Кіріспе
Мадагаскардың астанасы және ең ірі қаласы Антананариво (фр. Tananarive, tananaʁiv), сондай-ақ отарлық кезеңде қолданылған қысқартылған түрі Тана (tana) арқылы да белгілі, Мадагаскардың астанасы және ең ірі қаласы болып табылады. Қаланың әкімшілік аймағы, Антананариво Ренивохитра ("Антананариво Ана төбесі" немесе "Антананариво астанасы") деп аталады, және ол Аналаманга аймағының астанасы есебінде танылады. Қала теңіз деңгейінен жоғарыда, аралдың орталық бөлігінде орналасқан, бұл оны арал мемлекеттері арасындағы ең биік орналасқан ұлттық астанаға айналдырады. Ол кемінде 18 ғасырдан бері елдің ең ірі халқына ие. Президенттік, Ұлттық ассамблея, Сенат және Жоғарғы сот осы қалада орналасқан, сонымен қатар 21 дипломатиялық миссия мен көптеген ұлттық және халықаралық бизнес және коммерциялық емес ұйымдардың бас кеңселері де осында шоғырланған. Аралдағы басқа қалалармен салыстырғанда, Антананаривода университеттердің, түнгі клубтардың, өнер орындарының және медициналық қызметтердің саны артық. Бірнеше ұлттық және жергілікті спорт командалары, оның ішінде чемпионат жеңімпазы – ұлттық регби командасы «Макилер» осы қалада орналасқан. Антананариво тарихи тұрғыдан Мерина халқының астанасы болған, және қазіргі уақытта қаланың 1,274,225 (2018 жылғы халық санауы) тұрғындарының көп бөлігін осы халық құрайды. Малагаси тілінде айтылуы , ал ескі французша атауы Tananarive /t//ə/, /n//æ//n//ə/'/r//iː//v/ təNANəREEV немесе /t//æ//n//ə//n//ə/'/r//iː//v/ TANənəREEV (ағылшын тілінде) және tananaʁiv (француз тілінде) болып келеді. Антананариво бастапқыда Аналаманга деп аталатын қаланың орны болды, бұл Малагаси тілінің Орталық жоталар диалектісінде "Көк орман" деген мағынаны білдіреді. Аналаманга аралдың алғашқы тұрғындары – вазибалар құрған. Мерина патшасы Андрианжака, оңтүстік-шығыс жағалаудан осы аймаққа көшіп келген, осы жерді өзінің астанасы ретінде басып алды. Ауызша тарихта айтылғандай, ол 1000 сарбаздық гарнизонды қаланы жаулап алу және күзету үшін жөнелткен. Төбе мен қала Андриамасинавалона патшаның билігіне дейін Аналаманга атауын сақтап келді, ол оны Андрианжаканың әскерінің құрметіне Антананариво ("Мың қаласы") деп атады.
Antananarivo (French: Tananarive, tananaʁiv), also known by its colonial shorthand form Tana (tana), is the capital and largest city of Madagascar. The administrative area of the city, known as Antananarivo Renivohitra ("Antananarivo Mother Hill" or "Antananarivo Capital"), is the capital of Analamanga region. The city sits at above sea level in the center of the island, the highest national capital by elevation among the island countries. It has been the country's largest population center since at least the 18th century. The presidency, National Assembly, Senate and Supreme Court are located there, as are 21 diplomatic missions and the headquarters of many national and international businesses and NGOs. It has more universities, nightclubs, art venues, and medical services than any city on the island. Several national and local sports teams, including the championship winning national rugby team, the Makis, are based here. Antananarivo was historically the capital of the Merina people, who continue to form the majority of the city's 1,274,225 (2018 Census The Malagasy pronunciation is , and the pronunciation of the old French name Tananarive is /t//ə/,/n//æ//n//ə/'/r//iː//v/ təNANəREEV or ,/t//æ//n//ə//n//ə/'/r//iː//v/ TANənəREEV in English and tananaʁiv in French. Antananarivo was originally the site of a town called Analamanga, meaning "Blue Forest" in the Central Highlands dialect of the Malagasy language. Analamanga was established by a community of Vazimba, the island's first occupants. Merina King Andrianjaka, who migrated to the region from the southeast coast, seized the location as the site of his capital city. According to oral history, he deployed a garrison of 1,000 soldiers to successfully capture and guard the site. The hill and its city retained the name Analamanga until the reign of King Andriamasinavalona, who renamed it Antananarivo ("City of the Thousand") in honor of Andrianjaka's soldiers.
