Шахмат тактикасы: аралық жүріс (Zwischenzug)

Кіріспе

Шахмат тактикасы
қимылдың араласу тактикасы

Интерчжуг (немісше: zwischenzug, "аралық қимыл"; сондай-ақ аралық қозғалыс деп аталады) – шахмат тактикасы, онда ойыншы күтілетін қимылды (әдетте бір фигураны алу) ойнаудың орнына, алдымен қарсыласына дереу жауап беру қажет болатын қауіпті тудыратын басқа қимыл жасайды, содан кейін ғана күтілетін қимылды ойнайды. Бұл қимылдың "бастамашылық" деңгейі жоғары. Идеалды жағдайда, интерчжуг жағдайды ойыншының пайдасына өзгертеді, мысалы, материалдық үстемдікке ие болу немесе қарсыластың күшті жалғасы болар еді деген мүмкіндікті жою арқылы. Мұндай қимыл интермедзо немесе аралық қозғалыс деп те аталады. Егер аралық қимыл доғарылса, оны кейде "аралық доғару", "zwischenschach" немесе "ішкі доғару" деп атайды. Кез келген кең таралған шахмат тактикасы сияқты, алғашқы интерчжуг қашан жасалғанын анықтау мүмкін емес. Осыған байланысты үш ерте мысал: Лихтенхейн – Морфи, Нью-Йорк, 1857; Розенталь – Де Вере, Париж, 1867; және Тартаковер – Хосе Рауль Капабланка, Нью-Йорк, 1924. Дегенмен, "интерчжуг" термині алғаш рет 1933 жылы қолданылды, америкалық шахмат авторлары Фред Райнфельд пен Ирвинг Чернев оны "Шахмат стратегиясы мен тактикасы" кітабында пайдаланды.

Тарих

Ешкім бірінші цинк-цзуг қашан ойналғанын білмейді, бірақ терминнің өзі пайда болғанға дейін бұл құбылыс белгілі болған. Алғашқы мысалдардың бірі – 1857 жылы Нью-Йорктегі Лихтенхайн–Морфи партиясы. Диаграммада ақтар қаралардың е4-тегі аттысын соққымен алды және 10. dxe4 11. 0-0 қайтарым соққысын күтті, онда ақтардың патшасы қауіпсіз болып, жақсы пішінге ие болар еді. Бірақ Морфи, сол кездегі ең күшті шахматшы, 10. Qh4! цинк-цзугын ойнады, 11. Qxf2# қауіпті жасай отырып, ақтардың бишопын сақтап қалуына мүмкіндік бермейді (11. Bf3?? Qxf2#). Ақтар дұрыс шешім қабылдап, 11. Qe2 (қараларды пішіндерін әлсіретуге мәжбүрлейді) ойнады, бірақ 11. dxe4 12. Be3? қатесіне жол берді (12. 0-0! кейін қаралардың аз ғана артықшылығы болар еді). Содан кейін Bg4! 13. Qc4? Bxe3!! ойналып, Морфи жеңіске жетті.
Розенталь–Де Вере, Париж 1867 – 19 ғасырдан тағы бір цинк-цзуг мысалы. Де Вере (қаралар) бұрын екі пішін үшін бір атты құрбан еткен. Ақтар енді 16. Bxb4 ойнады. 16. Qxb4+ қайтарым соққысының орнына, Де Вере алдымен 16. Rc1+! цинк-цзугын (нақтырақ айтқанда, цинк-шах) ойнады. 17. Kd2 Rxf1 18. Qxf1 Qxb4+ 19. Ke2 Qxf4 20. Qg1 Nxe5 соққыларынан кейін Де Веренің цинк-цзугы оған тағы екі пішін әкелді, нәтижесінде ол ат үшін төрт пішінмен қалды. Ақтар 12 соққыдан кейін жеңілісті мойындады.
Цинк-цзуг ұғымын, бірақ терминнің өзін емес, көпшілік назарына әкелген тағы бір маңызды мысал – Тартаковер–Капабланка, Нью-Йорк 1924. Бұл 20 ғасырдың басындағы ең күшті турнирлердің бірінде әлем чемпионы жеңіп алған партия. Диаграммадағы позицияда Тартаковер (ақтар) 9. Bxb8 ойнады, Капабланканы тұзаққа түсірді деп ойлады: егер 9... Rxb8 болса, 10. Qa4+ және 11. Qxb4 бишопты жеңіп алады. Бірақ Капабланка 9. Nd5! цинк-цзугын ойнады, өзінің бишопын қорғап, сонымен қатар 10. Ne3+ қауіпті жасай отырып, ақтардың патшасы мен патшайымын шабуылдайды. Тартаковердің 10. Kf2 Rxb8 ойнағаннан кейін Капабланка өзінің кескінін қайтарып алды және тағы 20 соққыда жеңіске жетті. 10. Bf4 (10. Kf2 орнына) ойналса, қаралар 10... Nxf4?? ойнамайды, бұл 11. Qa4+ және бір пішіннің жеңілісіне әкеледі. Оның орнына, 10. Bf4 кейін қаралар екінші цинк-цзугты ойнайды, 10... Qf6!, тағы да бишопқа шабуылдайды және 11. Ne3+ қауіпті жаңартады. 11. Qc1 соққысынан кейін қаралар бишопты ала алады немесе 11... Bd6 үшінші цинк-цзугты қарастырады.
Алехин, Райнфельд, Тартаковер және Дю Монт кітаптарында (1925, 1942 және 1952 жылдары жарық көрген) 9. Nd5! цинк-цзуг деп атамайды. Оның орнына олар оны тиісінше "біршама шеберлік", "ақырын жасалған аралық", және "аралық маневр" деп атайды. Цинк-цзуг терминінің ең ерте кездескен қолданылуы осы партиялардың бәрінен кейін ғана болды. Шахмат тарихшысы Эдвард Винтердің мәлімдемесіне сәйкес, алғашқы рет 1933 жылы қолданылған. Фред Райнфельд пен Ирвинг Чернев, Макс Эуве–Гюла Брейер, Вена 1921 партиясын түсіндіргенде, Брейердің 27-ші соққысын, 27. Nge3!, "маңызды цинк-цзуг" деп атады. Партияны осы жерде қарауға болады.

