Гелуг буддизмінің рухани жетекшісінің лауазымы

Кіріспе

Гелгуг Тибет Буддизмінің рухани жетекшісінің атағы

Ганден Трипа (Gaden Tripa), сондай-ақ Гаден Трипа деп те жазылады ("Ганден Тақтысының Иесі"), – Гелгуг мектебінің рухани жетекшісі, бұл мектеп 17 ғасырдың ортасынан 1950 жылдарға дейін Орталық Тибетті басқарды. 103-ші Ганден Трипа, Джетсун Лобсанг Тензин 2017 жылдың 21 сәуірінде лауазымында қайтыс болды. Қазіргі уақытта Джангтсе Чоедже Кьябже Джетсун Лобсанг Тензин Палсангпо 104-ші Ганден Трипа болып табылады. Геллугпа орденінің басшысы – Ганден Трипа, жиі қате түсінілетінідей, Далай-лама емес. Сондай-ақ, Ганден Трипасы Ганден монастырының иесімен бірдей емес деген қате түсінік бар. Ганденде екі абат бар: Ганден Шартсе абаты және Ганден Джангтсе абаты. Олардың екеуі де Гюмай немесе Гюто тантрикалық колледждерінің абаты болмаса, Ганден Трипа бола алмайды. Төмендегі "Тағайындалу тәртібін" қараңыз. Ганден Трипа – Лама Цонкхапаның Гьялтсаб Джеге тікелей тағайындаған лауазымы, реинкарнациялық тізім емес. Ол оның иерархиялық өсуінің негізі болып табылатын еңбегіне байланысты беріледі. Лауазым 7 жылдық мерзімге тағайындалғандықтан, бүгінгі күнге дейін Ганден Трипалардың саны Далай-ламалардан көп (104-ке қарсы 14). Гелугты негізін қалаушы Чэ Цонкхапа (1357–1419) – алғашқы Ганден Трипа. Цонкхапа қайтыс болғаннан кейін оның ілімдерін Ганден монастырының келесі абаттары Гьялтсаб Дже мен Кхедруб Дже сақтады. Бұл тізім Ганден Трипалары арқылы жалғасты. 2003 жылдың қаңтар айында Орталық Тибет Әкімшілігі 101-ші Ганден Трипаның тағайындалғанын жариялады. Бұл баспасөз хабарламасынан үзінді оның өмірбаяны туралы мәлімет береді: 101-ші Ганден Трипа, Хенсур Лунгри Намгьел Ринпоче 1927 жылы Камда (Шығыс Тибет) дүниеге келді. Сегіз жасында сангаға қабылданғаннан кейін, елу жыл бойы медитациялық тәжірибелер мен оқулармен айналысқан соң, Далай-лама оны 1983 жылы Гюто тантрикалық колледжінің, ал 1992 жылы Ганден Шартсе монастырлық университетінің абаты етіп тағайындады. 1986 жылы ол Папа Иоанн Павел II шақырған Италиядағы Ассизидегі экуменикалық кездесулерге Далай-ламаның арнайы елшісі болды. Ол Франция азаматы және 20 жылдан астам уақыттан бері Парижде тұрады. Ол 1980 жылы өзі құрған Дарма орталығы – Тар Дью Лингте буддалық ілімдерін таратуда. 100-ші Ганден Трипа, Лобсанг Нима Ринпоче, зейнетке шығып, 2008 жылы қайтыс болғанға дейін Дрепунг Лоселлинг монастырында өзінің лабрангтарымен бірге өмір сүрді.

Тағайындау тәртібі

Ганден Трипасы лайықтылығына негізделген иерархиялық жолмен сайланады немесе тағайындалады. Тағайындалған адамның Ганден монастырымен тікелей байланысы болуы міндетті емес, бірақ егер ол Ганден монахы ретінде бастаса, онда ол жоғары Геше дәрежесін алып, монастырь аббаты бола алады. Тибет халқында бір мақал бар: «Егер кедейдің баласы қабілетті болса, оны Ганденнің тағына отырудан ешкім тоқтата алмайды». Бұл лауазым тек қана лайықтылығымен ғана қол жеткізіледі, мұғалімнің жаңа тууы ретінде танылу сияқты басқа жолдармен емес. Ризонг Сре Ринпоче 102-ші Ганден Трипа болды, ол бұрын Гюме тантрикалық колледжі мен Дрепунг Лоселинг монастырының аббаты қызметін атқарған.

