Рихард Адольф Зсигмонди: Химия ғылымының нобел лауреаты
Richard Adolf Zsigmondy
Рихард Зсигмонди – австриялық химик, 1925 ж. химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. Коллоидтарды зерттеумен, ультрамикроскопты ойлап табумен аты шықты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрияда туған химик (1865–1929)
Austrian born chemist (1865–1929)
Ричард Адольф Зигмонди (Zsigmondy Richárd Adolf; 1 сәуір 1865 – 23 қыркүйек 1929) – Австрияда туған химик. Ол коллоидтар саласындағы зерттеулерімен әйгілі болды, осы еңбегі үшін 1925 жылы химия бойынша Нобель сыйлығына ие болды, сондай-ақ саңылаулы ультрамикроскопты және түрлі мембраналық сүзгілерді бірлесіп ойлап табушы болды. Ай бетіндегі Зигмонди кратері оның құрметіне аталған.
Richard Adolf Zsigmondy (Zsigmondy Richárd Adolf; 1 April 1865 – 23 September 1929) was an Austrian born chemist. He was known for his research in colloids, for which he was awarded the Nobel Prize in chemistry in 1925, as well as for co inventing the slit ultramicroscope, and different membrane filters. The crater Zsigmondy on the Moon is named in his honour.
Алғашқы жылдар
Зигмонди Австрия империясының Вена қаласында венгр ақсүйек отбасында дүниеге келді. Оның анасы Ирма Сзакмари, Мартонвасарда туған ақын, ал әкесі Адольф Зигмонди аға, Пресбургтен (Позоны, қазіргі Братислава) шыққан ғалым, тіс дәрігерлігінде қолданылатын бірнеше хирургиялық құралдарды ойлап тапқан. Зигмонди отбасы лютеран дінін ұстанған. Олар Иоганн (Янош) Сигмондиден (1686–1746, Бартфа, Венгрия Корольдігі) таратылып, мұғалімдер, дін қызметкерлері және венгр азаттық күрескерлерін қамтыды. Рихард әкесі 1880 жылы ерте қайтыс болғаннан кейін анасы тәрбиеледі және жан-жақты білім алды. Ол бауырларымен бірге тауға шығу және альпинизммен айналысуды ұнататын. Оның ағалары Отто (тіс дәрігері) және Эмиль (дәрігер) белгілі таушылар болды; ал кіші інісі Карл Зигмонди Венада танымал математик атанды. Жоғары мектепте Рихард табиғат ғылымдарына, әсіресе химия мен физикаға қызығушылық танытып, үйдегі зертханасында тәжірибелер жасады. Ол академиялық мансабын Вена университетінің медицина факультетінде бастады, бірақ көп ұзамай Вена техникалық университетіне, содан кейін Мюнхен университетіне Вильгельм фон Миллердің (1848–1899) химиясын оқу үшін көшті. Мюнхенде ол инденді зерттеді және 1889 жылы Эрланген университетінен докторлық диссертациясын қорғады.
Zsigmondy was born in Vienna, Austrian Empire, to a Hungarian gentry family. His mother Irma Szakmáry, a poet born in Martonvásár, and his father, Adolf Zsigmondy Sr., a scientist from Pressburg (Pozsony, today's Bratislava) who invented several surgical instruments for use in dentistry. Zsigmondy family members were Lutherans. They originated from Johannes (János) Sigmondi (1686–1746, Bártfa, Kingdom of Hungary) and included teachers, priests and Hungarian freedom fighters. Richard was raised by his mother after his father's early death in 1880, and received a comprehensive education. He enjoyed hobbies such as climbing and mountaineering with his siblings. His elder brothers, Otto (a dentist) and Emil (a physician), were well known mountain climbers; his younger brother, Karl Zsigmondy, became a notable mathematician in Vienna. In high school Richard developed an interest in natural science, especially in chemistry and physics, and experimented in his home laboratory. He began his academic career at the University of Vienna Medical Faculty, but soon moved to the Technical University of Vienna, and later to the University of Munich, to study chemistry under Wilhelm von Miller (1848–1899). In Munich he conducted research on indene and received his PhD from the University of Erlangen in 1889.
