Кіріспе
Индонезия аралдар тобы Индонезияның Кай аралдары (сонымен қатар Кей аралдары) Малуку аралдарының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан аралдар тобы, Малуку провинциясында жатыр. Молукка аралдары 16 ғасырда Еуропа елдерін қызықтырған мускат жаңғағы, мац, гвоздика сияқты өңірге тән өсімдіктерге байланысты Дәмдеуіш аралдары деп белгілі болған. Аралдардың жағалау аймағы Коралл үшбұрышындағы ең жоғары теңіз биологиялық әртүрлілігіне ие маңызды аймақ ретінде танылған.
The Kai Islands (also Kei Islands) of Indonesia are a group of islands in the southeastern part of the Maluku Islands, located in the province of Maluku. The Moluccas have been known as the Spice Islands due to regionally specific plants such as nutmeg, mace, and cloves that originally intrigued the European nations of the 16th century. The coastal zone of the islands are identified as a site of highest marine biodiversity importance in the Coral Triangle.
Климат
Кай аралдары экваторға жақын тропикалық аймақта орналасқан, орташа температурасы [температура мәні] градус, ал орташа ең төменгі температурасы [температура мәні] градусқа жетеді. Сәуірден қыркүйекке дейінгі кезеңде аралдарда жаңбыр сирек болатын құрғақ маусым бақыланады.
Қоршаған ортаны қорғау
Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық тобының (IPCC) баяндамасында теңіз деңгейінің көтерілу қарқынының үдегені анықталды, бұл Индонезия аралдарының суға батуына әкелуі мүмкін. Бұл жағдай Индонезияның аумақтық және теңіз шекараларында өзгерістер тудыруы мүмкін, ел үшін құқықтық және экологиялық мәселелерді күрделендіріп, Индонезияның аралдық мемлекет статусына қауіп төндіруі мүмкін.
Тарих
Жергілікті тарих бойынша, қазіргі Кай аралдарының ата-бабалары Балиден келген, ол батыс архипелагтың кеңейіп жатқан Маджапахит патшалығының бір бөлігі болған. Кай Кецил немесе Нухуроа аралындағы Охой Эвур ауылы (бірінші Раджа Эваб: Раджа Охой Эвур = Раджа Табтут) – Бали аристократиясы мен олардың әскері алғаш рет қоныстанған жер болды. Олар ауыл тұрғындарымен бірге тұрды. Осының нәтижесінде Охой Эвур жергілікті заңның (Ларвул Нгабал) – «Қызыл қан және Бали найзасы» – қабылданып, патшайым Дит Сакмас бастамасымен үкімет ортасы болды. Бұл оқиғаларға дәлел ретінде Кай Кецилдегі «Бал Сорбай» (Бали Сурабая) деп аталатын мұра және порты саналады, бұл, болжам бойынша, патшалардың келген порты. Кай аралдарының тұрғындары өз ата-бабаларының бір бөлігі Сумбава (Сумбау) аралынан, Сулавесидегі Бутон (Вутун), Орталық Молукка аралдарынан – Серам (Серан) және Гором (Нгоран) және сонымен қатар Джаилоло (Дало) және Тернат (Тернат) сұлтандықтарынан келгенін мойындайды. Танимбаркей аралы, атымен айқын болғанындай, Танимбардың бөлігі емес, ол Кай аралдарының бірі. Мұнда 1000-нан аз, өте дәстүрлі халық тұрады. Халықтың жартысы өзін индуист деп атайды, бірақ көбінесе ата-бабаларға табынумен айналысады. 1999 жылы Амбонда мұсылман және христиан халқы арасындағы қақтығыстан кейін, ұқсас қақтығыстар Кай аралында да болды, бірақ олар тез тоқтатылды. Барлық аралдар 22 ращкапқа немесе дәстүрлі жергілікті басшыларға – Рат немесе Раджаға, әдет-ғұрып заңдарының патшалары ретінде сенеді.
