Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы апартеид кезеңіндегі таратылған саяси партия. Прогрессивті партия – Оңтүстік Африкадағы апартеид дәуіріндегі барлық ақ парламенттің сол қанаты саналған либералдық партия. Партия Оңтүстік Африкадағы ақшыл азшылықтың апартеидке қарсы заңды оппозициясын ұсынды. Ол биліктегі Ұлттық партияның нәсілдік саясатына қарсы тұрып, құқықтық тәртіпті қолдады. 13 жыл бойы оның парламенттегі жалғыз депутаты Хелен Сузман болды. Кейін 1975 жылы Прогрессивті реформа партиясы, ал 1977 жылы Прогрессивті федералды партия деп атауын өзгертті. Қазіргі Демократиялық альянс бұл партияны өзінің ең алғашқы ізашары деп есептейді. Оңтүстік Африканың Прогрессивті партиясын Кейп колониясының әлдеқайда ертерек құрылған Прогрессивті партиясымен шатастырмау керек, ол мүлдем басқаша, империалистік саясатқа негізделген және 1908 жылы «Одақ партиясы» болып қайта құрылды.

Жасау

Прогрессивті партия 1959 жылғы 11 тамызда Блумфонтейнде өткен Біріккен партия одағының съезінен кейін Біріккен партиядан шығып кеткен мүшелер тарапынан құрылды. Партия съезінің делегаттары партияның аборигендерге (жергілікті тұрғындарға) беруді жоспарлаған саяси құқықтарын шектеу туралы қаулылар қабылдады. Прогрессивтер бұл қаулыларды қабылдамайтындықтарын мәлімдеді. Біріккен партияның үкіметтің апартеид саясатына мойынсұнуына наразы болған он екі либералды мүше 1959 жылы Біріккен партиядан бөлініп, Прогрессивті партияны құрды. Партия нәсілдік дискриминацияны жобамады және барлығына тең мүмкіндіктерді, білікті сайлау құқығымен және ортақ сайлаушылар тізімімен қамтамасыз етуді жақтады. Доктор Бернард Фридман басқаратын прогрессивті депутаттар тобы жаңа партияны ұйымдастырды. Топтың алғашқы отырысы Трансваалдағы Хоутон округінің депутаты Хелен Сузманның үйінде өтті. Бұл кездесу 1959 жылғы 23-24 тамызда болды. Прогрессивті партия 1959 жылғы 13 қарашада Йоханнесбургте өзінің құрылтай съезін басталды. Жаңа партияның алғашқы төрағасы болып Кейптің бұрынғы Біріккен партиясының жетекшісі Ян Штайтлер сайланды. 1960 жылғы Парламент сессиясында Прогрессивті партияда он екі депутат болды. Оның он біреуі алғаш рет Біріккен партиядан сайланды, ал біреуі (аборигендердің өкілі) Оңтүстік Африканың Либералды партиясынан кетіп келді. 1961 жылы осы Парламент аяқталған кезде, 1960 жылдың соңында аборигендердің өкілдігі жойылғандықтан және 1961 жылдың қаңтарында бір депутаттың отставкаға шығуы салдарынан топтың саны онға дейін азайды.

Сайлау тарихы

1961 жылғы 18 қазанда өткен жалпы сайлауда Прогрессивті партия жаңа партия үшін салыстырмалы түрде жақсы өнер көрсетті, Біріккен партияға қарсы, әсіресе Трансвааль және Натальда көптеген сайлау округтерінде лайықты қарсылық көрсетті. Дегенмен, сайлау жүйесі партияға қарсы жұмыс істеді, және Парктаун округінде өте жақын болғанымен, Хоутон округіндегі Хелен Сузман ғана шын мәнінде сайланған Прогрессивті партияның өкілі болды. Оның парламенттегі партиялық әріптестері тағы он үш жылдан кейін ғана пайда болды. Осы аралықта Сузман 1966 және 1970 жылдары қайта сайланды. Сол жылдары ол жалғыз өзі толыққанды оппозициялық партияның жұмысын атқарды және Оңтүстік Африка ішінде де, сыртында да танымал тұлғаға айналды. Сайлаудың көңіл көншітпейтін нәтижесінен кейін 1966 жылға қарай ақ терілі сайлаушылардың партияға қолдауы айтарлықтай төмендеді, ал назар түрлі терілі сайлаушылардың қолдауын тартуға ауысты. 1965 жылы Прогрессивті партия Кейп провинциялық кеңесінде екі орын жеңіп алды. Ұлттық партия төрт ұлттық түрлі терілі өкілдің мерзімін ұзартты, содан кейін 1970 жылға қарай түрлі терілі сайлаушылардың өкілдігін жойды, осылайша партияның сол орындарды жеңіп алуына кедергі келтірді. Кейбір ақ терілі сайлау округтерінде жеңіске жеткеніне қарамастан, Сузман тағы да партияның жалғыз депутаты немесе провинциялық кеңес депутаты болды. Ян Штайтлер 1970 жылдың желтоқсанына дейін партия басшысы қызметін атқарды, бірақ Парламенттен тыс болғандықтан ол Сузманнан гөрі көрінуі аз болды. 1959 жылы Біріккен партиядан шыққан бұрынғы министр және ең тәжірибелі депутат Гарри Лоуренс уақытша басшылыққа келді. 1971 жылдың ақпанында Кейптауннан Колин Эглин партия басшысы болып сайланды. 1974 жылғы 24 сәуірде өткен келесі жалпы сайлауда Прогрессивті партия үлкен қадам жасады. Сузманнан басқа, Хоутон округі үшін қайта сайланған тағы бес депутат орын жеңіп алды, олардың ішінде Колин Эглин де болды. Сайлаудан кейін көп ұзамай тағы бір депутат сайланды. Сонымен қатар, үш депутат Трансвааль және Кейп провинциялық кеңестеріне де сайланды. Бұл партияны саяси дағдарыстан шығарып, ресми оппозиция болу жолына басты.

Реформа партиясымен бірігу

1975 жылы ақпанда реформашылар тобы Біріккен партияның сол қанатынан бөлініп шықты. Гарри Шварц басқаратын төрт депутат Реформа партиясын құрды. Реформа партиясы 1975 жылғы 25 және 26 шілдеде Йоханнесбургте өткен құрылтайлардың нәтижесінде Прогрессивті партиямен бірігіп, Прогрессивті реформа партиясын құрды. Содан кейін PRP, 1970 жылдардың ортасында күрт төмендеген Біріккен партиядан бөлініп кеткен тағы бір топпен бірігіп, 1977 жылы Прогрессивті федералды партия болып қайта құрылды.