Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ой еркіндігі – басқалардың пікірлеріне қарамастан, кез келген фактіні, көзқарасты немесе ойды дербес ұстау және ойлау құқығы.
Freedom to hold a thought
Freedom of thought is the freedom of an individual to hold or consider a fact, viewpoint, or thought, independent of others' viewpoints.
Шолу
Әр адам білімді, түсініктерді, теорияларды дамытып, оларды қолданылатын ортада бағалау арқылы танымдық қабілетке қол жеткізуге тырысады. Бұл танымдық қабілет қанағат сезімін сыйлайды және көмексіздік сезімін ауыстырады. Жаңа білім мен идеялар адамның эгосын жеңілдетумен қатар, болашаққа үміт сыйлайды. Ой еркіндігі – бұл басқа да бостандықтардың, оның ішінде дін бостандығының, сөз бостандығының және өркендеу бостандығының алғы шарты және бастауы, сондықтан олармен тығыз байланысты. Ой еркіндігі көптеген басқа бостандықтар үшін аксиомалық болғанымен, оның жұмыс істеуі мен өмір сүруі үшін олар міндетті емес. Еркіндік немесе құқық тұжырымының болуы оның философиялық шарттармен қамтамасыз етілуіне, заңдылығына немесе қорғалуына кепілдік бермейді. Бұл Батыс әлемінде өте маңызды ұғым және дерлік барлық демократиялық конституциялар осы бостандықтарды қорғайды. Мысалы, АҚШ Конституциясының құқықтар туралы бірінші поправкасында дінге араласуға немесе оны еркін ұстануға тыйым салатын заңдар қабылдамауға қатысты атақты кепілдік берілген. АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы Бенджамин Кардозо Palko v. Connecticut (1937) ісінде былай деді:
Every person attempts to have a cognitive proficiency by developing knowledge, concepts, theories and assessing them in the given environment. This cognitive proficiency gives a sense of contentment and replaces the feeling of helplessness. Apart from bringing ease to the ego of a person, new knowledge and ideas also bring a hope for the future. Freedom of thought is the precursor and progenitor of—and thus is closely linked to—other liberties, including freedom of religion, freedom of speech, and freedom of expression. Though freedom of thought is axiomatic for many other freedoms, they are in no way required for it to operate and exist. The conception of a freedom or a right does not guarantee its inclusion, legality, or protection via a philosophical caveat. It is a very important concept in the Western world and nearly all democratic constitutions protect these freedoms. For instance, the United States Bill of Rights contains the famous guarantee in the First Amendment that laws may not be made that interfere with religion "or prohibiting the free exercise thereof". U. S. Supreme Court Justice Benjamin Cardozo reasoned in Palko v. Connecticut (1937):
Мұндай идеялар халықаралық адам құқықтары заңдарының да маңызды бөлігі болып табылады. Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық шартқа мүше мемлекеттерге заңды түрде міндетті Адам құқықтары жөніндегі жалпыға ортақ декларацияның (АЖОД) 18-бабында «ой еркіндігі» көрсетілген:
Such ideas are also a vital part of international human rights law. In the Universal Declaration of Human Rights (UDHR), which is legally binding on member states of the International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR), "freedom of thought" is listed under Article 18:
Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комитеті бұл «ой еркіндігін, ар-ұжданды, дінді немесе нанымын дінді немесе нанымды білдіруден ажыратады. Ол ой мен ар-ұждан бостандығына, өз таңдауы бойынша дінді немесе нанымды ұстануға немесе қабылдауға ешқандай шектеу қоймайды. Бұл бостандықтар шартсыз қорғалады». Сол сияқты, АЖОД-тің 19-бабы «әркімнің пікір білдіру және өркендеу бостандығына құқығы бар; бұл құқық араласусыз пікір білдіру бостандығын қамтиды» деп кепілдік береді. Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияның 9-бабында «әркімнің ой, ар-ұждан және дін бостандығына құқығы бар» делінген.
The United Nations' Human Rights Committee states that this "distinguishes the freedom of thought, conscience, religion or belief from the freedom to manifest religion or belief. It does not permit any limitations whatsoever on the freedom of thought and conscience or on the freedom to have or adopt a religion or belief of one's choice. These freedoms are protected unconditionally". Similarly, Article 19 of the UDHR guarantees that "Everyone has the right to freedom of opinion and expression; this right includes freedom to hold opinions without interference". Article 9 of the European Convention on Human Rights states, "Everyone has the right to freedom of thought, conscience and religion."
