Кіріспе

Дэниел Сидни Уорнер (25 маусым 1842 – 12 желтоқсан 1895) – американдық шіркеу реформаторы және Құдай Шіркеуі (Андерсон) мен ізгілік қозғалысындағы басқа да ұқсас шіркеу топтарының негізін қалаушылардың бірі. Ол жаңарушылыққа шақырды, толық қасиеттену туралы уағыз айтты және христиандардың бірлігін қалады. Ол басқа шіркеулер гимндеріне енгізген әндерімен де белгілі. Көбінесе ол өзінің аты мен орта атының әдептерімен, D. S. Warner деп танылады, бұл сол кездегідей қалыпты жағдай еді.

Алғашқы жылдар

Дэниел Сидни Уорнер 1842 жылдың 25 маусымында Огайо штатындағы Бристольде (қазіргі Маршалвилл) Дэвид пен Лия Уорнердің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі туған кезде мейрамхана ұстаған, кейіннен ішімдікке құмар болғанымен, Пенсильвания голландтарының ұрпағы болған анасы Уорнердің айтуынша, одан да адал болған. Ол алты баланың бесіншісі еді. Оның сөйлеу қабілеті жас кезінде-ақ көзге түскен, ол кейде туған жерінде саяси сөздер айтатын. Америка Азамат соғысы кезінде Уорнер одақ үшін қарапайым сарбаз болып өз еркімен қызмет етуге келді, себебі оның отбасы болған ағасы Джозеф Уорнер әскерге шақырылған еді.

Ертедегі мәсіхші өмір

Уорнер 1865 жылы 23 жасында христиан дініне келді. Ол қысқа мерзімге Оберлин колледжінде оқыды және мемлекеттік мектептерде сабақ берді. 1867 жылы Пасха күні Уорнер Методтық епископтық жиналысында Елшілердің істері 13:18 аятын негізге алып, алғашқы уағыздарын оқыды. Сол жылдың қыркүйек айында ол Тамзен Энн Керрге үйленді, ал қазан айында Вайнбреннерлік Құдай шіркеуі оған уағыз айтуға рұхсат берді. 1872 жылы мамыр айында Тамзен Уорнер үшкіл бала туғаннан кейін қайтыс болды. Оның бұрын туған ұлы да дүниеге келген сәтте қайтыс болған еді. Уорнер Вайнбреннерлік шіркеуде тиімді жақтаушы болды (оның қызметінің алғашқы он жылында 700-ден астам адам оның шақыруымен құрбандыққа келді), ол шамамен алты жыл бойы Огайо штатының солтүстік-батысы мен Индиана штатының солтүстігінде уағыз айтты. Содан кейін ол екі жылға Небраска штатында миссионерлік қызметке жіберілді, бұл жұмыстың өте жанында болды, тіпті әйелі Сара Келлерден ұзақ уақытқа бөлініп қалуға дайын болды, ол 1874 жылдың 4 маусымында үйленген болатын.

Қасиеттілік қозғалысы

Ол Огайоға оралып, 1877 жылдың 7 шілдесінде толықтай қасиеттенуді сезініп, қасиеттілік қозғалысына қосылды. Өмірінің басында ол қасиеттілік қозғалысының әрекеттерін қабылдамаған, бір кездесу туралы былай деп жазған: «Көптеген адамдар қасиеттену туралы үнсіздік танытты, бірақ оның нәтижелерін көрсетпеді». Бірақ, туыстарының ықпалымен, ол өсіп келе жатқан қасиеттілік қозғалысына оңтайлы қарауға бастады. Бұл оның өміріне жаңа бағыт берді. Оның уағыз айтуға рұқсаты, «қасиеттілік» қызметкерлерін Құдайдың шіркеулеріне (Winebrennarian) олардың келісімінсіз жиналыстар өткізуге шақырмау шартымен жаңартылды. Сол жылдың 8 желтоқсанында ол өзін Құдайға евангелист ретінде бағыштады. 1877 жылдың 13 желтоқсанында оның күнделігінде Құдаймен жасаған келісімі тіркелді: «Амин, Раббым. Мен сенікімін, мәңгілікке дейін. Мені қазір Өзіңнің қатысуыңмен толтыр. Раббым, маған Өзіңді көрсет. Сенің аяқтарыңа бас иіп, киелі мөрді қабылдаймын».

