ның бұрынғы кеңесшісі Жан Боликангомен бақталасты. Каса Вубуның сайлануы Конгоның жаңа басқармасын кеңінен қабылдауға мүмкіндік берді. Бельгия баспасөздері осы жағдайға жағымды жауап берді, ал Леопольдвильдегі «Courrier d'Afrique» күнделікті газеті, конголық редактор басқаратын, үкіметке одан да жылы қолдау көрсетті. Халықаралық қоғамдық пікір басшылықта дұрыс тепе-теңдік орнатылғанына қанағаттанды. Бельгия саясаткерлері Каса Вубу Лумумбаның Бельгияға деген жеккөрушілігін тежейді деп үміттенеді. Ол 27 маусымда ресми түрде президенттікке кірісті. Жаңа республика бірден саяси және әскери қақтығыстармен, сондай-ақ аймақтық сепаратистік қозғалыстармен дүрлігіп, орталық үкімет консервативті Каса Вубу мен солшыл премьер-министр Лумумба арасындағы келіспеушіліктерден парализге ұшырады. Лумумба күшті орталық үкіметті жақтаса, Каса Вубу провинцияларға автономиялық өкілеттіктер беретін, федералды жүйедегі орталықтандырылмаған үкімет түрін ұсынды. Каса Вубудың ниеттері мен іс-әрекеттері жұмбақ ретінде қарастырылды, ол жиі үнсіздік сақтағанды немесе оған қарсы сұрақтарға екіұшты жауаптар бергенді жөн көрді. Оның мемлекет басшысы лауазымы теориялық тұрғыдан салтанатты және Лумумбаның премьер-министрлік лауазымына қарағанда әлдеқайда аз ықпалды болды. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі алапат дүрбелең кезінде Каса Вубу аз қадамдар жасады және нақты мәлімдемелер бермеді, тіпті Лумумба американдықтардан, Біріккен Ұлттар Ұйымынан және Кеңес Одағынан халықаралық көмек сұрады. Осы уақытта Каса Вубу Лумумбаның авторитарлық әрекеттерін тоқтатпағаны үшін АБАКО және Конго Бразавильдің президенті Фулберт Юлудан сын естіді. Ол олардың қысымына қарсы тұрып, 13 тамызда үкіметке қолдау көрсету және бірлік туралы үндеу жариялады. Дегенмен, ол үкіметті өз бетімен және шектен тыс әрекет етуден сақтандырды: «Егер мен заңмен белгіленген шектерде үкіметті қолдау мен қорғауға моральдық міндетті болсам, үкімет мүшелері де команда ретінде бірлесіп жұмыс істеуге міндетті. Олардың саясаты бір партияның, бір нәсілдің немесе бір тайпаның емес, үкіметтің саясаты болуы керек. Бұл ұлт мүдделерін көрсететін және гуманитарлық құндылықтардың еркін дамуына мүмкіндік беретін саясат болуы керек. Бұл талап бізбен адал қызмет еткендерге деген жеккөрушілік, күдік және жаман ниеттілік сезімдерін жояды. Сондай-ақ, үкімет құрылған институттарға құрмет көрсету және демократиялық практиканың қалыпты ережелерін сақтау міндетімен де айналысуы керек». 5 қыркүйекте Каса Вубу Лумумбаның үкіметін коммунистік симпатиялары бар деп айыптап таратып жіберді. Лумумба өзінің жұмыстан босатылуын қабылдамады және Каса Вубуды жұмыстан босату туралы жариялады, бұл 14 қыркүйекке дейін сақталған тұйыққа түсірді, сол кезде Армия қолбасшысы Жозеф Дезире Мобуту билікті басып алып, Лумумбаны тұтқындады. Кейін Лумумба Моиз Тшембе басқаратын Катангадағы сепаратистік мемлекетке тапсырылды және Мобуту, Каса Вубу, Моиз Тшембе және Конгоның табиғи ресурстарына мүдделі батыс державаларының ықпалымен өлтірілді. Келесі бес жыл ішінде Каса Вубу әлсіз үкіметтердің қатарын басқарды. Катанганың бөлініп шығуы аяқталғаннан кейін Каса Вубу 1964 жылдың шілдесінде Тшембені премьер-министр етіп тағайындады, оның мандаты Симба көтерілісін тоқтату болды. Тшембе жер аударылған Катанга жандармериясын қайтарды және ақ жалдамалыларды жалдап, оларды Конго ұлттық армиясына (КҰҰ) біріктірді. Көптеген жалдамалылар Тшембе осы оқшауланған провинцияның басшысы болған кезде Катанга үшін соғысқан. Симба көтерілісшілеріне қарсы жеңіске жеткеніне қарамастан, Тшембе ақ жалдамалылар мен батыс күштерін пайдаланғаны үшін беделін жоғалтты. Ол 1965 жылдың қазан айында премьер-министр лауазымынан босатылған Каса Вубудың қолдауын жоғалтты. Мобуту 1965 жылдың 25 қарашасында билікті екінші рет басып алып, Каса Вубуды қызметтен шеттетумен қатар өзін мемлекет басшысы деп жариялады.
