Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигерия мен Камерундағы әскери қақтығыс (1804–1808)
Military conflict in Nigeria and Cameroon (1804–1808)
Усман дан Фодионың джихады – қазіргі Нигерия мен Камерундағы діни-әскери қақтығыс. Соғыс белгілі ислам ғалымы және ұстазы Усман дан Фодионың бұрынғы шәкірттерінің бірі, Юнфа патшасы тарапынан Гобирден қуылған кезде басталды.
The Jihad of Usman dan Fodio was a religio military conflict in present day Nigeria and Cameroon. The war began when Usman dan Fodio, a prominent Islamic scholar and teacher, was exiled from Gobir by King Yunfa, one of his former students.
Соғыс басталады
1754 жылы туған Усман дан Фодио 1770 жылдары Хауса мемлекеттері арқылы саяхаттап жүрген ислам ғалымдарының қатарына қосылды және 1790 жылдары кеңінен танымал болды. Аз болғанымен, дан Фодионың әскерлері Юнфаның Гунуға шабуыл жасауына тосқауыл қойып, оның қатарына көптеген адамдарды қосылуға ықпал етті. Олар Кано сұлтандығын жаулап алды, оның ханы (Мұхаммед Әлвали II) Заззауға, содан кейін Бурум Бурум ауылына қашуға мәжбүр болды, бірақ ол көп ұзамай шайқаста қаза тапты. 1808 жылы жихадшылар Гобирге шабуыл жасап, Алкалава шайқасында Юнфаны өлтірді. Сонымен қатар, Абдуллахи дан Фодио сол жылы Кебби әмірлігін де басып алды. Гобирді басып алғаннан кейін, жихадшылар өздерінің ірі аймақтық күреске қатысқанын түсінді. Олар бірнеше Хауса мемлекеттеріне қарсы шайқастарды жалғастырды, ал Сокото халифаты келесі екі жылда кеңейді. 1846 жылы Сайфава әулетін құлату – жихадшылардың соңғы маңызды кеңеюі болды. Дан Фодио Сокотодан 1815 жылға дейін, яғни әкімшілік қызметтен зейнеткерлікке шыққанға дейін Фулани жихады мемлекеттерінің діни басшысы ретінде билік жүргізді. Халифат империяның түрлі мемлекеттерін басқару үшін әртүрлі әмірлерді тағайындады. Көбінесе бұл адамдар Фулани соғыстарының қатысушылары болды. Белло Усман дан Фодиодан кейін Сокотоның билеушісі болды және 1817 жылы солтан атағын алды, бұл лауазым қазірге дейін сақталған, бірақ 1903 жылы Нигерияның британдық отаршылдық үкіметі оның көп бөлігін жойды.
Usman dan Fodio, born in 1754, joined a growing number of traveling Islamic scholars through the Hausa kingdoms in the 1770s and became quite popular in the 1790s. Although outnumbered, dan Fodio's troops were able to prevent Yunfa from advancing on Gunu and thus convince larger numbers of people to join his forces. They then captured the Sultanate of Kano whose king (Muhammad Alwali II) was forced to flee to Zazzau, then the village of Burum Burum where he was soon killed in battle. In 1808, the jihadists assaulted Gobir, killing Yunfa in the battle of Alkalawa, Furthermore, Abdullahi dan Fodio also took over the Kebbi Emirate the same year. With the capture of Gobir, the jihadists saw that they were part of a wider regional struggle. They continued with battles against several Hausa kingdoms, and the Sokoto Caliphate expanded over the next two years. The last major expansion of the jihadists was the toppling of the Sayfawa dynasty in 1846. Dan Fodio ruled from Sokoto as the religious leader of the Fulani jihad states from that point until 1815, when he retired from administrative duties. The Caliphate appointed various Emirs to govern the various states of the empire. These men were often veterans of the Fulani wars. Bello succeeded Usman dan Fodio as ruler of Sokoto and in 1817 adopted the title of sultan, an office that still exists, albeit stripped of most of its power by the British colonial government of Nigeria in 1903.
Мұра
Джихадтың табысы кейінірек Батыс Африканың көптеген джихадистеріне үлгі болды, оның ішінде Массина империясын құрған Секу Амаду, Тукулер империясын құрған Омар Саиду Талл, Васулу империясын құрған Самори, Адамава әмірлігін құрған Модибо Адама және Забарма әмірлігін құрған Бабату (әскери басшы). Сокото халифаты бүгінге дейін сақталып келеді. 1903 жылы Ұлыбританияның халифатты жаулап алуынан және 1960 жылы Нигерияның конституциялық үкімет аясында тәуелсіздік алуынан кейін халифаттың саяси билігі әлсірегенімен, бұл лауазымның рухани беделі зор күшін сақтап тұр.
The success of the jihad inspired a number of later West African jihadists, including Massina Empire founder Seku Amadu, Toucouleur Empire founder Omar Saidou Tall, Wassoulou Empire founder Samori, Adamawa Emirate founder Modibo Adama and Zabarma Emirate founder Babatu (warlord). The Sokoto Caliphate has continued to the present. Since the British conquest of the Caliphate in 1903, and later Nigerian independence under a constitutional government in 1960, the Caliphate's political authority has diminished. But the position still has considerable spiritual authority.