Кіріспе

Мадагаскар президенті 1993-1996 жылдар аралығында. Альберт Зафи (1 мамыр 1927 – 13 қазан 2017) – мадагаскарлық саясаткер және педагог, 1993-1996 жылдар аралығында Мадагаскардың төртінші президенті қызметін атқарған. 1988 жылы Демократия және даму үшін ұлттық одақ (ДДҰҰ) құрды. 1992 жылы Зафи президент Дидье Рациракаға қарсы президенттік сайлауға түсті. Сайлау тез екі үміткер арасындағы бәсекеге ұласты. 1993 жылы Зафи сайлаудың екінші турында үлкен артықшылықпен жеңіске жетіп, дауыстардың 67%-ын алды. Президенттік кезеңінде Зафи экономиканың төмендеуі және кеңсесінде сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулар салдарынан төмен рейтингке ие болды. 1996 жылы оған импичмент жарияланды, содан кейін 1996 жылғы президенттік сайлауда Рациракадан жеңілді. Қызметтен кеткеннен кейін Зафи түрлі үкіметтерде оппозиция жетекшісі ретінде саяси аренада белсенді болып қала берді.

Ерте өмір және ерте мансап

Зафи 1927 жылы 1 мамырда Диана аймағындағы Амбилобеде дүниеге келген. Ол Францияның Монпелье университетінде білім алған. Мадагаскарға оралған соң Габриэль Рамананцоа басшылығымен Халық денсаулығы және әлеуметтік мәселелер министрі болды. 1975 жылы Дидье Рацирака билікке келгеннен кейін Зафи үкіметтен кетіп, Мадагаскар университетіне қосылды.

90-жылдардың басында оппозиция басшысы

1988 жылы ол Демократия және даму үшін ұлттық одақты (ДДҰҰ) құрды. 1990 жылы оппозицияның ұлттық конференциясында Зафи бірнеше оппозициялық партиялардың, оның ішінде Зафидің ДДҰҰ-ның ынтымақтастық тобы – Активті күштер комитетінің (CFV) президенті болып сайланды. 1991 жылдың 16 шілдесінде CFV Зафиді премьер-министр етіп, балама үкімет құрғанын жариялады. Одан кейін ол наразылық акциясы кезінде жарақаттанды. Бұл, Әлеуметтік және экономикалық жаңғыру кеңесімен бірге, 1991-1993 жылдардағы ауысу кезеңінде Жоғарғы революциялық кеңес пен Ұлттық жиналысты алмастырды.

Бірінші президенттік сайлау

1992 жылы қарашада өткен көппартиялық президенттік сайлауда Зафи бірінші турда дауыстардың шамамен 45%-ын алып, бірінші орынды иеленді; Рацирака шамамен 29% дауыспен екінші орынға табан тіреді. 1993 жылғы 10 ақпанда өткен екінші турда Зафи дауыстардың 66,74%-ын алып президенттікке жеңіске жетті. Ол наурыздың соңында қызметке кірісті – Мадагаскар 1960 жылы тәуелсіздік алғаннан бері биліктегі президенттің оппозициядан сайланған өкілге бейбіт түрде билікті тапсыруының алғашқы жағдайы. 1993 жылғы маусымда Зафидің қолдаушылары парламенттік сайлауда көпшілік дауысқа ие болды. Зафидің билікте болған кезеңі көбінесе экономикалық құлдыраумен сипатталды, бұл оның халыққа деген беделіне кері әсер етті, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық және билікті теріс пайдалану туралы айыптаулардың фонында 5 қыркүйекте Зафи 10 қазанда қызметтен кететінін хабарлады және өзінің импичментін "конституциялық төңкеріс" деп атады, бұл оның Ұлттық Ассамблеяны сынауының нәтижесінде болды. Ол қызметтен кетуді кейінге тығырылмаса да, 1996 жылдың соңында оның импичменті салдарынан тағайындалған президенттік сайлауда кандидат ретінде қатыса алды.