Имерина патшалығы
Антананариву колониялық дәуірге дейін маңызды қала болған. Аналаманга төбесіндегі қалада тұратын вазибаларды қуып шыққаннан кейін Андрианжака бұл жерді өзінің ровасы (бекітілген патшалық кешені) үшін таңдады, ол уақыт өте келе патша сарайларын және Мерина патшаларының қабірлерін қамтиды. Қала 1610 немесе 1625 жылдары құрылған, әртүрлі дереккөздерде әртүрлі айтылады. Алғашқы Мерина патшалары фанампоананы (міндетті еңбек) пайдаланып, қала төңірегінде суармалы күріш алқаптары мен бөгеттердің үлкен жүйесін салған. Бұл күріш алқаптары, олардың ішіндегі ең үлкені Бетсимитаттатра деп аталады, күріш өндіруді жалғастыруда. Бірінен соң бірі келетін Мерина билеушілері Имерина патшалығын Аналамангадан Андриамасинавалона патшаның билігі кезіне дейін басқарды. Осы билеуші қаланың өсіп келе жатқан қалаға қазіргі атын берді; ол қала қақпасының сыртында Андохало қала алаңын орнатты, онда барлық билеушілер өздерінің патшалық үндеулерін және хабарламаларын халыққа жеткізді, және қаладағы көптеген жерлерге жақын маңдағы Антананаривокели ауылындағы ұқсас жерлердің аттарын негізге ала отырып ат қойды. Андриамасинавалона хова (қатарлықтар) және әр андриана (ақсүйектер) субкастасы үшін Антананаривудың маңында да, астана төңірегінде де арнайы аумақтарды белгіледі. Бұл аумақтық бөліністер қатаң сақталды; субкаста мүшелері өздеріне белгіленген аумақта тұруға міндетті болды және басқаларға арналған аумақта ұзақ уақыт тұруға рұқсат етілмеді. Көптеген фади (тыйымдар), соның ішінде ақсүйек емес адамдардың ағаш үйлер салуына және қала шегінде шошқалардың болуына тыйым салынды. 1710 жылы Андриамасинавалона қайтыс болғаннан кейін Имерина төрт соғысқан бөлікке бөлінді, ал Антананариву оңтүстік округтің астанасы болды. 77 жылдық азаматтық соғыс кезінде шығыс округтің астанасы Амбохиманга маңызға ие болды. Амбохиманганың соңғы патшасы Андрианампоинемерина 1793 жылы Антананаривуды жаулап алды; ол Имерина провинцияларын біріктіріп, азаматтық соғысты аяқтады. Ол 1794 жылы патшалықтың саяси астанасын Антананаривуға көшірді. 1867 жылы астанадағы бірнеше өрттен кейін патшайым Ранавалона II тас және кірпіштен тұрғызылған ғимараттарды қабірлерден басқа салуға рұқсат беретін жарлық шығарды. ЛМС миссионерлерінің алғашқы кірпіш үйі 1869 жылы салынды. "Малагаси үйі" деп аталатын бұл үй әдетте екі қабатты, кірпіштен салынған, алдыңғы жағында ағаш веранданы қолдайтын төрт бағанасы бар ғимарат болды. XIX ғасырдың соңғы үштен бірінде бұл үйлер қаланың аристократиялық сыныбының дәстүрлі ағаш үйлерінің көпшілігін тез алмастырды. Имеринадағы христиандардың санының өсуі таулы аймақта тас шіркеулер салуға, сондай-ақ Ранавалона I билігі кезінде ерте малагаси христиандары шейіт болған негізгі жерлерде төрт ескерткіш шіркеулер салуға түрткі болды. XIX ғасырдың ортасына дейін қала ең биік шыңдағы Антананариву Ровасының төңірегінде шоғырланған, бұл аймақ бүгінде ла-хаут виль немесе ла-хаут ("жоғарғы қала") деп аталады. Халық саны өскен сайын қала батысқа қарай кеңейді; 19 ғасырдың соңында ол солтүстік төбедегі Андохало ауданына дейін жетті, бұл аудан британдық миссионерлер оны өздерінің сүйікті тұрғын ауданы етіп, 1863-1872 жылдар аралығында қаланың ескерткіш шіркеулерінің бірін салғанға дейін беделсіз болды. 1864 жылдан 1894 жылға дейін премьер-министр Райнилайаривони үш патшайыммен – Расохерина, Ранавалона II және Ранавалона III-пен бірге Мадагаскарды басқарды, қаланы одан әрі өзгерткен саясатты жүзеге асырды. 1881 жылы ол 1820 жылы Радама I кезінде алғаш рет енгізілген міндетті білім беруді қайта жаңартып, көптеген мектептер мен колледждерді, соның ішінде миссионерлер жұмыс істейтін мұғалімдерді даярлау колледждерін, елдің алғашқы дәріханасын, медициналық колледжін және заманауи ауруханасын салуды талап етті. Райнилайаривони 1873 жылы патша сарайының жанында өзінің резиденциясы және кеңсесі ретінде Andafiavaratra сарайын салдырды.