Мансап
1885 жылы Зигмонди Веналық профессоры Рудольф Бенедиктпен бірлесіп глицеринді анықтау әдісі туралы алғашқы мақаласын жариялады. 1887 жылғы «Neue Lüster und Farben auf Glas» (шыныдағы түстер туралы) мақаласы оның келесі 30 жыл бойы жұмыс істейтін зерттеу саласының бастауын берді. Ол 1893 жылы сол жерде ғылым кандидаты (habilitation) дәрежесін алды. Зигмонди 1900 жылы Schott Glass компаниясынан кетіп, бірақ жеке лекциятор ретінде зерттеулерін жүргізу үшін Йенада қалды. Оптикалық құралдар өндіретін Zeiss компаниясымен бірге ол ойықты ультрамикроскопты жасады. Оның ғылыми мансабы 1908 жылы Геттинген университетінде жалғасты, онда ол бейорганикалық химия профессоры болып қалған өмірін аяқтады. 1925 жылы Зигмонди коллоидтар және оның әдістері, соның ішінде Кассиус қызғылт түсін зерттеуге негіз болған ультрамикроскоп үшін химия саласындағы Нобель сыйлығын алды. Зигмонди органикалық химия бойынша диссертациясын аяқтамас бұрын, күміс тұздарымен және күміс бөлшектерімен шыныны бояу туралы зерттеулер жариялады, оларды фторсутек қышқылында еріту арқылы қалпына келтірді. Грац қаласында болған кезінде Зигмонди коллоидтар химиясы бойынша ең маңызды зерттеу жұмыстарын жасады. Кранберри немесе рубин шынысының қызыл түсін тудыратын нақты механизм оның коллоидтарды зерттеуінің нәтижесі болды. Кейінірек ол алтын гидрозольдермен жұмыс істеді және оларды белок ерітінділерін сипаттау үшін пайдаланды. Йенада ол Генри Сидентопфпен бірге ойықты ультрамикроскопты жасады. Геттингенге көшкеннен кейін Зигмонди сұйық ерітіндідегі ең ұсақ нанобөлшектерді бақылау үшін оптикалық жабдықтарын жетілдірді. Осының нәтижесінде 1912 жылы ол суға батыратын ультрамикроскопты ұсынды. Вильгельм Бахманмен бірге Зигмонди жаңа мембраналық сүзгіні жасады (1916). Кейіннен ол патенттерін өзі, басқа акционерлер және 1970 жылдардың соңында Sartorius AG-ға біріктірілген Sartorius AG құрамына берді.
In 1885 Zsigmondy published his very first article as a joint publication with his Viennese professor Rudolf Benedikt on a method of determining glycerin. His 1887 article Neue Lüster und Farben auf Glas (about colours on glass) marked the beginning of a research area on which he would work for another 30 years. There he also completed his habilitation in 1893. Zsigmondy left Schott Glass in 1900, but remained in Jena as private lecturer to conduct his research. Together with the optical instrument manufacturer Zeiss, he developed the slit ultramicroscope. His scientific career continued in 1908 at the University of Göttingen, where he stayed for the rest of his professional career as professor of inorganic chemistry. In 1925, Zsigmondy received the Nobel Prize for Chemistry for his work on colloids and the methods he used, such as the ultramicroscope upon which based his investigation on the Purple of Cassius. Before Zsigmondy finished his PhD thesis in organic chemistry, he published research on colouring glass with silver salts and dissolved silver particles, which he recovered by dissolving the glass in hydrofluoric acid. During his stay in Graz, Zsigmondy accomplished his most notable research work, on the chemistry of colloids. The exact mechanism which yields the red colour of the Cranberry or Ruby glass was a result of his studies of colloids. In later years he worked on gold hydrosols and used them to characterize protein solutions. While in Jena he developed the slit ultramicroscope together with Henry Siedentopf. After moving to Göttingen, Zsigmondy improved his optical equipment for the observation of finest nanoparticles suspended in liquid solution. As a result, he introduced the immersion ultramicroscope in 1912. Together with Wilhelm Bachmann, Zsigmondy developed a new membrane filter (1916). He later transferred his patents to a company established by him, other shareholders and Sartorius AG which was incorporated to Sartorius in the late 1970s.
Жеке өмір
1903 жылы Зигмонди Лора Луиза Мюллерге үйленді, олардың екі қызы болды – Аннемари мен Кете. Ричард Зигмонди наурыз айының басында Геттинген университетіндегі қызметінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін бірнеше айдан соң артериосклероз салдарынан қайтыс болды. Ол архитектор Фригиес Шулектың туысы, оның анасы Аугуста Зигмонди болған. Сондай-ақ ол скрипкашы Денес Зигмондимен де туысқан.
In 1903 Zsigmondy married Laura Luise Müller, with whom he had two daughters, Annemarie and Käthe. Richard Zsigmondy died due to his arteriosclerosis only a few months after retiring from his university position in Göttingen in early March. He was a cousin of the architect Frigyes Schulek, whose mother was Auguszta Zsigmondy. He is also related to the violinist Dénes Zsigmondy.