125

#аты-жөні, биографиялық деректері, Wylie транслитерациясы, басқа атаулар 1. Же Цонкапа, Лобсанг Драгпа 1357–1419 1409–1419 tsong kha pa, blo bzang grags pa Же Ринпоче (rje rin po che) 2. Дхарма Ринчен (Гялцаб Же) 1364–1432 1419–1431 dar ma rin chen 3. Кедруп Гелек Пелзанг 1385–1438 1431–1438 mkhas grub rje dge legs dpal bzang 1-ші Панчен-лама 4. Шалу Лочен Легпа Гьелцен 1375–1450 1438–1450 zhwa lu lo chen legs pa rgyal mtshan – 5. Лодро Чокионг 1389–1463 1450–1463 blo gros chos skyong – 6. Чоки Гьелцен 1402–1473 1463–1473 chos kyi rgyal mtshan 1-ші Тацак Ринпоче (rta tshag rin po che) 7. Лодро Тенпа 1402–1476 1473–1476(79) blo gros brtan pa – 8. Мёнлам Легпа Лодро 1414–1491 1480–1489 smon lam legs pa'i blo gros – 9. Лобсанг Нима 1439–1492 1490–1492 blo bzang nyi ma – 10. Еше Сангпо 1415–1498 1492–1498 ye shes bzang po – 11. Лобсанг Драгпа 1422/1429–1511 1499–1511 blo bzang grags pa – 12. Жамянг Легпа Лодро 1450–1530 1511–1516 jam dbyangs legs pa'i blo gros – 13. Чоки Шеньен 1453–1540 1516–1521 chos kyi bshes gnyen Сондай-ақ Дхармамитра деп те аталады 14. Ринчен Өсер 1453–1540 1522–1528 rin chen 'od zer – 15. Панчен Сонам Драгпа 1478–1554 1529–1535 pan chen bsod nams grags pa (gzims khang gong ma) 16. Чокионг Гяцхо 1473–1539 1534–1539 chos skyong rgya mtsho 4-ші Лаб Кябгён (lab skyabs mgon) 17. Дорже Сангпо 1491–1554 1539–1546 rdo rje bzang po – 18. Гьелцен Сангпо 1497–1548 1546–1548 rgyal mtshan bzang po – 19. Нгаванг Чодраг 1501–1551/1552 1548–1552 ngag dbang chos grags – 20. Чодраг Сангпо 1493–1559 1552–1559 chos grags bzang po – 21. Гелек Пелсанг 1505–1567 1559–1565 dge legs dpal bzang – 22. Гендун Тенпа Даргье 1493–1568 1565–1568 dge 'dun bstan pa dar rgyas – 23. Цетен Гяцхо 1520–1576 1568–1575 tshe brtan rgya mtsho – 24. Чампа Гяцхо 1516–1590 1575–1582 byams pa rgya mtsho – 25. Пельжор Гяцхо 1526–1599 1582–? dpal 'byor rgya mtsho –

2650

#аты-жөні, биографиялық деректері, Wylie транслитерациясы, басқа атаулары 26. Дамчо Пелбар 1523/1546–1599 1589–1596 дам чос дпаль бар – 27. Сангье Ринчен 1540–1612 1596–1603 сангс ргяс рин чен – 28. Гендюн Гьелцен 1532–1605/1607 1603–? дге 'дун ргял мтшан – 29. Шенен Драгпа 1545–1615 1607–1615 бшес гнень грагс па – 30. Лодро Гяцхо 1546–1618 1615–1618 бло грос ргя мтшо 5-ші Лаб Кьябгөн 31. Дамчо Пелсанг 1546–1620 1618–1620 дам чос дпаль бзанг – 32. Тұлтрим Чёпхел 1561–1623 1620–1623 tshul khrims chos 'phel – 33. Драгпа Гяцхо 1555–1627 1623–1627 grags pa rgya mtsho – 34. Нгаванг Чоки Гьелцен 1571/1575–1625/1629 1623, 1627/1628(?) ngag dbang chos kyi rgyal mtshan – 35. Кёнчог Чёпхел 1573–1644 1626–1637 dkon mchog chos 'phel – 36. Тендзин Легше ?–1664 1638? bstan 'dzin legs bshad – 37. Гендюн Ринчен Гьелцен 1571–1642 1638–1642 dge 'dun rin chen rgyal mtshan – 38. Тенпа Гьелцен ?–1647 1643–1647 bstan pa rgyal mtshan – 39. Кёнчог Чёсанг ?–1672/1673 1644(?)/1648–1654 dkon mchog chos bzang – 40. Пелден Гьелцен 1601–1674 1651/1654/1655–1662 dpal ldan rgyal mtshan – 41. Лобсанг Гьелцен 1599/1600–1672 1658/1662–1668 blo bzang rgyal mtshan – 42. Лобсанг Доньё 1602–1678 1668–1675 blo bzang don yod Намдак Дорже 43. Шампа Траши 1618–1684 1675–1681 byams pa bkra shis – 44. Нгаванг Лодро Гяцхо 1635–1688 1682–1685 ngag dbang blo gros rgya mtsho – 45. Тұлтрим Даргье 1632–? 1685/1695–1692/1699 tshul khrims dar rgyas – 46. Нгаванг Пелсанг 1629–1695 ? ngag dbang dpal bzang Чинпа Гяцхо 47. Лобсанг Чёпхел * 17 ғасыр 1699–1701 blo bzang chos 'phel – 48. Дёндруб Гяцхо * 17 ғасыр 1702–1708 don grub rgya mtsho 1-ші Линг Ринпоче 49. Лобсанг Даргье * 17 ғасыр 1708–1715 blo bzang dar rgyas – 50. Гендюн Фунтшог ?–1724 1715–1722 dge 'dun phun tshogs –