Француздық Мадагаскар
Француз әскері 1894 жылдың қыркүйегінде Антананаривуға басып кірді, бұл Ровадағы ғимаратқа артиллериялық оқ тиіп, көптеген адамдардың зардап шегуіне әкеліп, патшайымның қарсылық танысқаннан кейін бас беруіне себеп болды. Бұл зардап ешқашан жөнделген жоқ. Андохало алаңында беседка, серуендеу жолдары және көгалдандыру орнатылды. Аралды колония ретінде жариялап, француз әкімшілігі Антананаривуды астанасы ретінде сақтап, оның атын Тананариве деп өзгертті. Олар француз генерал-губернаторының резиденциясы үшін Антанинаренинаны таңдады; тәуелсіздік алғаннан кейін ол Амбохицорахитра сарайы болып қайта аталды және президенттік кеңселерге айналдырылды. Француз билігі тұсында қаланың екі үлкен төбесінен туннельдер салынды, бұл әртүрлі аудандарды байланыстырып, қаланың кеңеюіне мүмкіндік берді. Көшелерге алғаш тас төселді, кейін асфальт жабылды; кәріз жүйелері мен электрмен жабдықтау инфрақұрылымы құрылды. Бұрын төбедегі бұлақтардан су алынса, енді Икопа өзенінен жеткізілді. Осы кезеңде француз резиденциясының маңындағы төменгі төбелер мен қаланың беткейлерінде орналасқан la ville moyenne (орта қала) кеңейді. La ville basse ("төменгі қала") қаласының орталық төбелерінен басталып, айналасындағы күріш алқаптарына дейін қазіргі заманғы қала құрылысы қағидалары қолданылды. Авеню де Л'Индепенданс сияқты кең бульварлар, оның екі жағындағы аркадалар сияқты сауда орындары, үлкен саябақтар, қалалық алаңдар және басқа да маңызды нысандар салынды. 1897 жылы Антананариведiң Авеню де Л'Индепенданс шетіндегі Соарано станциясы Тоамасина және Фианаранцоа қалаларымен байланыстыратын теміржол желісі құрылды. Бұл жоспарланған аудандардан тыс, жұмысшы табының тығыз қоныстанған аудандары мемлекеттік бақылаусыз кеңейді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала қарқынды дамыды; 1950 жылға қарай халқы 175 000-ға жетті. Антананариву мен айналасындағы қалаларды байланыстыратын жолдар кеңейтіліп, асфальтталды. Алғашқы халықаралық әуежай қала сыртындағы Аривонимамода салынды, бірақ 1967 жылы қала орталығынан шамамен қашықтықта жатқан Ивато халықаралық әуежайымен ауыстырылды. Антананариву университеті Анкацсо ауданында, ал Этнология және палеонтология мұражайы да салынды. 1956 жылы жасалған қала жоспары байлар үшін үлкен үйлер мен бақтары бар қала маңындағы аймақтарды құрды. 1959 жылы la ville basse қаласындағы су тасқыны Бецимитаттра күріш алқаптарының жиектерінде үлкен бөгеттер салуға және Аноси ауданындағы жаңа құрғатылған жерлерге жаңа министрлік кешендерін орнатуға себеп болды.
Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең
1960 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін өсім қарқыны одан әрі артты. Қала халқының саны 20 ғасырдың соңында 1,4 миллионға жетті; 2013 жылы ол шамамен 2,1 миллионға бағаланды. Бақылаусыз қалалық кеңею қаланың инфрақұрылымына үлкен қиындықтар туғызды, нәтижесінде таза су мен электр қуатының тапшылығы, санитарлық және қоғамдық денсаулық сауалдары, сондай-ақ ауыр жол жүру қиындықтары пайда болды. Қала мен оның айналасында 5000-нан астам шіркеу ғимараттары бар, оның ішінде англикандық және рим-католик соборы да бар. Антананариву Мадагаскардың Рим-католик архиепископиясының орталығы болып табылады. Қала бірнеше рет ірі демонстрациялар мен зорлықты саяси қақтығыстардың ошағы болды, соның ішінде 1972 жылғы президент Филиберт Циранананы құлатқан «ротака» және 2009 жылғы Мадагаскар саяси дағдарысы, оның салдарынан Андри Ражоелина Марк Раваломанананы мемлекет басшысы ретінде алмастырды. 2022 жылғы Антананариву су тасқыны сол жылдың қаңтар айында қалаға келді, оның салдарынан көптеген адам қаза тапты және шамамен 7000 үйге елеулі зиян келді. 2023 жылдың 26 тамызында Үнді мұхиты аралдары ойындарының ашылуы кезінде Махамасина қалалық стадионындағы қадамдау кезінде кем дегенде 12 адам қаза тапты.
