Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Расохерина (1814 – 1 сәуір 1868) (сонымен қатар Расохерина Манжака) – 1863 жылдан 1868 жылға дейін Мадагаскар патшайымы болды, күйеуі Радама II-нің өлтірілгені болжамдағаннан кейін таққа отырды.
Rasoherina (1814 – 1 April 1868) (also Rasoherina Manjaka) was Queen of Madagascar from 1863 to 1868, succeeding her husband Radama II following his presumed assassination.
Алғашқы жылдар
Расохерина, королева Ранавалона I-нің немересі, 1814 жылы ханшайым Рабодозанакандриана болып дүниеге келді, ол Амбохитраиналық және ханшайым Рафараманжака (Рамирахави) қызы, ханзада Андриансаламанандриананың қызы еді. Жас кезінде ол Рахаролахиға (Рахарола) үйленді, ол өзінің табысты мемлекет қайраткері болды, 15 мемлекеттік наградаға ие болды және Ұлыбританиядағы елшілік хатшысы (1836–37), француз мәселелері бойынша Сыртқы істер министрінің орынбасары (1862), Ішкі істер министрі (1862–64), Үкімет кеңесшісі (1864–65) және Тоамасина губернаторы (1865) қызметтерін атқарды. 1847 жылы олар ажырасып, сол жылы Ранавалонаның ұлы және мұрагері Ракотоға тұрмысқа шықты. Ол 1861 жылы анасынан кейін патшалық таққа отырған Радама II патшаның әйелі ретінде таж кигізілді.
Rasoherina, niece of Queen Ranavalona I, was born Princess Rabodozanakandriana in 1814, the daughter of Prince Andriantsalamanandriana, of Ambohitraina and Princess Rafaramanjaka (Ramirahavavy). As a young woman, she married Raharolahy (Raharola), a successful statesman in his own right who received 15 state honors and served as Secretary to the Embassy to the United Kingdom (1836–37), Second Minister for Foreign Affairs in French matters (1862), Minister for the Interior (1862–64), Counselor of Government (1864–65) and Governor of Toamasina (1865). The couple divorced in 1847 and that same year she was married to Ranavalona's son and heir, Rakoto. When he succeeded his mother in 1861 as King Radama II, she was crowned with him as queen consort.
Таққа отырғызу
Расохерина күйеуінің саяси шешімдері оның министрлерін соншалықты наразылыққа толтырғандықтан, тек екі жыл ғана патшайым болып қызмет етті. Осыдан кейін Редама II өлтірілді деп есептелінетін төңкеріс ұйымдастырылды. 1960 жылдары жүргізілген зерттеу Редаманың іс жүзінде қастандықтан аман қалғанын және елордадан тыс жерде қарапайым азамат ретінде қарттыққа жеткенін көрсетеді. Алайда, осыған қатысты қауесеттер сол кезде расталмады және сарайдағы өмір Радама өлгендей жалғасты. 1863 жылы оның өлгеніне сенген күні, Рейнвионинахитриниони және Рейнлайаривони ағайындылары басқарған, төңкерісті ұйымдастыруға жауапты Хова үкіметінің шенеуніктері кеңесі Рабодоны таққа отыруға шақырды. Бірақ, ол премьер-министрдің нақты билікке ие болатын конституциялық монархия құратын шарттарға қол қоюға келісуі керек еді. Бұл шарттарға тангенаны (дәстүрлі сынақ) жою, сондай-ақ монархияның дін бостандығын қорғауы кірді. Рабодо 1863 жылдың 13 мамырында Расохерина есімімен таққа отырды.
Rasoherina acted as queen consort for only two years before her husband's political decisions succeeded in displeasing his ministers to such an extent that a coup was organized in which Radama II was believed assassinated. A study conducted in the 1960s provides evidence that Radama in fact survived the assassination attempt and lived to old age as a regular citizen outside the capital, although rumors to this end were never proven to be true at the time, and the evolution of life at court pursued its course as if Radama had died. The day of his believed death in 1863, the council of Hova government officials responsible for organizing the coup, headed by the brothers Rainivoninahitriniony and Rainilaiarivony, invited Rabodo to succeed to the throne on the condition that she sign a contract stipulating conditions that in effect created a constitutional monarchy placing the real ruling power in the hands of the prime minister. These conditions included the suppression of tangena (a traditional trial by ordeal) as well as the monarchy's defense of freedom of religion. Rabodo was crowned on 13 May 1863 under the throne name of Rasoherina.