1996 жылғы қайта сайлауға қатысу және жеңіліс

1996 жылғы сайлау науқанында Зафи Мадагаскарда президенттігі кезеңінде туындаған мәселелерді қарсыластары мен Халықаралық валюта қорына жабалап, оған тағылған айыптауларды азайтуға тырысты. Көптеген қолдаушыларын жоғалтса да, 2001 жылдың 31 тамызында Зафи 2001 жылғы желтоқсандағы президенттік сайлауға қатысатынын мәлімдеді. Бұл жолы ол дауыстардың шамамен 5% алып, үшінші орынға орналасты. Раваломанана президент болған кезде Зафи мен CRN Мадагаскардағы радикалды оппозицияның бір бөлігі деп есептелді. Зафи Раваломанананы қатаң сынап, жаңа конституция қабылдауды талап етті. Бұл оқиға ел бойынша бірнеше граната тастау шабуылдары орын алған кезде болды. 2006 жылдың 8 желтоқсанында полиция Зафидің мүлкіне қараша айында төңкеріс жасауға әрекеттенген генерал Фиди және президенттікке үміткер Пети Ракотонияинаға қатысты тергеу аясында шабуыл жасады. Полиция оларды іздестіріп, қамауға алуға тырысты. Шабуылға жауап ретінде Зафи Раваломанананы президент деп мойындамайтынын және оны ешқашан мойындамағанын айтты. 2007 жылдың маусым айында Зафи Парижге сапар шегіп, Рациракамен және оның бұрынғы үкіметінің мүшелерімен, сондай-ақ эмиграцияда жүргендермен кездесті. Ол 8 маусымда Рациракамен, 9 маусымда AREMA жетекшісі Пьеро Раджаонаривеломен, ал 11 маусымда Рацираканың кезінде премьер-министр болған Тантели Андрианаривомен кездесті. 25 маусымда ол Рацирака мен Андрианаривомен тағы да кездесті.

2009-2010 жылдардағы саяси оқиғалардағы рөлі

Президент Раваломанана 2009 жылдың наурыз айында халық наразылығы мен әскери араласу нәтижесінде қызметтен алынды; оппозиция жетекшісі Андри Ражоелина әскери қолдаумен президенттікке келді. Ражоелина 2009 жылдың 31 наурызында тағайындалған Жоғары өтпелі биліктің 44 мүшесінің қатарына Зафидің кеңесшісі Бетиана Бруноны да қосты. 1 сәуірде өткен баспасөз мәслихатында Зафи өтпелі үкіметке наразылық білдіріп, Ражоелинаның оның кеңесін ескермейтініне шағымданып, сондай-ақ провинциялық автономияны іздейтінін айтты. Бруно, бәрібір, Ражоелинаның үкіметі ұйымдастырған 2 сәуірде басталған ұлттық конференцияға қатысты. 2009 жылдың 4 тамызында саяси дағдарысты шешу бойынша келіссөздер аясында Зафи Ражоелинамен, Раваломананамен және Рациракамен, сондай-ақ Мозамбиктің бұрынғы президенті Жоаким Чиссаномен кездесті, ол төрт күндік келіссөздерде делдалдық қызмет атқарды. Төрт лидер арасындағы келіссөздердің нәтижесінде билікті бөлісу туралы келісімге қол жеткізілді, бірақ 2009 жылдың желтоқсанына қарай бұл келісім тиімсіз болды. Ражоелинаның үкіметі бастапқыда Зафи мен басқаларды келіссөздерден кейін Мадагаскарға оралуына тыйым салған, бірақ кейін оған елге қайтуға рұқсат берді. Билікті бөлісу келісімінің күшін жоғалтуынан кейін, Зафи 2009 жылдың 18 желтоқсанында оппозицияның ұлттық бірлік үкіметін құратынын жариялады. Ол Ражоелинаны сынап, оның "келісімнен бас тартқанын" және оппозицияның "оған енді елді басқаруға сенбейтінін" айтты. Сондай-ақ ол әскерді саяси жағдайға араласпауға шақырды.

Жеке өмір және өлім

Зафи 2017 жылғы 13 қазанда Реюньон француз теңізастық департаментіне қарасты Сен-Пьердегі ауруханада 90 жасында инсульттан көз жұмды.