Қалалық көрініс
Антананариву үш қыратты қамтиды, олар ең биік нүктесінде қиылысады. Манжакамиадана сарайы осы төбелердің басында орналасқан және қаланың барлық бөліктерінен және төбелерден көрінеді. Манжакамиадина Антананариву ровасындағы ең үлкен құрылым болды; оның тас қаптамасы 1995 жылы болған өрттен аман қалған сарай резиденцияларының жалғыз қалдығы. 25 жыл бойы аспанды қоршап тұрған шатырсыз қабырға 2004 жылы құлап кетті. 2009 жылы ғимараттың тас қаптамасы толық қалпына келтіріліп, шатыры қайта жабылды. Ол түнде жарықтандырылады. Қазіргі уақытта бұл жерде қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде. Қаланың аспан сызығы түрлі-түсті, тарихи үйлер мен шіркеулердің үйлесімділігімен ерекшеленеді. Жақында салынған тұрғын үйлер мен сауда ғимараттары және отбасылық күріш алқаптары елорданың төменгі жерлерін алып жатыр. Бецимитатра және басқа да күріш алқаптары қаланы қоршап тұр. Мадагаскар Корольдігі тұсында қарапайым халық (хова) асыл аудандардың шетінде қоныстанды, 19 ғасырдың аяғында төменгі төбелердің беткейлерінде біртіндеп таралып кетті. Бұл орта қала француз отаршылдық билігі кезінде халық санының артуына әкеліп соқты, ол оларды қайта құру мен дамыту үшін бағытталды. Бүгінде орта қаладағы аудандар тығыз орналасқан, жанды, онда тұрғын үйлер, тарихи орындар мен бизнес бар. Антанинаренина маңында тарихи Кольбер қонақ үйі, көптеген зергерлік дүкендер мен басқа да сәнді тауарлар сататын дүкендер, әкімшілік кеңселер орналасқан. Антанинаренинадан басқа, орта қаладағы негізгі аудандар – шығыстағы төбелердегі Анкадифоци, батыстағы Амбатонаканга және Исорака, олардың барлығы негізінен тұрғын үйлер. Исоракада түнгі өмір жақсы дамыған, үйлер сәнді мейрамханалар мен қонақүйлерге айналдырылған. Исоракада сонымен қатар премьер-министр Раинихароның (1833–1852) қабірі орналасқан. Оның ұлдары және кейінгі премьер-министрлер Раинивонинахитриниони мен Раинилайаривони онымен бірге жерленген. Бұл аудандармен шектесетін Бесарети және Андравоанги сауда аймақтары бар. Қаланың сауда орталығы Аналакели осы екі ville moyenne төбе жотасының арасында орналасқан. Патша Андрианампоинемерина қаланың алғашқы базарын 1930 жылдары салынған, қазірдің өзінде плиткамен жабылған павильондар орналасқан жерде құрды. Андрианампоинемерина жұма күнін (Зома) базар күні деп белгіледі, сол күні саудагерлер бүкіл аңғарға соялы ақ шатырлар тігіп, әлемдегі ең үлкен ашық базар деп аталатын базарды құрды. Базарда көлік кептелісі мен қауіпсіздікке қауіп төндірді, бұл 1997 жылы үкіметтік шенеуніктерді жұма саудагерлерін бөліп, басқа аудандарға көшіруге итермеледі. Қаланың басқа да негізгі сауда және әкімшілік аудандары, олар Аналакелиден басталып, іргелес жазыққа дейін созылған, француздар құрғатып, қазіргі күріш алқаптары мен батпақ жерлерін толтырып, ауданның дизайны мен инфрақұрылымының көп бөлігін құрды. Avenue de l'Indépendance базар павильондарының оңтүстігіндегі Амбохиятово бақтарынан Аналакели арқылы Соарано қаласындағы теміржол станциясына дейін өтеді. Соараноның батысында Тысылалананың тығыз сауда ауданы орналасқан; бұл желіге салынған жалғыз аудан және қаланың Оңтүстік Азия қауымының орталығы. Бехорика, Соараноның шығысында, сол аты бар көлдің айналасында салынған және қаланың шығыс шетіндегі Андравоанги ауданымен шектеседі. Антанимена солтүстікте Соарано мен Бехорикамен шектеседі. ХХ ғасырдың басында француздар салған туннель төбе беткейін кесіп өтеді; ол Амбохиятовоны Амбанидиямен және қаланың оңтүстігіндегі басқа тұрғын аудандармен байланыстырады. Колониалды кезеңге дейін төменгі таптар, соның ішінде құлдар (андево) мен ауыл тұрғындары, қаланың батысында Бетсимитатра күріш алқаптарымен шектесетін су тасқынына ұшырайтын төменгі аудандарды иеленді. Бұл аймақ Аналакелимен 20 ғасырдың басында француздар салған туннель арқылы байланысты. Туннель Аноси көлі мен Жоғарғы сот ғимаратына қарай ашылады және Махамасинаның тұрғын үй маңы мен оның стадионына кіруге мүмкіндік береді. Аносидің шекаралас маңы 1950 жылдары ұлттық министрліктер мен Сенат көпшілігін орналастыру үшін дамытылды. Аноси, Soixante Sept Hectares (көбінесе "67" деп қысқартылады) және Изотри маңындағы жоспарланған тұрғын үй ауданы қаланың ең тығыз орналасқан, қылмыс пен кедейлікпен шектелген аудандарының бірі болып табылады. Қала тұрғындарының шамамен 40 пайызы электр қуаты бар үйлерін заңсыз жолмен алады. Бұл аймақтарда өрт, су тасқыны, жер сілкінісі жиі болады, олар көбінесе жылдық циклон маусымынан туындайды.