Даму тарихы және бас тарту
Басқа адамның не ойлап жатқанын нақты білу мүмкін емес, бұл оны басуды қиындатады. Бұл түсінік Киелі кітапта кеңінен таралған, ең толықтай Саулдың жазбаларында (мысалы, "Неге менің бостандығым [элеутерия] басқа біреудің ар-ожданы [сунеидесеос] арқылы сотталуы керек?" (1 Қорынттықтарға 10:29). Грек философтары Платон мен Сократ ой еркіндігі туралы аздап айтса, Ашока патшаның (б.з.д. III ғасыр) жарлықтары ар-ождан еркіндігі туралы алғашқы жарлық деп есептеледі. Еуропалық дәстүрде 313 жылы Миланда Константин I-нің діни төзімділік туралы жарлығынан басқа, философтар Темистий, Мишель де Монтень, Барух Спиноза, Джон Локк, Вольтер, Александр Винет және Джон Стюарт Милл, сондай-ақ теологтар Роджер Уильямс және Сэмюэл Рутерфорд ар-ождан бостандығы идеясының негізгі жақтаушылары (немесе Уильямстың сөзімен "жан бостандығы") саналады. Елизавета I патшасы XVI ғасырдың соңында ой цензурасын жойды, себебі сэр Фрэнсис Бэконның айтуынша, ол "адамдардың жаны мен құпия ойларына терезе жасауды қаламайтын". Алайда, оның тұсында теоретик Джордано Бруноның бірнеше кітабы, католик шіркеуі тыйым салған тақырыптарды қамтығандықтан, дау тудырды. Осы пікірлерінен бас тартуға дайын болмаған Бруно Италия инквизициясы тарапынан Римде еретик ретінде өртеліп, еркін ой үшін шейіт болды. Игнац фон Дёллингер Оливер Кромвельді "әлемдегі ең күшті адамдардың ішінде алғашқы болып бір ерекше діни қағиданы орнатқан және оны өзінің күшімен жүзеге асырған: ар-ождан бостандығы және діни мәжбүрлеуді жоққа шығару қағидасы" деп сипаттайды. Дегенмен, сөз бостандығын цензура, тұтқындау, кітаптарды өртеу немесе үгіт-насихат арқылы шектеуге болады, бұл ой еркіндігін басуға әкеледі. Сөз бостандығына қарсы тиімді науқандардың мысалдары: Советтердің Лысенкошылдық теорияны қолдап, генетикалық зерттеулерді тоқтатуы, нацистік Германияның кітаптарды өртеу науқаны, Камбоджада Пол Пот және нацистік Германияда Адольф Гитлер кезінде күштелген радикалды антиинтеллектуализм, Қытай Халық Республикасы мен Кубаның коммунистік үкіметтері, сондай-ақ Чилидегі Аугусто Пиночет пен Испаниядағы Франсиско Франко сияқты диктатуралардың сөз бостандығына қатаң шектеулері. Сапир-Ворф гипотезасы, ой тілге енгізілуі мүмкін екенін айтады, сондықтан тілдің сөздерін қолдануды шектеу әрекеті – ой еркіндігін шектеудің бір түрі. Бұл Джордж Оруэллдің "1984" романында "Жаңа тіл" идеясы арқылы зерттелді, ол ағылшын тілінің метафоралық қабілетінен айырылған және түпнұсқалық ойларды білдіруді шектейтін тіл ретінде сипатталды. Соңғы уақыттарда нейросуреттеу технологияларының дамуы ойды оқып, одан кейін басып тастау мүмкіндігі туралы алаңдаушылықтарды тудырды. Бұл мәселе сана-дене проблемасымен күрделі болғанымен, бұл алаңдаушылықтар нейроэтика және нейрожекешелік салаларын қалыптастыруда.
It is impossible to know with certainty what another person is thinking, making suppression difficult. The concept is developed throughout the Bible, most fully in the writings of Saul of Tarsus (e. g., "For why should my freedom [eleutheria] be judged by another's conscience [suneideseos]?" 1 Corinthians 10:29). Although Greek philosophers Plato and Socrates had discussed freedom of thought minimally, the edicts of King Ashoka (3rd century BC) have been called the first decree respecting freedom of conscience. In European tradition, aside from the decree of religious toleration by Constantine I at Milan in 313, the philosophers Themistius, Michel de Montaigne, Baruch Spinoza, John Locke, Voltaire, Alexandre Vinet, and John Stuart Mill and the theologians Roger Williams and Samuel Rutherford have been considered major proponents of the idea of freedom of conscience (or "soul liberty" in the words of Williams). Queen Elizabeth I revoked a thought censorship law in the late sixteenth century, because, according to Sir Francis Bacon, she did "not [like] to make windows into men's souls and secret thoughts". During her reign, however, a number of books published by theorist Giordano Bruno spurred controversy, mentioning topics banned by the Catholic Church such as the possibility of an infinite universe. Unwilling to recant these ideas, Bruno was eventually burned as a heretic in Rome by the Italian Inquisition, in turn becoming a martyr for free thought. Oliver Cromwell is described by Ignaz von Döllinger as "the first among the mighty men of the world to set up one special religious principle, and to enforce it so far as in him lay: The principle of liberty of conscience and the repudiation of religious coercion". However, freedom of expression can be limited through censorship, arrests, book burning, or propaganda, and this tends to discourage freedom of thought. Examples of effective campaigns against freedom of expression are the Soviet suppression of genetics research in favor of a theory known as Lysenkoism, the book burning campaigns of Nazi Germany, the radical anti intellectualism enforced in Cambodia under Pol Pot and in Nazi Germany under Adolf Hitler, the strict limits on freedom of expression imposed by the Communist governments of the People's Republic of China and Cuba or by dictatorships such as those of Augusto Pinochet in Chile and Francisco Franco in Spain. The Sapir–Whorf hypothesis, which states that thought can be embedded in language, would support the claim that an effort to limit the use of words of language is actually a form of restricting freedom of thought. This was explored in George Orwell's novel 1984, with the idea of Newspeak, a stripped down form of the English language alleged to lack the capacity for metaphor and limiting expression of original ideas. More recently, the development of neuroimaging technologies have raised concerns about entities being able to read and subsequently suppress thought. Although the issue is complicated by the mind body problem, these concerns form the emerging field of neuroethics and neuroprivacy.