Кіріспе

Апиацейлер тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы, ежелгі Фригияның қаласы.

Кониум (/k//oʊ/'/n//aɪ//.//ə//m/ немесе '/k//oʊ//n//i//ə//m/) – Апиацейлер тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, "Дүниежүзілік өсімдіктер" онлайн-жобасы алты түрді мойындайды. Бұл өсімдіктер ылғалды, нашар дренаждалған, қоректік заттарға бай топырақта жақсы өседі. Олар азотқа бай топырақта өсімтал болады және арсеник, кадмий және қорғасын сияқты ауыр металдардың жоғары концентрациясын төзе алады. Кониум өсімдіктері диплоидты, олардың хромосома саны 2n = 22 (хаплоидты саны 11). Олар бірден үш метрге дейін өседі, мұндағы биіктік түрлеріне байланысты өзгереді. Олар екі жынысты гүлдерді құрайды, олар көбінесе жәндіктермен тозаңданады немесе өздігінен ұрықтанады.

Сабақтары

Кониум өсімдіктері шөптесін, ағаштандырылмаған, қуыс және түксіз сабақтары бар. Әдетте сабағы жолақты және ашық жасыл түсті болады, бірақ түсі түрлері мен сорттарына қарай өзгеріп отырады. Кейбір түрлерінде сабақ бойында қызғылт дақтар кездеседі, ал кейбіреулерінде қызғылт дақтар тек тамырға жақын бөлігінде ғана болады, ал енді біреулерінде мүлдем белгілер жоқ.

Жапырақтары

Кезекті жапырақтар қауырсын тәрізді күрделі және ұсақ бөлінген, нақты қауырсын үлгілері түрлер мен жапырақ типіне қарай өзгереді. Мысалы, C. maculatum өсімдіктерінің сабақ жапырақтары әдетте 2-4 қауырсынды, ал түбір жапырақтары 1-3 қауырсынды болады. Жапырақтары мен жапырақ сабақтары ашық жасыл түсті. Сабақтың түсіне ұқсас, кейбір түрлер мен сорттары жапырақтарында және жапырақ сабақтарында қызғылт дақтарды көрсетеді.

Гүлдер

Ақырғы гүлшоғыры түрлеріне қарай ақ, сары немесе жасыл түсті көптеген кішкентай гүлдерден құралған. Гүлдер шатырша тәрізді гүлшоғырларға топталған. Conium туысына жататын өсімдіктерде күрделі шатыршалар болады, олар орталық нүктеден тармақталатын бірнеше дөңгелек пішіндес топтардан тұрады. Гүлдердің диаметрі шамамен 2 мм, ал шатырша тәрізді гүлшоғырлардың диаметрі 1-8 см аралығында болады.

Тұқымдар

Әрбір өсімдік әдетте 1700-дан 39000-ға дейін тұқым береді, ал олардың 40-85%-ы қолайлы жағдайларда өнеді. Дегенмен, тұқымдар таратылғаннан кейін 3-6 жыл бойы тірі қалады. Көп мөлшерде тұқым өндіріп, түрлі орталарда өсетін бұл өсімдіктер кейбір жағдайларда жаулап алушы (инвазивті) деп есептелуі мүмкін. Кониум өсімдіктерінің жапырақтары петрушкаға (Petroselinum crispum), ал тамырлары пастернакқа (Pastinaca sativa) ұқсас. Бірақ, улы кониум өсімдіктерін басқа зиянсыз апиацея тұқымдас өсімдіктерден ажыратуға көмектесетін бірнеше ерекшеліктер бар.

Таксономия

"Коний" туысы атауы грек тіліндегі "конейос" сөзінен келген, ол "айналу" немесе "домалану" мағынасын білдіреді, және өсімдіктің уы ішкеннен кейін бас айналуына байланысты айтылады.

Тарих

Көкіш (Conium) ежелгі гректерге белгілі болған, олар оны есірткілік қасиеттері үшін және өлім жазасын орындау үшін пайдаланған. Сократ пен Теремен сияқты адамдарды да осы арқылы өлімге кестірген. Conium maculatum, сондай-ақ уытты көкіш деп те аталады, алғаш рет 1753 жылы Карл Линней Species Plantarum еңбегінде сипаттаған. Бұл түр – тұқымдағы алғашқы сипатталған түр. "Maculatum" сөзі "дақты" білдіреді, бұл түрге тән күлгін дақтарға сілтеме жасайды. C. fontanum және C. sphaerocarpum түрлерін Оңтүстік Африка ботанигі Олив Мэри Хиллиард пен ағылшын ботанигі Брайан Лоуренс Бёртт сипаттаған. Олар 1985 жылы Оңтүстік Африка ботаника журналында осы түрлердің жіктемесін жариялаған.

Коний хаерофилоидтары

Екі-үш метр биіктікте өсетін Conium chaerophylloides өзінің ерекше сары-жасыл гүлдерімен ажыратылады. Осы кішкентай гүлдердің көптеген топтары конус тәрізді шатыршалар құрайды. Сыртқы гүлдер (жеке гүлдер) тігу нүктесімен бұрыш жасап, шатыршаға конус пішінін береді, ол гүлшоғырының табанынан кеңейеді. Олар 4 мм ұзындығындағы, қара қоңыр немесе жасыл түсті, терең бірақ ақшыл жолақты дөңгелек жемістер тудырады.