Сәулет
XIX ғасырдың ортасына дейін Антананариво қаласының және Мадагаскардың барлық үйлері мен базарлары ағаш, шөп, қамыс және басқа да өсімдік материалдарынан салынған, олар тірі адамдардың пайдалануына лайықты деп есептелген. Тек отбасылық мазарлар ғана тастан салынған, ол өліктерге арналған инертті материал ретінде қарастырылған. 1820 жылдары британдық миссионерлер аралға кірпіш жасауды енгізді, ал француз өнеркәсіпшісі Жан Лаборд келесі онжылдықтарда өз зауыттарын салу үшін тас пен кірпішті пайдаланды. 1860 жылдары құрылыс материалдарына қатысты корольдік бұйрық күшін жойғанға дейін тас корольдік сарайды қаптау үшін қолданылған жоқ. Көптеген аристократтар патша сарайынан және британдық миссионерлер салған екі қабатты, верандасымен қоршалған, ішкі кеңістіктері бөлінген кірпіш үйлерден шабыт алып, өздерінің үлкен үйлерін haute ville-де британ үлгісімен салған. Бұл үлгі "trano gasy" ("малагаси үйі") деп белгілі және Мадагаскардың Орталық Жоталарында жылдам тарады, ол үй салудың басым стилі болып табылады. 1993 жылдан бастап Антананариво қалалық коммуны (CUA) қаланың сәулет және мәдени мұрасын қорғауға және қалпына келтіруге ұмтылып келеді. 2005 жылы CUA билігі Île de France қалаларын жоспарлаушылармен бірлесіп, тарихи және мәдени мұраларын қорғауға және қаржылық қолдауға ие болатын қала аймақтары үшін сыныптау жүйесін құру мақсатында Plan VertPlan Bleu стратегиясын жасады. Бұл жоспар, Institut des Métiers de la Ville арқылы іске асырылады, тарихи ғимараттардың және басқа да құрылыстардың бұзылуына жол бермейді және жаңа құрылыстардың тарихи эстетикаға сәйкес келуін қамтамасыз ететін құрылыс нормаларын белгілейді. Сондай-ақ, тарихи мұраны сақтау мақсатында халықты хабардар ету кампанияларын ұйымдастырады және қираған тарихи ғимараттар мен нысандарды қалпына келтіру жобаларын жүзеге асырады. Осы жоспар аясында 19 ғасырға жататын Амбатондрафандран трибуналы және Райнилайаривонидің екінші резиденциясы сияқты нысандар жаңартылды. Имерина Корольдігінің соңғы жылдарында Антананариво халқының саны 50 000 мен 75 000 аралығында болды, халықтың көп бөлігі провинциялық әскери науқандарда тұтқынға алынған құлдардан тұрды. 1950 жылы Антананариво халқы шамамен 175 000 адамды құрады. 1990 жылдардың соңына қарай агломерация халқы 1,4 миллионға жетті, ал қаланың өзінде 2018 жылғы халық санауы бойынша 1 275 207 адам тұрады, қала шегінен тысқарыдағы қала маңындағы аудандармен бірге 2018 жылы шамамен 2,3 миллионға жетті. 2012 жылғы мәліметтер бойынша, қалада қылмысты азайтуға бағытталған жан-жақты стратегия жоқ. Қылмыстың өсуі және CUA-ның тиімсіз жауабы қалада жеке қауіпсіздік фирмаларының өсуіне әкелді. Антанимира түрмесі қаланың Антанимира ауданында орналасқан. Бұл мекеменің ең көп сыйымдылығы 800 тұтқынды құрайды, бірақ кейде 4000-нан астам адамды қабылдайды.
Экономика
Ауыл шаруашылығы Мадагаскар экономикасының негізгі тірегі болып табылады. Жер күріш және басқа да дақылдарды өсіруге, зебу мен басқа да мал өсіруге, кірпіш жасауға және басқа да дәстүрлі кәсіптерді жүзеге асыруға пайдаланылады. Жерге қол жеткізу құқығы заңмен қорғалады және қаланың әрбір тұрғынына кепілдік беріледі. CUA жерді жалға беру немесе сатып алу туралы өтініштерді басқарады, бірақ сұраныс ұсыныстан әлдеқайда артық, ал бөлінбеген жердің көп бөлігі жер участаларын бөлуге қажетті талаптарға жауап бермейді, мысалы, су тасқыны ағындары бұрылатын жерлер. Осы маргиналды жердің көп бөлігі заңсыз түрде иеленуге алынып, жер іздеген тұрғындармен дамытылды, нәтижесінде қаланың төменгі бөліктерінде шағын аудандар пайда болды. Бұл бақылаусыз даму осы аймақтардағы тұрғындар үшін санитариялық және қауіпсіздік тәуекелдерін тудырады. Мадагаскардың жалпы ішкі өнімінің (ЖІӨ) шамамен 13 пайызын өнеркәсіп құрайды және көбінесе Антананаривуде шоғырланған. Басты салалар: сабын өндіру, азық-түлік және темекі өңдеу, сыра қайнату, тоқыма және былғары өндірісі, оларда жұмыс күшінің шамамен 5,5 пайызы жұмыс істейді. Қаланың кең дамыған инфрақұрылымы және елдің экономикалық орталығы ретіндегі рөлі оны ірі бизнес үшін тартымды орынға айналдырады. Кәсіпкерлер қаланың өсуін қозғаушы күш болып табылады; 2010 жылы елдегі барлық жаңа ғимараттардың 60 пайызы Антананаривуде салынды, олардың көпшілігі коммерциялық мақсатта салынған. Жұмыссыздық пен кедейлік те өсіп келеді, бұл жеткіліксіз білікті және кәсібилігі