1878 жылдың 30 қаңтарында ол Құдай шіркеуінің Батыс Огайодағы ақсақалдарынан (Winebrennarian) үш айып бойынша қуылды: 1) ақсақалдардың шектеулерін бұзу, 2) ынтымақтастық ережелерін бұзу, 3) шіркеуді бөлуге қатысу. Уорнер өзінің көзімен қарағанда, толықтай қасиеттенуді жақтағандығы мен уағыздағандығы үшін қуылды деп ойлады. Қуылғаннан кейін ол әртүрлі топтармен, оның ішінде меннониттермен және Құтқару армиясымен байланыс орнатуға тырысты. Осы жемісті қызмет кезеңінде де жеке қайғыға ұшырады. Оның үш жасар қызы Левилла Модест 1878 жылдың маусымында менингиттен қайтыс болды, бұл Уорнердің бесінші баласы еді.

Жаңа қозғалысы

Уайнбренндік Құдай шіркеуі ақырында құпия қоғамдарға мүшелік мәселесі бойынша бөлініске ұшырады. Осы қоғамдарға мүшелікке қарсы болған тараппен байланысқа келгеннен кейін (Құдай шіркеуінің Солтүстік Индиана ақсақалдары, сондай-ақ қасиеттілік ілімдеріне көбірек ашық болған), Уорнер оларға қосылды. Бірақ көп ұзамай, 1881 жылдың қазан айында, ол Бевер-Дэм, Индианада өткен ақсақалдар кеңесінде оның ұсыныстарын қабылдамағандықтан, осы топтан бөлініп кетті. Тағы бес адам Уорнермен бірге "қарсы тұрып", жаңа қозғалыстың алғашқы қауымын құрды. Сонымен қатар, 1881 жылдың қазан айында Джозеф К. және Элли Р. Фишер, сондай-ақ тағы он сегіз адам Мичиган штатының Карсон-Сити қаласындағы Құдай шіркеуінің (Уайнбренндік) Солтүстік Мичиган ақсақалдар кеңесінен бөлініп, екінші қауымды құрды. Бұл қауымдар Уорнердің 1878 жылдың 31 қаңтарынан бері армандаған секталық емес қасиеттілік қауымдарының нәтижесі болды. Ол өзінің күнделігіне былай деп жазды: "Өткен қаңтардың 31-де Иеміз маған қасиеттілікті және барлық шындықты біріктіріп, тірі Құдайдың елшілік шіркеуін құруға жаңа міндет берді. Оның атына мақтау болсын! Мен Оған бағынамын". 1881 жылдың 22 сәуірінде Уорнер барлық қасиеттілік бірлестіктерінен "шеттеді", былай деді: "Бізге ешқандай сектаға жатпауымыз үшін [ешбір қасиеттілік бірлестігіне] мүшелік берілген жоқ. Енді біз барлық христиандармен, олардың дініне қарамастан, жан сақтауда ынтымақтасқымыз келетінін хабарлаймыз, бірақ Мәсіхтің денесіндегі секталар мен конфессияларды қолдайтын барлық ұйымдардан мәңгілікке бас тартамыз". "Сектаға қарсылық" оның ізбасарлары үшін көп жылдар бойы басты ұстанымға айналды. Оның қарсыластары оның қозғалысын "шығушылар" деп атады.

Жеке қайғы

1890 жылы Сара Уорнер Д. С. Уорнерден ажырасты. Олар 1884 жылдан бері бөлек тұрған. Ажырасуларына қатысты мәселелер толыққанды ашылмаған, бірақ ол ажырасуға өтініш бергенде, Дэниел оны қаржылық тұрғыдан қолдамағанын айтты. Ажырасудан үш ай өткен соң, ол Даниэль Уорнердің балалық шағынан өткен жалғыз баласы Сидниді Дэниелге қайтарды. Кейін ол қайтадан тұрмысқа шықты. 1893 жылы Огайо штатының Цинциннати қаласында ішек қызбасынан қайтыс болды. Ол, әйелі тірі болғанда қайта үйлену дұрыс емес деп есептегендіктен, Сара қайтыс болғанға дейін бас тартты. Сараның қайтысынан кейін бірнеше ай өткен соң, ол үшінші және соңғы әйелі Фрэнсис Миллермен неке қиды.