76102

#аты-жөні, биографиялық деректері, Wylie транслитерациясы, басқа атаулары 76. Лобсанг Хьенраб Ванчуг ?–1872 1853–1870 бло бзанг мкхен раб дбанг фьюг – 77. Тұлтрим Дарги ? 1859?–1864? tshul khrims dar rgyas – 78. Жамянг Дамчо * 19 ғасыр 1864?–1869? jam dbyangs dam chos – 79. Лобсанг Чинпа * 19 ғасыр 1869?–1874? blo bzang sbyin pa – 80. Драгпа Дөндруб * 19 ғасыр 1874?–1879? grags pa don grub – 81. Нгаванг Норбу * 19 ғасыр 1879?–1884? ngag dbang nor bu – 82. Еше Чопел * 19 ғасыр 1884?–1889? ye shes chos 'phel – 83. Чанчуб Намха * 19 ғасыр 1889?–1894? byang chub nam mkha' – 84. Лобсанг Тшультрим * 19 ғасыр 1894?–1899? blo bzang tshul khrims – 85. Лобсанг Тшультрим Пелден 1839–1899/1900 1896–1899/1900 blo bzang tshul khrims dpal ldan Yongzin Trijang Dorje Chang – 86. Лобсанг Гьелцен 1840–? 1901–1907? blo bzang rgyal mtshan – 87. Нгаванг Лобсанг Тенпе Гьелцен 1844–1919 1907–1914 ngag dbang blo bzang bstan pa'i rgyal mtshan 3rd Tshemon Ling – 88. Хьенраб Йонтен Гьатшо * 19 ғасыр 1914?–1919 mkhyen rab yon tan rgya mtsho Drigungpa Khyenrab Yönten – 89. Лобсанг Ньандраг Гьатшо * 19 ғасыр 1919?–1924? blo bzang snyan grags rgya mtsho – 90. Чампа Чодраг 1876–1937/1947 1920/1921–1926 byams pa chos grags – 91. Лобсанг Гьелцен ?–1932 1927–1932 blo bzang rgyal mtshan – 92. Тхубтен Ньинче ?–1933? 1933 thub bstan nyin byed 1st gtsang pa khri sprul – 93. Еше Вангден * 19 ғасыр 1933–1939 ye shes dbang ldan 1st mi nyag khri sprul – 94. Лхундруб Цондру ?–1949 1940–1946 lhun grub brtson 'grus Shangpa Lhündrub Tsöndrü – 95. Траш Тонгтун * 19 ғасыр 1947–1953 bkra shis stong thun – 96. Тхубтен Кунга 1891–1964 1954/1958–1964 thub bstan kun dga – 97. Тхубтен Лунгтог Тендзин Тринле 1903–1983 1965– thub bstan lung rtogs bstan 'dzin 'phrin las The 6th Ling Rinpoche – 98. Жампел Шенпен 1919–1989 1984–1989 'jam dpal gzhan phan – 99. Еше Дёнден ?–1995 ? ye shes don ldan – 100. Лобсанг Нима Ринпоче * 1928 2008 1995–2003 blo bzang nyi ma – 101. Хансур Лунгри Намгиел * 1927 2003–2009 lung rig rnam rgyal – 102. Тхубтен Нима Лунгток Тензин Норбу 1928 2022 2009 2016 thub bstan nyi ma lung rtogs bstan 'dzin nor bu Rizong Sras Rinpoche (2nd ri rdzong sras sprul) – 103. Жетсун Лобсанг Тензин 1937 2017 2016 2017 rje btsun blo bzang bstan 'dzin To be advised – 104. Кьябже Жетсун Лобсанг Тензин Палсангпо 1935 2017 2023 skyabs rje rje btsun blo bzang bstan 'dzin dpal bzang po To be advised