Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Біріккен Ұлттар Ұйымы басшылығымен Иракта жүргізілген тексерулер
UN led inspections of Iraq
Біріккен Ұлттар Ұйымының арнайы комиссиясы (UNSCOM) – Ирактың Құрметті шығару және жаппай қырып-жою қаруларын қолдану саясатына сәйкестігін қамтамасыз ету үшін Біріккен Ұлттар Ұйымы құрған инспекциялық режим. 1991 жылдан 1997 жылға дейін оның директоры Рольф Экеус болды; 1997 жылдан 1999 жылға дейін оның директоры Ричард Батлер болды.
United Nations Special Commission (UNSCOM) was an inspection regime created by the United Nations to ensure Iraq's compliance with policies concerning Iraqi production and use of weapons of mass destruction after the Gulf War. Between 1991 and 1997 its director was Rolf Ekéus; from 1997 to 1999 its director was Richard Butler.
Қорытынды
Біріккен Ұлттар Ұйымының Арнайы комиссиясы (UNSCOM) – 1991 жылғы сәуір айында Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 687 қаулысымен құрылған инспекциялық жүйе. Ол Ирактың химиялық, биологиялық және зымырандық қару-жарақтарын жою жөніндегі міндеттемелерін орындауын қадағалау және Халықаралық атом энергиясы агенттігінің ядролық қару объектілерін жою жұмысына көмектесу үшін құрылған. UNSCOM инспекциялық жүйесі БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің бірнеше талаптарымен бірге келеді, атап айтқанда, Ирактың үкіметтік режимі Кувейтті тәуелсіз мемлекет деп ресми түрде мойындап, Перс шығанағындағы соғыс кезінде келтірілген зиянды өтеу үшін, соның ішінде Кувейт мұнайын атқылау және мемлекеттік инфрақұрылымды қирату үшін соғыс өтемақысын төлеуі керек еді. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Ирактың қару-жарақ бағдарламалары тоқтатылғанын және ирактық басшылар бақылау жүйелерін орнатуға рұқсат бергенін көретінше, БҰҰ-ның аталған санкциялары Иракқа қатысты сақталады. Комиссия 1980 жылдары Англияда білім алған ирактық микробиолог Рихаб Рашид Таханың Ирак үшін биологиялық қару жасағанына куәландыратын мәліметтер тапты. Тыйым салынған қарулар мен олармен байланысты объектілерді жою жұмысын негізінен Ирак жүзеге асырды, ал UNSCOM оны тұрақты түрде қадағалады. Инспекторлар 1998 жылы елден шығарылды, ал келесі жылы АҚШ комиссияның ресурстарын ирактық әскерін тыңдау үшін пайдаланды деген айыптамаларға байланысты таратылды. Қару-жарақ инспекторы Скотт Риттер кейіннен Рокингем операциясы Біріккен Ұлттар Ұйымының Арнайы комиссиясы тапқан мәліметтерді іріктеп алғанын мәлімдеді; ол 2003 жылы Иракқа басып кіруге себеп болған casus belli ретінде кейіннен пайдаланылған мәліметтер еді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Арнайы комиссиясының ізбасары – Біріккен Ұлттар Ұйымының Бақылау, тексеру және инспекция комиссиясы.
United Nations Special Commission (UNSCOM) was an inspection regime created with the adoption of United Nations Security Council Resolution 687 in April 1991 to oversee Iraq's compliance with the destruction of Iraqi chemical, biological, and missile weapons facilities and to cooperate with the International Atomic Energy Agency's efforts to eliminate nuclear weapon facilities all in the aftermath of the Gulf War. The UNSCOM inspection regime was packaged with several other UN Security Council requirements, namely, that Iraq's ruling regime formally recognize Kuwait as an independent state and pay out war reparations for the destruction inflicted in the Gulf War, including the firing of Kuwaiti oil supplies and destruction of public infrastructure. Until the UN Security Council saw that Iraq's weapons programs had been aborted and Iraqi leaders had allowed monitoring systems to be installed, the UN's aforementioned sanctions would continue to be imposed on Iraq. The commission found corroborating evidence that Rihab Rashid Taha, an Iraqi microbiologist educated in England, had produced biological weapons for Iraq in the 1980s. The destruction of proscribed weapons and the associated facilities was carried out mainly by Iraq, under constant supervision by UNSCOM. Inspectors withdrew in 1998, and disbanded the following year amid allegations that the United States had used the commission's resources to spy on the Iraqi military. Weapons inspector Scott Ritter later stated that Operation Rockingham had cherry picked evidence found by the United Nations Special Commission; evidence, he says, that was later used as part of the casus belli for the 2003 invasion of Iraq. The successor of the United Nations Special Commission was the United Nations Monitoring, Verification and Inspection Commission.