Баспаға шығару

1879 жылдың 11 наурызында Уорнер «Евангелие бостандығының хабаршысы» газетінің жартылай иесі және И. В. Лоуменмен бірге бас редакторы болды. Келесі жылы оған осы басылымды толық басқару құқығы берілді. 1880 жылы Д. С. Уорнер өзінің «Жабық кітаптың екінші жұмысының куәлігі» атты алғашқы кітабын жариялады. Құдай шіркеуінің алғашқы басшыларының пікірінше, бұл әрекет Құдай шіркеуінің реформация қозғалысының басталуын білдірді. Келесі жылы «Евангелие бостандығының хабаршысы» газеті «The Pilgrim» (Индианаполис, Индиана штатында Г. Хейнс баспасынан шыққан) газетімен бірігіп, «Евангелие кернейі» атанды. Бұл басылым оның қайтысынан кейін де ұзақ жылдар бойы осы қозғалыстың ресми басылымы ретінде жарық көре берді. («Евангелие кернейі» 1962 жылы «Vital Christianity» деп қайта аталды және 1996 жылы жабылды.) Уорнер басшылығымен «Евангелие кернейінің» алғашқы екі саны Индиана штатының Рим қаласында жарық көрді. Бірақ Уорнер баспа жабдықтарын 1881 жылдың басында Индианаполис қаласына көшірді. 1881 жылдың маусым айында Г. Хейнс Уорнермен серіктестігін тоқтатты және қарсылыққа шыққан қасиетті газетті шығаруды бастады. Содан кейін Дж. С. Фишер Д. С. Уорнерге қосылып, «Евангелие кернейі» газетінің серіктесі болды. Фишердің аты 1887 жылдың басында әйелінен ажырасып, Элис Дэвис есімді ажырасқан әйелге үйленгеннен кейін газеттің бетінен жоғалып кетті. 1887 жылдың 21 маусымында Енох Э. Байрум Фишердің «Евангелие кернейі» газетіндегі үлесін сатып алып, оның баспашысы және бизнес-менеджері болды. Байрум Уорнер қайтыс болғаннан кейін шамамен жиырма жылға жуық осы газетті редакциялады. (Бірнеше хаттарында және редакциялық мақалаларында Уорнер Фишердің бұрынғы әйелімен қайта табысып, қозғалысқа оралуына үміттенді, бірақ ол олай болмады.)

Ізгі хабарды уағыздау

1884 жылдың күзінде Уорнер жаңарту турларын өткізді және АҚШ-тың орталық-батыс аймағындағы діни жиындарда уағыз айтты. Ол 1886 жылдың жазында Нэнни Кигер (Пейне, Огайо штаты), Фрэнсис Миллер (кейіннен оның әйелі, Батл-Крик, Мичиган штаты), Сара Смит (Джерри-Сити, Огайо штаты), Джон У. Брайант және Дэвид Лейнингер (Бивер-Дам, Индиана штаты) және Барни Э. Уоррен (Лакота, Мичиган штаты) сияқты мүшелермен евангелистік уағыз айту ұйымын құрды. 1887 жылдың маусымынан 1888 жылдың сәуіріне дейін Уорнер Индиана, Иллинойс, Миссури, Канзас және Колорадо штаттары бойынша евангелистік тур жасады. Сол жазда ол Миссури, Индиана, Огайо және Пенсильвания штаттарындағы діни жиындарда уағыз айтты. Келесі қыста ол Онтариоға (Канада) евангелистік сапармен барды. 1890 жылдың қысында Уорнер Миссисипи және Алабама штаттарына оңтүстік евангелистік тур жасады. Осы турдан кейін оның евангелистік ұйымы таратылды. 1891 жылы ол Пенсильвания және Онтариода (Канада) евангелистік турлар өткізді. 1892 жылдың тамызынан 1893 жылдың ақпанына дейін ол Калифорнияға дейін евангелистік сапармен барды.