төмен жұмыс күшімен және 2009 жылдан бері экономикалық даму бойынша ұлттық стратегияның болмауымен байланысты. Формалды сектордағы жұмыс орындарының өсуі халық санының өсуімен қатар жүрмейді, ал көптеген тұрғындар бейресми секторда көше сатушылары мен жұмысшылар ретінде күнкөріс табады. Раваломанана билігінде елордадағы құрылыс күрт өсті; екі жылдың ішінде он екі жаңа супермаркет салынды. Қалада көптеген ескерткіштер, тарихи ғимараттар, маңызды орындар және Орталық жоталық аймақтың халқының салты мен тарихына байланысты дәстүрлер бар. Қаланың көкжиегін Антананариву Ровасы басып алады. Жақын жердегі Андафиаветра сарайы 19 ғасырдың премьер-министрі Райнилайаривонидің үйі болды және Имерина корольдығының тарихи артефакттарын, соның ішінде Ровадағы өрттен сақталған заттарды қамтитын мұражайға ие. Сарайлардан төмен қарай Андохало алаңы орналасқан, онда Мерина патшалары мен патшайымдары халық алдында сөз сөйледі. Цимбазаза зообагы аралдың бірегей жануарлар түрлерінің көптеген түрлерін және жойылған пил құстың толық қаңқасын көрсетеді. Басқа тарихи ғимараттарға Ранавалона I сот шығарған Амбатондрафендра трибуналы, Райнилайаривонидің жергілікті дәрілік өсімдіктер бағы бар екінші резиденциясы кіреді.
Өнер
Антананаривудағы өнер өмірі – елдегі ең ірі және ең жанды өнер саласы. Мадагаскардың алуан түрлі музыкасы Антананаривудағы көптеген концерттерде, кабарелерде, би кештерінде және басқа да музыкалық алаңдарда көрініс береді. Құрғақ маусымда Антахаманитра амфитеатры мен Махамасина стадионы сияқты ашық алаңдарда концерттер үнемі өткізіледі. Концерттерге және түнгі клубтарға көбінесе кіру ақысын төлей алатын орта және жоғарғы топқа жататын жастар келеді. Isotry театрындағы дәстүрлі вакиндразана немесе малагаси опералары мен қаланың ашық аспандағы «cheminots» театрында немесе Alliance française-дегі hira gasy қойылымдарына билет бағасы қолжетімдірек; бұл қойылымдар қалалық жастарға қарағанда егде жастағы және ауылдық тұрғындардың арасында көбірек танымал. Түнгі өмір Антанинаренина, Тсаралалана, Бехоририка, Махамасина және Андохалоның орталық аудандарында ең қызықты. Махамасина ауданындағы Спорт сарайы – елдегі халықаралық стандарттарға сай салынған жалғыз жабық алаң. Ол 1995 жылы Қытай үкіметімен салынды және концерттер, би, өнер көрсетулер, көрмелер мен жаңалыққа толы шаралар, мысалы, монстр жүк көліктерінің бәсекелеріне үнемі төсектеме береді. Қалада классикалық музыка орындалатын арнайы алаң жоқ, халықаралық артистердің концерттері де сирек болады. Классикалық, джаз және басқа да шетелдік музыка жанрлары, заманауи және қовременді би, театр және басқа да өнер түрлері шетелдік үкіметтер немесе жеке тұлғалар қаржыландыратын мәдени орталықтарда көрсетіледі. Олардың ішіндегі ең танымалдары – Франция үкіметі қаржылай қолдауымен жұмыс істейтін Альберт Камю мәдени орталығы және Антананариву француз альянсы. Сондай-ақ, Германия үкіметі қаржыландыратын Гете институтының бөлімшесі – Cercle Germano Malgache және АҚШ үкіметі қаржыландыратын Америка орталығы бар. Антананаривуда Рекс және Ритц деген екі кинотеатр бар, екеуі де отарлық дәуірде салынған. Бұл кинотеатрларда халықаралық фильмдер көрсетілмейді, бірақ кейде малагаси фильмдері көрсетіледі немесе жеке шаралар мен діни қызметтер үшін пайдаланылады.
Спорт
Регби Мадагаскардың ұлттық спорты болып саналады. Ұлттық регби құрамасына жергілікті тілден алынған "Маки" деген лақап ат берілген, бұл атау осы жерде таралған шағыр мүсілікті еске салады. Команда Антананаривудағы Маки стадионында жаттығады және ішкі ойындарын өткізеді. 2012 жылы салынған стадионның сыйымдылығы 15 000 адамға дейін, сондай-ақ команданың жаттығу залы мен әкімшілік кеңсесі бар. Антананаривуда бірнеше футбол командасы орналасқан; AS Adema Analamanga және Ajesaia Аналаманга аймағымен байланысты, ал USCA Foot CUA-мен байланысты, сонымен қатар AS Saint Michel 1948 жылдан бері осы атпен тарихи орта мектеппен байланыста. Бұл төрт команданың барлығы Махамасина қалалық стадионында жаттығады және жергілікті матчтарды өткізеді, ол елдегі ең ірі спорттық нысан. Ерлер баскетбол командалары Challenger және SOE (Équipe du Stade olympique de l'Emyrne) Антананаривуда орналасқан және Махамасинадағы Palais des Sports-те ойнайды. Антананариву университетінің спорттық кешені 2011 жылғы Африка баскетбол чемпионатының ресми жарысын қабылдау үшін пайдаланылды.