Тарих
Біріккен Ұлттар Ұйымының арнайы комиссиясын (ЮНСКОМ) Ролф Экеус, кейін Ричард Батлер басқарды. 1990 жылы Кувейтке басып кіргеннен кейін құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымының арнайы комитеті (UNSCOM) Иракқа бірнеше рет сапар жасағанда, қару инспекторларына Рихаб Рашид Таха әл-Хакам микробтық соғыс орталығының тауық жемі зауыты екенін айтты. "Бұл мал азығын өндіру зауытында қызық нәрселер көп болды, - деді кейін журналистерге ЮНСКОМ-ның атқарушы төрағасының орынбасары Чарльз Дюльфер, - оны қоршаған ауқымды әуе қорғанысынан бастап".
The United Nations Special Commission (UNSCOM) was headed by Rolf Ekéus and later Richard Butler. During several visits to Iraq by the United Nations Special Committee (UNSCOM), set up after the 1990 invasion of Kuwait to inspect Iraqi weapons facilities, weapons inspectors were told by Rihab Rashid Taha that the al Hakam germ warfare center was a chicken feed plant. "There were a few things that were peculiar about this animal feed production plant," Charles Duelfer, UNSCOM's deputy executive chairman, later told reporters, "beginning with the extensive air defenses surrounding it."
1991 - 1995 жылдар
Ирактағы БҰҰ қаруларын бақылау комиссиясы (UNSCOM) инспекторларына берілген өкілеттіктер: "Ирак аумағында алдын ала хабарламасыз еркін және шексіз қозғалыс"; "инспекция мақсатында, жер үстінде немесе жер астында орналасқан кез келген нысанға немесе объектіге кедергісіз кіру құқығы"; "UNSCOM қызметіне қатысты кез келген құжатты, деректі немесе ақпаратты сұрау, алу, тексеру және көшіру құқығы"; және "кез келген үлгіні алу және талдау, сондай-ақ оларды сайттан тыс талдау үшін алып кету және экспорттау құқығы". Ирак үкіметі UNSCOM инспекторларының жұмысына кедергі келтірді, олардың елге кіруіне кешігіп рұқсат берді. Бірақ халықаралық қауымдастықтан, әсіресе АҚШ-тан әскери шаралар қабылдануы мүмкін екенін ескерген Саддам Хусейн, UNSCOM инспекторларына елге кіріп жұмысын бастауға мәжбүр болды. 1991 жылдың тамызынан бастап АҚШ үкіметі UNSCOM-ға Lockheed U-2 барлау ұшағын қоюға келісті. Алынған суреттерді АҚШ сарапшылары талдады, бірақ олардың саны талдау мүмкіндігінен асып кетті. UNSCOM өкілеттігімен Скотт Риттер және басқа UNSCOM қару инспекторлары Lockheed U-2 суреттерін талдау үшін Израильге жүйлікті түрде алып өтті. Ирак бұл ақпаратты Израильге беруге наразылық білдірді. 1991 мен 1995 жылдар аралығында БҰҰ инспекторлары биологиялық және ядролық қару жасауға бағытталған ірі жобаны анықтады. Көптеген жабдықтар тәркіленіп, жойылды. Ирак БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 687-ші қаулысымен бекітілгендей, UNSCOM-мен және оның инспекцияларымен ынтымақтастық көрсетуден бас тартты. 1992 жылдың маусымына дейін, мерзімнен он ай өткен соң, Ирак үкіметі жаппай қырып-жою қарулары бағдарламалары туралы "толық, соңғы және ағылған есептерді" ұсынды. Алайда, бұл есептер толық емес және кемшіліктері бар деп танылды, сонымен қатар БҰҰ инспекторлары Ирак үкіметі тарапынан қысым мен қауіп-қорқытуларға ұшырады. 1991 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 699-шы қаулысы қабылданды, онда Ирак UNSCOM инспекцияларын қаржыландыруға жауапты екені жарияланды. 1995 жылы UNSCOM-ның бас қару инспекторы доктор Род Бартон Тахаға Израильден алынған құжаттарды көрсетті, онда Ирак үкіметі британдық Oxoid компаниясынан 10 тонна өсу ортасын сатып алғаны көрсетілген. Ирак комиссияны АҚШ тыңшылығының жасырын түрі деп айыптады және UNSCOM-ға Baath партиясының штаб-пәтері сияқты кейбір нысандарға кіруге рұқсат бермеді. Экеус мұндай тыңшылыққа қарсы тұрғанын айтса да, кейіннен агенттік комиссиясына көптеген айыптаулар тағылды, бірақ Бетлер бұл айыптауларды жоққа шығарды. БҰҰ-ның Ирактағы құрылымында UNSCOM-ды сынға алғандар болды, БҰҰ-ның гуманитарлық қызметкерлері инспекторларды бейресми түрде "БҰҰ қоқысы" деп атады. Ал БҰҰ-ның гуманитарлық қызметкерлері "қоян құшақтаушылар" деп аталды. 1996 жылы Ирактың биліктегі режимі Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 986-шы қаулысының шарттарына келісті, ол "мұнайға азық" келісімі болды, онда Иракқа әр алты ай сайын 2 миллиард долларлық мұнай сатуға рұқсат берілді, бұл оның күннен-күнге кедейленіп, азық-түлік тапшылығына тап болған халқына қажетті тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. Бұл келісім БҰҰ-ға мұнайдан түсетін кірістерді бақылауға және басқаруға, сондай-ақ қаражаттың бір бөлігінің соғыс өтемақыларын төлеуге және осы кезеңде Ирактағы UNSCOM жұмысына жұмсалуына мүмкіндік берді. Мұнайдан түскен кірістермен сатып алынған тауарларды бөлуді БҰҰ инспекторлары Ирак халқының барлығына әділ және тең үлестіруді қамтамасыз ету үшін қадағалайтын болды.