Билік
Расогеринаның билік етуінің басында патшалықтың нақты билігі оның күйеуіне қарсы төңкеріс ұйымдастырушы, премьер-министр Раинивонинхитриниони болды. Премьер-министр патшайым таққа отырғаннан кейін бірнеше аптадан соң Расогеринамен саяси некеге тұрды. Раинивонинхитриниони сот ісін басқаруда толыққанды еркіндікпен жұмыс істеді, ал Ранавалона I тұсында күш алған консервативті топ, оның бұрынғы премьер-министрі Ранижохаридың басшылығымен әлі де белсенді болды. Дегенмен, Раинивонинхитринионидің прогрессивтері Патша кеңесінде көпшілікті құрады және олардың Еуропаға бейім, жаңғырту саясатын қолдауы Радама II саясатын кері қайтару туралы Ранижохаридың консерваторларының талаптарынан басым түсті. Алайда, Раинивонинхитриниони билігі арта түскен сайын деспоттыққа бой алды, мас күйінде болуы мен жиі зорлық-зомбылық көрсетуі жиі болды, тіпті бірнеше рет патшайым Расогеринаны пышақпен қорқытқандығы айтылады. Таққа отырғаннан кейін бір жыл өткен соң Расогерина Раинивонинхитриниониді қызметтен шеттетуге мәжбүр болды, оның орнына інісі Раинилайаривониді премьер-министр етіп тағайындады және онымен де саяси некеге тұрды. Расогерина патшайымның тұсында Лондон мен Парижге елшілер жіберілді және сенбі күнгі базарларға тыйым салынды. Радама II бекіткен Ламберт жарлығы Францияның наразылығына орай күшін жойды деп жарияланды; Францияға осы тиімді сауда келісімін бұзғаны үшін өтемақы ретінде 240 000 ария (~ 1 200 000 француз франкі) төленді. 1865 жылдың 27 маусымында ол Ұлыбританиямен келісімге қол қойды, бұл британдық азаматтарға аралда жер мен мүлікті жалға алуға және тұрақты елші болуға құқық берді. 1867 жылдың 14 ақпанында ол Америка Құрама Штаттарымен қару-жарақ импортын және мал экспортын шектейтін келісімге қол қойды. Оның билігі кезінде Франциямен келісім қарастырылды, бірақ ол оның қайтысынан және Ранавалона II таққа отыруынан кейін ғана күшіне енді.
The real power of the kingdom at the beginning of Rasoherina's reign was Prime Minister Rainivoninahitriniony, instigator of the coup against her husband. The Prime Minister entered into a political marriage with Rasoherina a few weeks after the crowning. Rainivoninahitriniony effectively operated unhindered in his running of state affairs at court where the conservative faction empowered under Ranavalona I was still active under the leadership of her former prime minister, Rainijohary. However, Rainivoninahitriniony's progressives formed a majority in the Queen's Council and their advocacy for a moderately pro European policy of modernization won out over the reversal of the policies of Radama II that were demanded by Rainijohary's conservatives. However, Rainivoninahitriniony became increasingly despotic and exhibited habitual drunkenness and frequent violence as his power grew, reportedly threatening Queen Rasoherina at knife point on several occasions. One year after taking the throne, Rasoherina deposed Rainivoninahitriniony, appointed his younger brother Rainilaiarivony as prime minister in his stead and contracted a political marriage with him in turn. During the reign of Queen Rasoherina, ambassadors were sent to London and Paris and Sunday markets were prohibited. The controversial Lambert Charter enacted by Radama II was declared void, much to the displeasure of France; a sum of 240,000 ariary (~ 1,200,000 French francs) was paid to France in reparations for the breach of this lucrative trade agreement. On 27 June 1865, she signed a treaty with the United Kingdom giving British citizens the right to rent land and property on the island and to have a resident ambassador. On 14 February 1867, she signed a treaty with the United States of America that limited the importation of weapons and the export of cattle. A treaty with France was under consideration during her reign but was not signed into effect until after her death and the succession of Ranavalona II to the throne.
