Кіріспе

Біріккен Ұлттар Ұйымының Израильдің Иерусалимді қоса аннексиялау әрекетін айыптауы

Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 1980 жылғы 20 тамызда қабылданған 478 қарары – Израильдің Шығыс Иерусалимді аннексиялауын айыптайтын БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің жеті қарарының соңғысы. БҰҰ ҚК 478 қарары Израильдің БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 476 қарарына бағынбағанын көрсетеді және Иерусалимді Израильдің "толық және біріккен" астанасы деп жариялаған 1980 жылғы Иерусалим заңын халықаралық құқыққа қарсы бұзушылық ретінде айыптайды. Қарар бұл заңды Кеңес мойындамайтынын және мүше мемлекеттерді Кеңестің шешімін қабылдауға шақырады. Бұл қарар сондай-ақ мүше мемлекеттерді қаладан дипломатиялық миссияларын шығаруға шақырады. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қарарлары Израильдің Шығыс Иерусалимдегі әрекеттеріне қатысты Бас Ассамблеяның екі қарарынан кейін қабылданды. Қарар 14 дауыспен қабылданды, қарсы дауыс болған жоқ, АҚШ дауыс беруден бас тартты.

Қабылдау және сын

Израиль бұл қаулыны толығымен қабылдамады және Сыртқы істер министрлігі "Иерусалимнің тәуелсіз Израильдің астанасы және ешқашан бөлінбейтін біртұтас қала ретіндегі мәртебесін кемсіртпейді" деп мәлімдеді. Кеңес алдында сөйлеген сөзінде АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Эдмунд Маски "Иерусалим мәселесі Таяу Шығыстағы кешенді, әділ және тұрақты бейбітшілікке қол жеткізу үшін жүргізілетін келіссөздер аясында қарастырылуы тиіс" деді. Резолюция жобасының Иерусалимнен елшіліктерді көшіруге қатысты бөлігіне тоқталып, Мемлекеттік хатшы бұл қаулының "негізгі қателіктері бар" екенін, ал АҚШ мемлекеттердің дипломатиялық миссияларын Иерусалимнен шығару туралы талапты "міндетті емес" және "күші жоқ" деп санайтынын, сондай-ақ "біз оны басқа елдерге диктант жасауға бағытталған бұзушылық әрекет ретінде қарастырмаймыз" деді. Ол сондай-ақ, АҚШ БҰҰ Хартиясының VII тарауына сәйкес Израилға қарсы санкциялар енгізуге қарсы күшпен тұруға дайын екенін айтты. Шломо Слонимнің пікірінше, Маскидің сөйлегенінің күштілігіне қарамастан, ол Иерусалимге қатысты американдық ұстанымды толыққанды түсіндірмеді. Ол Иерусалимнің оккупацияланған аймақ екенін нақты айтпады, бірақ мұндай мәртебені жоққа да шығармады. Ол Американың 1980 жылдың соңында Иерусалимге қатысты саясаты әлі де айқайсыздық пен шатастыққа толы екенін атап өтті.

Заңсыз жағдайларға қатысты шешімдер

Резолюциядағы екі шешім Иерусалимнің Негізгі Заңының заңсыздығы және Женева конвенциясын бұзу туралы болды, бұл халықаралық әдеттегі құқықтың ауыр бұзушылықтары болып саналады. Біріккен Ұлттар Ұйымы органдарының практикасының жинағы – БҰҰ органдарының шешімдерін талдап, тіркеуге арналған құқықтық жарияланым. Онда бұл шешімдердің Қауіпсіздік Кеңесі тарапынан 24-бапқа сәйкес, мүшелерінің атынан қабылданғаны айтылған. Олар Хартияның VII тарауы бойынша қабылданбаса да, ұйым заңсыз жағдайларға қатысты қабылданған шешімдерді барлық мүшелері үшін міндетті деп есептейді. Жинақта былай делінген: «24-баптың Қауіпсіздік Кеңесіне жалпы өкілеттіктер беруі мәселесі, 1971 жылғы 21 маусымда Намибия мәселесі бойынша Халықаралық соттың консультативтік пікірін бергеннен кейін талқылау тақырыбы болды (ICJ Reports, 1971, 16-бет)». 478-ші қаулы қабылданғаннан кейін Иерусалимде елшіліктері бар көптеген елдер өз елшіліктерін Тель-Авивке, Рамат-Ганға немесе Герцлияға көшірді. 2006 жылдың тамызында Коста-Рика мен Сальвадор елшіліктерін Иерусалимнен шығарғаннан кейін, 2018 жылдың мамырына дейін ешбір ел Иерусалимде елшілігін сақтап тұрмады. 2017 жылдың желтоқсанында президент Трамптың мәлімдемесінен кейін АҚШ 2018 жылдың 14 мамырында Тель-Авивтен Иерусалимге өз елшілігін көшірді.