The powers given to UNSCOM inspectors in Iraq were: "unrestricted freedom of movement without advance notice in Iraq"; the "right to unimpeded access to any site or facility for the purpose of the on site inspection whether such site or facility be above or below ground"; "the right to request, receive, examine, and copy any record data, or information relevant to" UNSCOM's activities; and the "right to take and analyze samples of any kind as well as to remove and export samples for off site analysis". Acceptance of the intrusion of the UNSCOM's inspectors on the part of the Iraqi regime was slow coming. But with the threat of punitive military action looming from the international community, and particularly the U. S., Saddam Hussein begrudgingly allowed UNSCOM's inspectors into the country to begin their work. From August 1991 the U. S. government made a Lockheed U 2 reconnaissance aircraft available to UNSCOM. The imagery was analysed by U. S. analysts, but the volume of imagery exceeded analysis capacity. With UNSCOM authority, Scott Ritter and some other UNSCOM weapons inspectors also regularly took Lockheed U 2 imagery to Israel for analysis. Iraq protested about the supply of such information to Israel. Between 1991 and 1995, UN inspectors uncovered a massive program to develop biological and nuclear weapons. A large amount of equipment was confiscated and destroyed. Iraq by and large refused to cooperate with UNSCOM and its inspections as mandated by UN SC Res. 687 until June 1992, ten months after deadline, at which time the Iraqi government submitted "full, final and complete reports" on all of its weapons of mass destruction programs. These reports, however, were found to be incomplete and deficient, and at the same time UN inspectors were subjected to harassment and threats on the part of the Iraqi regime. United Nations Security Council Resolution 699 was also passed in 1991, declaring that Iraq was responsible for all funding of UNSCOM's inspections in Iraq. In 1995, UNSCOM's principal weapons inspector Dr. Rod Barton showed Taha documents obtained by UNSCOM from Israel that showed the Iraqi government had just purchased 10 tons of growth media from a British company called Oxoid. Iraq charged that the commission was a cover for US espionage and refused UNSCOM access to certain sites, such as Baath Party headquarters. Although Ekéus has said that he resisted attempts at such espionage, many allegations have since been made against the agency commission under Butler, charges which Butler has denied. Within the UN establishment in Iraq, UNSCOM was not without its critics, with the UN's humanitarian staff informally calling the inspectors 'UN Scum'. In return, the UN's humanitarian staff were called "bunny huggers". Also in 1996, the Iraqi ruling regime agreed to the terms of United Security Council Resolution 986, an oil for supplies agreement in which Iraq was allowed to sell $2 billion worth of oil every six months as a ways to purchase supplies for its increasingly impoverished and malnourished population. This agreement also allowed the UN to oversee the use and management of oil revenues, and to see that some of the funds went to pay war reparations and for the work of UNSCOM in Iraq during this period. The distribution of supplies purchased with oil revenues was also to be supervised by UN inspectors to ensure fair and equal distribution throughout the Iraqi population.