Соңғы жылдар

1894 жылдың қаңтар-ақпанында Уорнер Огайо өзенімен "Жүзіп жүретін Бейтел" деп аталған қайта қалпына келтірілген баржадағы уағыздық сапарға көмектесті. 1895 жылдың 1 желтоқсанында Дэниел Сидни Уорнер Мичиган штатының Гранд-Джанкшн қаласындағы Gospel Trumpet Office-те жексенбі күні таңертең соңғы уағызын оқыды. Оның уағызының тақырыбы христиандық өсу болды. Е. Е. Байрум және оның інісі Ноа Байрум Алли Р. Фишер мен Себастьян Мишельс есімді жергілікті ағаш өңдеушінің қалған баспа бизнесіне қатысты мүдделерін сатып алды. Уорнердің қайтыс болуына екі күн қалғанда, ол және Байрум ағайындылары өз құқықтарын "Инжіл кернейі" (қазіргі Warner Press, Inc., Индиана штатының Андерсон қаласында орналасқан) деп аталатын коммерциялық емес ұйымға беру туралы құжатқа қол қойды. Уорнер 1895 жылдың 12 желтоқсанында қайтыс болды және Гранд-Джанкшндегі Құдай шіркеуінің жайлауына жерленді.

Жеке мүдделер

Уорнер көптеген өлеңдер мен әндер жазды. Оның әндерінің көп бөлігін, әсіресе Барни Э. Уоррен, музыкаға қосты. Табиғаттың сұлулығына деген терең құрметі оның поэзиясында айқын көрінді. Уорнер грахам ұны сияқты пайдалы тағамдарға қызығушылық танытып, оларды күнделікті тамақтануына енгізуді шешті. Ол "Gospel Trumpet" басылымына жолдаған хабарламаларының бірінде былай деп жазды: "Бізге өте өкінішті, қасиеттілердің арасында салауатты тамақтану туралы білім жеткіліксіз. Индиана штатының бес округінде және Мичиган штатының екі округінде жұмыс істегенімізбен, әр тамақта шошқа еті болмайтын бірде-бір отбасыға кездеспедік. Шындығында, шошқа етінсіз бірде-бір тамақты есімізде сақтай алмаймыз. Бұл өте денсаулыққа зиянды тағам. Тағы да өкініштісі – ақ нанның кең таралғаны. Егер Құдай бізді осылай баға жетпес бидайды ысырап етуден сақтайтын болса! Уорнер сондай-ақ френологияны зерттеді және кейде лекция оқыды, ол адамның жеке қасиеттері мен қабілеттерін оның басының мөлшері мен пішінін өлшеу арқылы анықтауға тырысатын ғылым еді.

Келесі қозғалыстар

Уорнердің реформа қозғалысы ақырында Құдайдың шіркеуі (Андерсон) ретінде ресми тіркелді, оның ресми емес бас кеңсесі Андерсон қаласында (Индиана штаты) орналасты және басқа діни ұйымдар сияқты мінез-құлық таныта бастады. Күні бүгінге дейін бұл топ және одан туындаған басқа да топтар өздерін діни ұйым емес, қозғалыс деп атайды және ресми шіркеу мүшелігін қабылдамайды. Қозғалыс мүшелерінің саны соншалықты артты, ХХ ғасырдың басындағы онжылдықтарда АҚШ-та ең қарқынды өсіп келе жатқан діни ұйымға айналды. Бұл, бірнеше адамдардың қозғалыстан шығып, бөлінуіне қарамастан орын алды.

Цинзендорфизм

Уорнер қозғалысынан алғашқы ірі жарылыс 1890 жылдардың соңында болды. Сан алуан пасторлар мен қауымдар қасиеттену туралы доктринадағы келіспеушіліктерге байланысты қозғалыстан шығып кетті. Бұл жарылыс Уорнердің жақтастары арасында әдетте "Тазаруға қарсы бұзықтық" немесе Зинзендорфизм деп белгілі. Кеткендер бірігіп, біртұтас топ құра алмады және көп ұзамай басқа конфессиялардың арасында тарап кетті.