Мұрагерлік құпиялары мен өлімі
Патшайымның өмірінің соңғы күндері премьер-министр Райнилайаривониді биліктен алып тастайтын және Расохеринаның өлімінен кейін Расата есімді ханзаданың таққа отыруын қамтамасыз ететін мұрагерлік құдаят ашыққа шықты. 1868 жылдың 27 наурызында сағат екіде, қарулы көпшілік Антананаривудағы Роваға, патшайым Расохеринаның резиденциясына шабуыл жасауға тырысты. Бұрынғы премьер-министр Ранивониннахитриниони осы әрекеттің басты қозғаушысы деп есептелді, себебі ол өзін қайтадан премьер-министр етіп тағайындап, жас Расатаның қуыршақ үкіметі арқылы билік жүргізуді жоспарлаған. Көтерілісшілер бірнеше маңызды тұлғаларды, соның ішінде Патшайым гвардиясының басшысын ұстады. Алайда, гвардияшылардың бір тобы қашып, Расохерина дизентериядан ауыр сырқаттанып жатқан Амбохимангаға барған премьер-министр Райнилайаривониға хабар жеткізді. Премьер-министр заговоршыларды қамауға бұйрық берді, және сарбаздар қалаға оралғаннан кейін бірнешеуі дереу ұсталды. Расохерина кешкі сағат бесте халыққа үндеу жасап, оның билігін қолдайтындарды астанамен бірге жүруге шақырды. Көпшілік онымен бірге қалада шеру тартты, оның билігіне деген қолдауын көрсетті. Содан кейін патшайым Андхолалода сөз сөйлеп, халықтан белгілі заговоршыларды әділетке беруді талап етті. Патшайымға бағытталған жол бойындағы терезелердің барлығы королеваны оқтан қорғау немесе жоғарғы қалада тұратын ақсүйектерге оның ауруының күрделілігін көрсетпеу үшін жабылуға бұйырылды. Патшайым төрт күннен кейін, 1868 жылдың 1 сәуірінде қайтыс болды. Өлім төсегінде ол Рим-католик шіркеуіне қабылданды және екі жетім асырап алған баласы, принц Ратахири мен принцесса Расаверомананнаның қамқорлығын өзінің туысы және мұрагері Рамомаға тапсырды. Рамома, Радама II-нің тағы бір әйелі, одан кейін мұрагерлікке ие болып, таққа отырып, Ранавалона II деген атпен танылды.
In the final days of the queen's life, a succession conspiracy came to light that would have removed Prime Minister Rainilaiarivony from power and ensured the succession of a prince named Rasata to the throne upon Rasoherina's death. On Friday, 27 March 1868, at two in the afternoon, a massive crowd armed with guns and swords attempted to storm the Rova of Antananarivo, residence of Queen Rasoherina. Disgraced former Prime Minister Rainivoninahitriniony was believed to be the chief instigator of the action as he would have re established himself as prime minister and ruled through young Rasata's puppet government. The rebel group successfully captured a number of key figures, including the head of the Queen's Guard; a group of guards, however, managed to escape and raced to notify Prime Minister Rainilaiarivony who was visiting Ambohimanga where Queen Rasoherina was gravely ill from dysentery. The Prime Minister gave the order to arrest the conspirators, several of whom were promptly captured upon the soldiers' return to the city. At five in the evening, Rasoherina delivered a public address, asking those favorable to her rule to walk with her through the capital; a massive crowd paraded with her through the city, demonstrating their support for her continued authority. The queen then delivered a speech at Andohalo ordering the public to turn in any known conspirators to bring them to justice, before returning to the Rova to reassume her royal duties. The windows along the route to the palace were reportedly all ordered shut, either to protect the Queen from projectiles or to keep the nobles inhabiting the upper town from viewing the advanced state of her infirmity. The queen died four days later, on 1 April 1868. On her deathbed, she was received into the Roman Catholic Church and conferred the care of her two orphaned adoptive children, Prince Ratahiry and Princess Rasoaveromanana, to her first cousin and successor, Ramoma, another of Radama II's wives, who would succeed her and take the throne name Ranavalona II.