1999: ЮНСКОМ-тың аяқталуы
1999 жылдың желтоқсанында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 1284 қаулысын қабылдады, ол UNSCOM-ды Біріккен Ұлттар Ұйымының Бақылау, тексеру және инспекциялау комиссиясымен, сондай-ақ UNMOVIC деп те аталады, алмастырды. Төрт ел – оның ішінде Ресей, Франция және Қытай – 1284 қаулыға дауыс беруден бас тартты, бұл Ирак режимін қаулыны қабылдамауға итермеледі, себебі олар БҰҰ-ның Иракты "протекторат" ретінде қарауының жолы деп есептеді. UNSCOM-ның Ирактың қару-жарақ бағдарламаларын анықтау және жою мақсаты көптеген сәттіліктерге әкелді, бұл "биологиялық қаруды тексеруге жүйелі тәсілдің құндылығын" көрсетті. Дегенмен, 1990 жылдары БҰҰ-ның Иракқа қатысты санкцияларының жалпы әсері Ирак халқына теріс әсер етті. Грэхам Браун (2000) және Халлидей (1999) санкциялардың нәтижесінде ирактықтар арасындағы нашар тамақтану деңгейінің жоғарылағанын және нәресте өлім-жітімінің күрт өскенін айтты, бұл Саддамның "көктегі мемлекетіне" қатысы жоқ қарапайым ирактық азаматтарға зор зиян келтірді. Алайда, Дайсон мен Сетореллидің (2017) зерттеулері санкцияларға байланысты ирактық азаматтар арасында нәресте өлім-жітімі мен нашар тамақтанудың өскені туралы мәлімдемелердің Саддам режимімен 1999 жылғы ЮНИСЕФ сауалнамасын манипуляциялау нәтижесі болғанын көрсетті, сондай-ақ 2003 жылдан кейін жүргізілген толыққанды сауалнамалар БҰҰ санкциялары бала өлім-жітімі деңгейінің өсуіне себеп болды деген дәлелді жоққа шығарды.
In December 1999, the UN Security Council passed Resolution 1284, replacing UNSCOM with the United Nations Monitoring, Verification and Inspection Commission, also known as UNMOVIC. Four countries – among them Russia, France and China – abstained from voting on Res. 1284, which led the Iraqi regime to reject the resolution because they saw the resolution as a way for the UN to claim Iraq as a "protectorate". UNSCOM's intention of identifying and eliminating Iraqi weapons programs resulted in numerous successes, illustrating the "value of a system approach to biological arms verification". But the overall effect of the UN sanctions on Iraqi in the 1990s had some negative effects on the Iraqi people. Graham Brown (2000) and Halliday (1999) argued the sanctions caused malnutrition rates among Iraqis to increase and infant mortality rates to soar, exacting a heavy toll on ordinary Iraqi civilians not part of Saddam's patrimonial "shadow state". However, research by Dyson nd Cetorelli (2017) demonstrated that claims of a rise in infant mortality rates and malnutrition rates among Iraqi civilians due to sanctions were due to manipulation of a 1999 UNICEF survey by Saddam's regime, noting that comprehensive surveys after 2003 found no evidence that UN sanctions caused a rise in child mortality rates.
ЦРУ-ның ЮНСКОМ-ға кіріп-шығу туралы айыптаулары
1999 жылдың қаңтар айында АҚШ барлау қызметінің UNSCOM арқылы Ирак қауіпсіздігіне еніп, президент Саддам Хусейннің қозғалысын қадағалағаны туралы мәліметтер пайда болды. The Washington Post газетінің жеңілген тергеуі бойынша, БҰҰ техникалық мамандары болып жұмыс істеген ЦРУ инженерлері Батлердің білмеуімен ирактық объектілерге тыңдау құралдарын орнатқан, және осы құралдар инспекторлар байқаған түсіндірілмейтін "құсқындаған хабарламалардың" себебі болды. БҰҰ-ның бұрынғы қару-жарақ инспекторы Скотт Риттер кейіннен UNSCOM қызметкерлерінің бірінің тыңшылық жасағанын айыптады, сондай-ақ тыңшылықтың мақсаты Саддамды бомбалау үшін нысанаға алу болғанын мәлімдеді. Батлер болса, шетелдік барлау агенттіктері UNSCOM-ға "қосылып алған" деген айыптамаларды жоққа шығарды және Риттердің бірнеше мәлімдемелерінің фактілік дұрыстығына күмән келтірді.
Evidence that UNSCOM had been used by US intelligence to penetrate Iraqi security and track President Saddam Hussein's movements emerged in January 1999. An investigation by The Washington Post claimed that CIA engineers, working as UN technicians, installed equipment to spy on Iraqi sites without Butler's knowledge, and that this explained the unidentified "burst transmissions" that had been noted by the inspectors. Former UN weapons inspector Scott Ritter later accused some UNSCOM personnel of spying, and also alleged that the purpose of the spying was to target Saddam in the bombing. Butler, on the other hand, denied allegations that foreign intelligence agencies "piggybacked" UNSCOM and questioned the factual accuracy of several of Ritter's statements.
Батлер 1999 жылы қызметінен кетті
Батлер 1999 жылдың 30 маусымында БҰҰ қару-сақтау комиссиясынан (ЮНСКОМ) кетіп қалды.