Кіріспе
Индонезиядағы Малуку аралдарындағы Халмахера аралы, бұрын Джилоло, Джилоло немесе Джаилоло деп аталған, Малуку аралдарындағы ең үлкен арал. Бұл Индонезияның Солтүстік Малуку провинциясының бір бөлігі, ал провинцияның астанасы Софифи аралдың батыс жағалауында орналасқан. Халмахераның жер ауданы – ; ол Индонезияның бес негізгі аралынан тыс ең үлкен арал болып табылады. 1995 жылы оның халқы 162 728 адамды құрады; 2010 жылға қарай бұл аралдың өзі үшін 449 938-ге дейін өсті (Жоронга аралдарының бөлігі саналатын шеткі бөлігі ескерілмеген, бірақ Гебе және Джу аралдары кірген) және 667 161 арал тобы үшін (барлық Оңтүстік Халмахера мен Тидор кіреді, бірақ Тернате кірмейді). Арал тұрғындарының шамамен жартысы мұсылман, жартысы христиан.
Halmahera, formerly known as Jilolo, Gilolo, or Jailolo, is the largest island in the Maluku Islands. It is part of the North Maluku province of Indonesia, and Sofifi, the capital of the province, is located on the west coast of the island. Halmahera has a land area of ; it is the largest island of Indonesia outside the five main islands. It had a population of 162,728 in 1995; by 2010, it had increased to 449,938 for the island itself (excluding the tip which is considered part of the Joronga Islands, but including Gebe and Ju islands) and 667,161 for the island group (including all of South Halmahera and Tidore, but not Ternate). Approximately half of the island's inhabitants are Muslim and half are Christian.
Тарих
Халмахераның сирек қоныстанған жері ұзақ жылдар бойы оның батыс жағалауындағы Тернат пен Тидордың кішірек аралдарымен тығыз байланысты болды. Бұл аралдар Голландтық Шығыс Үндістан компаниясы бүкіл архипелагты жаулап алмас бұрын, ірі патшалықтардың орналасқан жерлері болған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Халмахерада Као шығанағында жапон теңіз базасы орналасқан. 1999 және 2000 жылдары Халмахера (көбінесе христиан) Као және (толығымен мұсылман) Малифут аудандарының тұрғындары арасындағы этникалық шиеленіс ретінде басталып, кейін Солтүстік Молукканың көп бөлігіне таралып, діни сипат алған зорлық-зомбылық ошағы болды. Халмахерада діни қақтығыстарда мыңдаған адам қаза тапты. 2000 жылдың маусым айында Халмахерадағы шайқастардан қашып келген босқындарды тасымалдаған паром Сулавеси аралының солтүстік-шығыс жағасында батып, шамамен бес жүз адам мерт болды. Осы оқиғаға байланысты түрлі теориялар айтылуда. Солтүстік Халмахера ауданындағы Дума ауылында осы трагедияға арналған ескерткіш орнатылған. Бүгінде Индонезияның басқа аймақтарына барудың көп бөлігі провинциялық астана – Тернат аралы арқылы жүзеге асырылады, алайда Халмахерадағы ең ірі қала – Тобело Сурабая мен Манадоға тікелей паром және жүк тасымалымен теңіз байланысын ұстап тұр. Әсіресе, алғашқы тікелей сайланған Бупати (Регент немесе аудан әкімі) сайланғаннан бері Тобело қарқынды дамуда және Тернаттың тарихи үстемдігіне балама болуға тырысуда. Тобело жазық жерде орналасқандықтан, кеңеюге мүмкіндігі зор. Тернаттың мөлшері шектеулі, ол қырық бес минутта айналып шығуға болатын шағын арал. Сонымен қатар, 2010 жылы провинциялық үкімет провинциялық астананы Тернат қаласынан Тидор аралының қарсы жағындағы Халмахера жағалауындағы шағын Софифи ауылына көшірді. Солтүстік Малуку провинциясы сегіз регенттік және екі муниципалитеттен (қаладан) тұрады; регенттіктердің бесеуі мен бір муниципалитеті Халмахера аралының бір бөлігін қамтиды. Регенттіктерге Солтүстік Халмахера, Батыс Халмахера, Шығыс Халмахера, Орталық Халмахера, Оңтүстік Халмахера, Моротай, Сула аралдары және Талиябу кіреді, ал муниципалитеттерге Тернат және Тидор аралдары кіреді. Тек Тернат муниципалитеті, Моротай, Сула аралдары және Талиябу регенттіктері Халмахераның бір бөлігін қамтымайды. Халмахера аралында өмір сүретін шағын, жартылай көшпелі халықтың саны, Тогутил халқы (немесе o hongana ma nyawa, яғни "орман халқы") 2001 жылдан бергі этнологтардың зерттеулеріне сәйкес, 1500-3000 адам арасында деп бағаланады. 300-500 адам (деген болжам бар) Акетажаве Лолобата ұлттық паркіндегі орманда оқшауланған күйде тіршілік етеді және күнкөрісін қамтамасыз етеді. Байланыссыз топтарға Индонезияның электр көліктері үшін никель өндіруге арналған ірі тау-кен жобасы қауіп төндіріп отыр.
Геология
Бұл вулкандық арал Раджа Ампат аралдарын қоса алған аралдық доғада жатыр, Австралия құрлығының солтүстікке қарай жылжуы және Тынық мұхиты тақтасының астына түсуі нәтижесінде көтерілген. Дуконо аралдың солтүстік жағында орналасқан белсенді жанартау. Ибу тауы аралдың солтүстік-батыс жағалауындағы белсенді жанартау.
Экология
Ұшуға қабілетсіз, көзге көрінбейтін су құсы (rail) осы аралға ғана тән. Жақында ашылған Jailoloa halmaherensis пальмасы да Халмахераға ғана тән. Табиғатты зерттеуші Альфред Рассел Уоллес 1869 жылы жариялаған "Малай архипелагы" кітабында Халмахераға сапар жасағанын айтқан. Ол Semioptera wallacii – қанатты бейшара құсын (standardwing bird of paradise) өзінің ең маңызды жаңалығы деп санады. 1858 жылдың ақпан айында Тернат аралында (немесе, мүмкін, тікелей Халмахерада) аурудың күшті шаршату кезеңдері арасында Уоллес табиғи іріктеу, яғни ең бақуаттысы тірі қалу идеясына келді. Уоллес келесі бірнеше күнде бұл ойларын жазып, Дарвинге тарихи хат жіберді.
Тау-кен өндірісі
Халмахера бірнеше кен өндіру жобаларының орналасқан жері. PT Weda Bay Nickel компаниясы Солтүстік және Орталық Халмахера округтерінде, Weda Bay өнеркәсіптік паркінде никель және кобальт кенін өндіру жобасын жүргізеді.