Ғибадат орындары
Құдайға сиынатын орындардың ішінде, көбінесе христиан шіркеулері мен ғибадатханалары бар: Мадагаскардағы Иса Мәсіх шіркеуі (Реформацияланған шіркеулердің әлемдік қауымдастығы), Мадагаскарлық лютеран шіркеуі (Лютерандық әлемдік федерациясы), Құдайдың жиналысы, Мадагаскардағы Библиялық баптист шіркеулер қауымдастығы (Баптисттердің әлемдік одағы), Антананариву Рим католик архиепископиясы (Католик шіркеуі). Сондай-ақ, мұсылман мешіттері де кездеседі.
Үкімет
Антананариву – Мадагаскардың астанасы, және Сенат, Ұлттық жиналыс, Жоғарғы Сот және президенттік кеңсе сияқты федералды басқару құрылымдары осы қалада орналасқан. Президенттік кеңселер қаланың оңтүстігінде орналасқан. Қалада 21 елдің дипломатиялық миссиялары жұмыс істейді. CUA алты нөмірленген округке (әкімшілік бөлімшелерге) бөлінген; тарихи тұрғыдан сайланған мэр және оның штаты басқарған. 2009 жылғы саяси дағдарыстан кейін, Антананариво мэрі Андри Ражоелинаның конституцияға қайшы келіп, мемлекет басшысы ретінде билікті басып алғаннан бастап CUA президент және де-факто мэрден тұратын арнайы делегациямен басқарылуда. Арнайы делегация президенті лауазымын 2014 жылдың наурыз айынан бері Ны Хасина Андриаманджато атқарып келеді. CUA қалалық әкімшілігі қаланы заң жүзінде дербестікпен басқаруға уәкілетті; басқаруды жеңілдету үшін көптеген механизмдер құрылған, бірақ олардың тиімділігі шектеулі. Қалалық бас жоспар қала басқару саясатының негізгі бағыттарын анықтайды, бірақ әкімшілік қызметкерлерінің көпшілігінде қала жоспарлау және басқару қабілеті жеткіліксіз, нәтижесінде жоспарды ұзақ мерзімді және шұғыл қажеттіліктерге жауап ретінде тиімді жүзеге асыру қиынға түседі. Бұл мәселені әкімдер мен қызметкерлердің жоғары айналымы күшейтеді, бұл CUA-ның бұрынғы әкімдіктері бастаған жобаларды жиі тоқтатады. Бұрынғы президент Дидье Рацирака кезінде қала әкімдігі "қызыл аймақтарды" құрды – онда қоғамдық жиналыстар мен наразылықтарға тыйым салынған. 28 маусымда 2001 жылы Равалумананна бұл аймақтарды жойып, жиналыс еркіндігін кеңейтті. Антананариву қарыз және басқарудағы кемшіліктерден зардап шегуде. CUA 2012 жылы қаланы халықаралық стандарттарға сәйкес басқару құны жылына 100 миллион долларға жететінін, ал жылдық кіріс шамамен 12 миллион доллар болатынын бағалады. Жақсы жылдары CUA қалалық жақсарту жобаларына 1-2 миллион доллар бөле алады. 2008 жылы қоғамдық су көздерінен су тоқтатылды, ал қалалық көше шамдары Jirama мемлекеттік коммуналдық компаниясына 3,3 миллион ария қарыз болғандықтан үнемі өшіріліп тұрды. Осыған жауап ретінде мэр Ражоелина қала әкімшілігіндегі ұзақ жылдар бойы жиналған тәртіп бұзушылықтар мен сыбайлас жемқорлықты анықтау үшін аудит жүргізді. CUA әлі де жоғары шығындарға қарағанда кірістің жетіспеушілігіне, көптеген CUA қызметкерлерін сақтаудың жоғары құнына, мемлекеттік жалдаудан түсетін кірістерді басқарудың нашар құрылымына және қала тұрғындары мен кәсіпкерлерден салық түсімдерін жеткіліксіз жинауға байланысты қиындықтарға тап болып отыр.
Туған қалалар мен бауырлас қалалар
Антананариву төрт қаламен бауырлас қалалар туралы келісім жасасқан. 1981 жылы Арменияның Ереван қаласымен бауырластық қатынас орнатылды. Бұл қала сонымен қатар Ресейдің Воркута, Қытайдың Сучжоу және Канаданың Квебек провинциясының Монреаль қалаларымен де бауырластық байланыста. 1962 жылы Антананариву мен Францияның Ницца қаласы арасында құрылған бауырлас қала қатынасы қазірде белсенді емес. 2019 жылы Антананариву қалалық коммунасының мэрі Малайзияның Кота-Кинабалу қаласын Антананариву қаласымен бауырластық қатынас орнатуға шақырды.