If I am under a moral obligation to support and defend the government within the limits set by the law, the members of the government themselves have a duty to work together as a team. Their policy must be the policy of the government and not that of one party, one race, or one tribe. It must be a policy which reflects the interests of the nation and which allows humanitarian values to flourish in freedom. This imperative excludes all feelings of hatred, suspicion, and bad faith towards those who have collaborated loyally with us. It is also the duty of the government to respect the institutions which have been set up and to abide by the normal rules of democratic practice. On 5 September, Kasa Vubu dissolved Lumumba's government which he accused of communist sympathies. Lumumba refused to accept his dismissal and announced Kasa Vubu's dismissal, creating a stalemate that endured until 14 September, when Army Commander Joseph Désiré Mobutu seized power and arrested Lumumba. Lumumba was later handed to Moïse Tshombe's secessionist state in Katanga and was murdered under an alleged association of Mobutu, Kasa Vubu, Moise Tshombe and the western powers, who had interests in the natural resources in Congo. Over the next five years, Kasa Vubu presided over a succession of weak governments. After the end of the secession of Katanga, Kasa Vubu appointed Tshombe as prime minister in July 1964 with a mandate to end the emerging Simba Rebellion. Tshombe recalled the exiled Katangese Gendarmerie and recruited white mercenaries, integrating them with the Armée Nationale Congolaise (ANC). Many of the mercenaries had fought for Katanga while Tshombe was the leader of that breakaway province. Despite the successes against the Simba rebels, Tshombe's prestige was damaged by his use of white mercenaries and western forces. He lost the support of Kasa Vubu, who dismissed him from the post of prime minister, in October 1965. Mobutu seized power for a second time on 25 November 1965, now deposing Kasa Vubu and subsequently declaring himself head of state.
Өлім
Мобуту Каса Вубуны үй қамауына алды, бірақ ақырында құлатылған президентке Майомбедегі шаруашылығына зейнетке шығуға рұқсат берді. Каса Вубу төрт жыл өткен соң, 1969 жылы Бомадағы ауруханада қайтыс болды, мүмкін ұзаққа созылған аурудан кейін.
Мұра
Каса Вубуның отбасы оның қайтысынан кейін елден кетуге мәжбүр болды, бірінші Алжирге, содан кейін Швейцарияға. Оның қыздарының бірі, Джастин М’Пойо Каса Вубу, 1990 жылдары Конгоға (кейін Заир деп аталды) қайта оралды. 1997 жылы ол Лоран Кабиланың үкіметінде министр, ал кейін Бельгиядағы елші болып тағайындалды. 2002 жылдың қыркүйегінде оның жақтастарының ұсынысымен Каса Вубуның бейнесінен жасалған бюст оның қабіріне орнатылды. Каса Вубуның конголық тарихтағы рөлі әдебиетте Лумумба мен Мобутудың артында қалып қойды. Антрополог Йоланда Ковингтон Уордтың сөзіне қарағанда, конголық ұлтшылдығы тарихнамасында Лумумбаның "ерекше" орнына қарамастан, Каса Вубу мен АБАКО тәуелсіздік қозғалысының басты "қозғаушы күші" болды.
Танымал мәдениетте
2000 жылғы "Лумумба" фильмінде Каса Вубу рөлін Мака Котто сомдады.