"Сенім және Жеңіс" қозғалысы

1910 жылы бірқатар дін қызметкерлері мен мирян қозғалысқа "дүниелік" сипаттардың еніп жатқаны туралы алаңдаушылық білдіре бастады. Басты мәселе – "сыртқы безендіру" саналатын галстук тағу болды. Дегенмен, алаңдаушылықтар осы бір мәселеге ғана шектелмей, "дүниелік әндер" орындау, қарым-қатынас әдеттері және жаргон қолдану сияқты мәселелерді де қамтыды. Бірнеше жыл ішінде С. Э. Орр, Уиллис М. Браун, Н. С. Дункан және В. Х. Шут сияқты бірқатар дін қызметкерлері "Ақиқат хабаршысы" газетін шығара бастады. Соңында олар қазір Құдай шіркеуі (Гатри, Оклахома) деп аталатын бірлестікке бірікті, ол консервативті қасиеттілік қозғалысының қағидаларымен ерекшеленеді. Құдай шіркеуі (Гатри, Оклахома) көбінесе Гатриде көп жылдар бойы жарық көрген осы аттас мерзімді басылымнан "Сенім мен Жеңіс" деп аталады. Кейіннен наразылық білдіргендердің бір бөлігі бастапқы топқа қайта оралды.

Жетіінші мөрдің орны

1940 жылдар шамасында "Андерсон" қауымдарының бір бөлігі, ерлер мен қыздардың бірге тамақтануы, киімнің ұстамдылығы, үйге теледидардың кіріп келуі, әшекейлер тағу және Даниэль Уорнердің Киелі кітаптағы шындықтар ретінде үйреткен нәрселерге қайшы келетін басқа да әрекеттер қозғалыста "жолдан тайып" бара жатқанына наразылық білдіре бастады. 1940 жылдардың басында көптеген пасторлар мен қауымдар шіркеудің қазіргі бас кеңсесі мен комитеттері осы алаңдаушылықтарды шешпейді, керісінше, басқа конфессиялармен бірлесу үшін Даниэль Уорнердің бастапқы хабары мен Киелі кітаптың ілімдерінен одан әрі "жаңылды" деп сезінді. Осы себепті, бұл адамдар мен қауымдар Құдайдың шақыруын сезіп, "ақиқат үшін тұру" және негізгі ағымнан бөлінуге бекінді. Сол кездегі жалпы пікір бойынша, келесі пасторлар "Евангелие трубасы" газетінің редакторы К.Э. Браунның Д.С. Уорнердің "Менің халқым, Одан шығыңдар" деген танымал хабарына қарсы шыққандығына ренжіді. Браун барлық шіркеулер мен конфессияларда құтқарылған адамдар бар деп сенді; шындығында, "Құдайдың шіркеуі" Уорнердің қозғалысынан әлдеқайда үлкен еді. Браун сондай-ақ пасторларға теологиялық білім беруді жақтады, бұл "жолдан тайып" бара жатқандарға қауіпті көрінді. Бұл жағдай бұрынғы тарихи оқиғаға ұқсас болды, ол Эрл Слэкум мен "Сақшылар қозғалысы" туралы еді, бұл қозғалыс жарылысқа әкелді. Слэкум кейіннен өзінің қателік жасағанын түсінді, тәубе етті және Құдайдың шіркеуімен (Андерсон, Индиана) арақатынасын жаңартты. Чарльз Клайн, Гарольд Барбор, Н. Богарт, Х. Питтман, Джон Р. Крауч, Р. Хайнс, Г.В. Пауэлл, Х. Литтек, Э. Генри, Эмерсон Уилсон және Х. Гриффин сияқты наразы қауымдар мен жеке тұлғалар, қозғалыстың бастапқы эсхатологиясы туралы Құдайдан жарық алғанын сезінді. Осы "жарыққа" сүйене отырып, бұл пасторлар Даниэль Уорнер Аян кітабындағы алтыншы кернейдің үніне қатысқан, ал енді жетінші керней естіліп, адамдарды Бабылдан және сектанттықтан қайта шақырып жатыр, олардың пікірінше, қазіргі уақытта адасқан Андерсон қозғалысы да осылардың қатарында екенін үйретуді бастады. Керісінше, Уорнердің қозғалысының көпшілігі жетінші мөр туралы хабардың жалған ілім екенін сезінді, ал кейбіреулері тіпті осы хабармен байланысты шіркеулердің жақтастарын культ тәрізді бақылауда ұстағанын айтты. Сол сияқты, жетінші мөрді иеленген шіркеулер Даниэль Уорнер уағыздаған бастапқы хабарды ұстанып отырғанын мәлімдеді, ал басқалары бұл жалған екенін қатаң түрде айтты. 1940 жылдан бері жетінші мөр қозғалысы кем дегенде 6 құжатталған жарылысқа бөлінді.