Білім
Мадагаскардың мемлекеттік және жеке университеттерінің көпшілігі Антананаривуда орналасқан. Бұл елдің ең көне жоғары білім беру институты, Мерина монархиясы тұсында құрылған Медицина колледжі және француз отаршылдық әкімшілігі тұсында құрылған Антананариву университеті. Мадагаскардың Ұлттық телеоқу орталығы (CNETMAD) Антананаривуда орналасқан. Қалада көптеген жеке бастауыш, орта және жоғары мектептер, сондай-ақ мемлекеттік мектептердің ұлттық желісі бар. Қалада бірнеше француз халықаралық мектептері орналасқан, оның ішінде Lycée Français de Tananarive, Lycée La Clairefontaine, Lycée Peter Pan және École de l'Alliance française d'Antsahabe. Сондай-ақ, американдық мектеп – Антананариву американдық мектебі және орыс мектебі – Антананаривудағы Ресей елшілігі мектебі (основная общеобразовательная школа при Посольстве России на Мадагаскаре) бар. Елдің ең беделді би мектебі K'art Antanimena Антананаривуда орналасқан. Қаладағы басқа да ірі би мектептері: Мадагаскар Католик Университетінің Le Club de Danse, Club de danse Kera arts'space à Antanimena және Le Club Mills. Бұл мәселелер Марк Раваломанананың әкімшілігі кезінде азайтылды, бірақ толыққанды жойылмады, ол санитария, қауіпсіздік және мемлекеттік басқаруға басымдық берді. Ол халықаралық донорлардан қоқыс жинау және кәдеге жарату жүйелерін құру, жолдар мен базарлар сияқты тозығы жеткен инфрақұрылымды қалпына келтіру және қоғамдық бақтарды қайта отырғызу үшін қаржы алды. Қаладағы санитарлық жағдайды жақсарту үшін ол халық тығыз қоныстанған және көп кететін жерлерде қоғамдық дәретханалар салдырды.
Көлік және байланыс
Қала тұрғындарының көпшілігі Антананаривуда жаяу жүреді. CUA 82 нөмірленген бағыттар бойынша қала ішінде жүретін 2400 жеке франчайзингтік микроавтобустар жүйесіне қатысты ережелерді белгілейді және сақтайды. Көлік министрлігі басқаратын тағы 2000 микроавтобус 8 бағыт бойынша жақын маңдағы қалашықтарға қатынайды. Бұл өзара байланысқан автобус жүйелері күніне шамамен 700 000 жолаушыға қызмет көрсетті. Қаланы айналма жолмен қоршаған, ал ұлттық тас жолдары (nationales) арқылы Махажанга, Толиара, Анцирабе, Фианаранцоа және Тоамасина қалаларымен тікелей байланыс бар. Осы басты тас жолдардан тараған тармақтар мен қосымша жолдар қаланы ұлттық жол желісімен байланыстырады. Антананариво бұрын пойыз арқылы шығыстағы Тоамасина және оңтүстік-шығыстағы Манакара қалаларымен, Анцирабе және Фианаранцоа арқылы байланысқан, бірақ 2019 жылдан бері жолаушылар пойыздары тоқтатылды. Қаланың басты теміржол вокзалы Соаранода, Avenue de l'Indépendance көшесінің бір шетінде орналасқан. Ивато халықаралық әуежайы қала орталығынан шамалы қашықтықта орналасқан, ол Антананаривоны елдің барлық ұлттық әуежайларымен байланыстырады. Ивато – ұлттық Air Madagascar әуе компаниясының хабы және аралдағы алыс қашықтыққа ұшатын рейстерді қабылдайтын жалғыз әуежай. Антананариводан Оңтүстік Африка мен Еуропа қалаларына тікелей рейстер бар. Қала Антананаривода мемлекеттік телерадио хабар тарату орталықтары мен көптеген жеке станциялардың бас кеңселері орналасқан. Антананариводағы үй шаруашылықтарының 80 пайызы радиоға ие. Fenon'ny Merina сияқты станциялар таулы аймақтың дәстүрлі және заманауи музыкасын ойнату арқылы барлық жастағы тыңдаушылардың қызығушылығын тудырады. Жастарға бағытталған станциялар батыс әртістерінің және малагаси орындаушыларының батыс үлгісіндегі шығармаларын, сондай-ақ фьюжн мен жағалау музыкалық стилдерін орындайды. Әуежайда евангелистік хабарлар мен күнделікті халықаралық және жергілікті жаңалықтар малагаси, француз және ағылшын тілдерінде беріледі. Антананариво тұрғындарының 40 пайызы теледидарға ие. Мадагаскардың барлық ірі газеттері осы қалада басылып, кеңінен таралады. Антананариводағы байланыс қызметтері елдегі ең жақсы деңгейде. Интернет және ұялы телефон желілері қолжетімді әрі арзан, бірақ қызмет көрсетуде үзілістер болып тұрады. Ұлттық пошта қызметі Антананаривода орналасқан, ал FedEx, DHL Express және United Parcel Service сияқты жеке халықаралық жеткізу компаниялары қалаға қызмет көрсетеді.