Тілдер
Кей аралдарындағы ресми тіл – индонезия тілі, бірақ аймақтар арасында жергілікті тілдер кездеседі. Кей аралдарында үш австронезиялық тілінде сөйлейді; Кей Кечил, Кей Бесар және төңіректегі аралдардағы 207 ауылда ең көп таралған тіл – кеие тілі. Куре тілі Кур аралы мен жақын орналасқан Каймерде қолданылады, онда кей тілі жалпыұлттық тіл ретінде пайдаланылады. Банда тілі Кей-Бесардың батыс және солтүстік-шығыс жағындағы Банда-Эли (Вадан-Эл) және Банда-Элат (Вадан-Элат) ауылдарында сөйленеді. Банда тілінде сөйлейтін адамдар бастапқыда Банда аралдарынан келген, бірақ қазір бұл тіл онда қолданылмайды. Кеие тілінде туған жердегі жазу жүйесі жоқ. Голландтық католик миссионерлер рим әліпбиінің бір түрін қолданып, осы тілді жазған.
Дін
Кай аралдарындағы басым дін – христиандық. Айналасындағы көптеген аймақтардан өзгеше, мұнда католиктер (44%) протестанттардан (26%) көп. Осы себепті, аралдар Малукудың барлық аймағындағы католицизмнің орталығы деп есептеледі. Аймақтағы басты азшылықты мұсылмандар (28%) құрайды, ал кішкентай Танимбаркей аралында тұратын халықтың жартысы индуизмнің бір түрін ұстанады, ол ата-бабаларға құлшылық етуді қамтиды.
Мифология
Олардың жаратылыс туралы әңгімесі – құмды әкелген итті жерге жіберу мифі, яғни жерге суар миф. Жоғарғы аспан әлемінде үш бауыр және екі қарындас болған. Бір күні балық аулап жүргенде, бауырлардың ең кішісі Парпара, үлкен бауыры Хианнан қарыз алған балық ілгегін жоғалтып алады. Ілгектің жоғалуына ашуланған Хиан оны тауып, қайтаруын талап етеді. Ұзақ және нәтижесіз іздеуден кейін Парпара бір балықпен кездеседі, ол оның қайғысына себепті сұрайды. Шындықты білген соң, балық іздеуге көмектесуге уәде береді. Соңында олар ауруға шалдыққан балықты табады, оның жұтқыншағына бір нәрсе тығылыпты. Ол – ұзақ уақыттан бері жоғалған ілгек екені анықталады. Балық ілгекті Парпараға қайтарып береді, ол оны Хианға қайтарады. Алайда Парпара бауырынан кек алуды көздейді. Сондықтан ол Хианның төсегінің үстіне толы пальма шарабы бар бамбук ыдысын жасырады, осылайша Хиан тұрғанда оны құлатып алуы мүмкін. Күтілген оқиға орын алады, сосын Парпара бауырынан төгілген шарапты қайтаруын талап етеді. Хиан, әрине, сәтсіздікке ұшырап, оны жинауға тырысады. Оның күш-жігерімен жерді соншалықты тереңге қазып, аспан әлемінен жерге дейін ашық жол жасайды. Төменде не болуы мүмкін екенін білгісі келген бауырлар, ұзын арқанға итті байлап, оны төмен түсіреді. Ит қайта көтерілгенде, оның аяқтарына ақ құм жабысқан. Осыдан кейін олар өздері де төмен түсуге шешім қабылдайды, бірақ аспан әлемінің басқа тұрғындары олармен бірге барудан бас тартады. Арқанмен сырғып төмен, үш бауыр және бір қарындас, сонымен қатар төрт итімен бірге, алғаш рет ашылған төменгі әлемге аман-есен жетеді. Екінші қарындас төмен түсіп бара жатқанда, бауырлардың бірі жоғары қарап қалады. Осыдан қарындасы ұялып, арқанды сілкіп жібереді, сосын оны аспан әлемінің басқа адамдары көтеріп алады. Осылайша үш бауыр және олардың қарындасы әлемнің алғашқы тұрғындары болып, адамзаттың ата-бабаларына айналады.
Ауыл шаруашылығы
Кай Кецилдің топырағы нашар сапалы; егістік үшін жерді өртеу кең таралған. Балық аулау көбінесе Трепанг аймағында жүргізіледі, ал өсірілген інжу-маржандар Кай Кецилде өндіріледі.
Мети Кей
Мети-Кей – жыл сайынғы, бірнеше аптаға созылатын табиғи құбылыс. Оның құрметіне қазанның 22-23 күндері аралығында фестиваль өтеді, онда мұхит 6 км-ге дейін шегініп, әдетте сумен бөлінген басқа аралдарға жаяу өтуге мүмкіндік туады.