No one knows when the first zwischenzug was played, but it was evident long before the term itself existed. One early example was Lichtenhein–Morphy, New York 1857. In the diagram, White has just captured Black's knight on e4 and surely expected the recapture 10 dxe4 11.0 0, when White's king is safe and he has the better pawn structure. Morphy, the strongest player of the day, instead played the zwischenzug 10 Qh4! with the threat 11 Qxf2#, so White cannot save the bishop (11. Bf3?? Qxf2#). Instead, White correctly played 11. Qe2 (forcing Black to weaken his pawns), but then erred with 11 dxe4 12. Be3? (after 12.0 0!, Black has only a slight advantage) Bg4! 13. Qc4? Bxe3!! and Morphy went on to win a
Rosenthal–De Vere, Paris 1867, is another 19th century example of a zwischenzug. De Vere (Black) had earlier sacrificed a piece for two pawns. White has just played 16. Bxb4. Instead of recapturing with 16 Qxb4+, De Vere first played the zwischenzug (specifically, a zwischenschach) 16 Rc1+! After 17. Kd2 Rxf1 18. Qxf1 Qxb4+ 19. Ke2 Qxf4 20. Qg1 Nxe5, De Vere's zwischenzug had netted him two more pawns, leaving him with the of four pawns for a knight. White resigned after twelve more moves. Another prominent example that brought the concept of zwischenzug, albeit not the term itself, to public attention was Tartakower–Capablanca, New York 1924. This was a game won by the reigning World Champion at one of the strongest tournaments of the early 20th century. In the position in the diagram, Tartakower (White) has just played 9. Bxb8, thinking he has caught Capablanca in a trap: if 9 Rxb8, 10. Qa4+ and 11. Qxb4 wins a bishop. However, Capablanca sprang the zwischenzug 9 Nd5!, protecting his bishop and also threatening 10 Ne3+, forking White's king and queen. After Tartakower's 10. Kf2 Rxb8, Capablanca had regained his piece and went on to win in 20 more moves. Note that after 10. Bf4 (instead of 10. Kf2), Black would not play 10 Nxf4? ?, which would still allow 11. Qa4+, winning a piece. Instead, after 10. Bf4 Black would play a second zwischenzug, 10 Qf6!, attacking the bishop again, and also renewing the threat of 11 Ne3+. After a move like 11. Qc1, Black could either take the bishop or consider yet a third zwischenzug with 11 Bd6. Alekhine, Reinfeld, and Tartakower and du Mont do not call 9 Nd5! a "zwischenzug" in their books (originally published in 1925, 1942, and 1952, respectively). Instead, they refer to it as, respectively, "a bit of finesse", a "sly interpolation", and an "intermediary manoeuvre". The earliest known use of the term zwischenzug did not occur until after all of these games. According to chess historian Edward Winter, the first known use was in 1933. Fred Reinfeld and Irving Chernev, annotating the game Max Euwe–Gyula Breyer, Vienna 1921, called Breyer's 27th move, 27 Nge3!, "an important Zwischenzug". The game can be played over here.

Миесес пен Решевский

1935 жылы Маргетте Миесес-Решевский партиясында аралық қимыл орын алды. Диаграммадағы позициядан ойын былай жалғасты:
29. Nd4 Bxd4
30. cxd4
Ақ 30...Qxd4 31. Qxc4 Re1+ және содан кейін 32. Kg2 оны қиын жағдайдан шығарады деп күткен болуы керек, бірақ қараның аралық қимылы бар:
30...Re4! d пішініне шабуыл жасап, өзінің пішінін қабылдауына кедергі келтіреді. Егер 31. Qxc4 болса, 31...Re1+ мәжбүрлеп 32. Rxe1 қозғалысын жасауға және Ақ патшайымын жоғалтуға әкеледі.