Кіріспе

1967 жылғы Израильдің шығуын және шекараларды мойындау туралы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 242 (S/RES/242) қарары БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 1967 жылдың 22 қарашасында, Алты күндік соғыстан кейін бірауыздан қабылдады. Ол БҰҰ Хартасының VI тарауына сәйкес қабылданды. Бұл қарарды британдық елші лорд Карадон демеушілік етті және қарастырылып жатқан бес жобаның бірі болды. Преамбулада «соғыс арқылы аумақтарды басып алудың қабылдауға болмайтындығы және Таяу Шығыста әділ және тұрақты бейбітшілік орнату үшін жұмыс істеу қажеттігі, онда аймақтағы әрбір мемлекет қауіпсіздікте өмір сүре алады» делінген. Бірінші оперативтік бап «Харта принциптерін іске асыру Таяу Шығыста әділ және тұрақты бейбітшілік орнатуды талап етеді, ол келесі екі принципті қамтуы керек: (i) Израиль қарулы күштерін соңғы қақтығыста басып алынған аумақтардан шығару; (ii) барлық талаптарды немесе соғыс жағдайларын тоқтату және аймақтағы әрбір мемлекеттің егемендігін, аумақтық тұтастығын және саяси тәуелсіздігін құрметтеу және мойындау, сондай-ақ олардың күш қолдану немесе күш көрсету қауіпінен азат, қауіпсіз және танылған шекарада бейбіт өмір сүру құқығын қамтамасыз ету». Египет, Иордания, Израиль және Ливан БҰҰ арнайы өкілімен 242-ші қарарды іске асыру мәселелері бойынша консультациялар жүргізді. 1967 жылы оны сынаған Сирия 1972 жылдың наурыз айында қарарды «шартты түрде» қабылдады. Сирия Ям Киппур соғысының соңында (1973 жылы) атысты тоқтатуды көздейтін БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 338-ші қарарына ресми түрде қол қойды, ол 242-ші қарарды қамтыды. 1968 жылдың 1 мамырында БҰҰ-дағы Израиль елшісі Қауіпсіздік Кеңесіне Израильдің позициясын жеткізді: «Менің үкіметім әділ және тұрақты бейбітшілік орнату бойынша келісімге қол жеткізуді игілікке бағыттайтын Қауіпсіздік Кеңесінің қарарына келісім білдірді. Сондай-ақ, менің үкіметім әрбір араб мемлекетімен осы қарарға енетін барлық мәселелер бойынша келісімге келуге дайын екенін растауға уәкілеттік алдым». 242-ші қарар араб-израиль қақтығысы бойынша ең көп қабылданған қарарлардың бірі болып табылады және тараптар арасындағы келешектегі келіссөздердің негізін құрады. Бұл Израиль мен Египет арасындағы (1979 жылғы) және Иорданиямен (1994 жылғы) бейбіт келісімдерге, сондай-ақ 1993 және 1995 жылдардағы палестиналықтармен жасалған келісімдерге әкелді.

Кіріспе

Екінші преамбулалық сілтемеде былай делінген: "Соғыс арқылы аумақтарды иемденудің қабылданбастығын және аймақтағы әрбір мемлекеттің қауіпсіздікте өмір сүретін әділ және тұрақты бейбітшілік үшін жұмыс істеу қажеттігін атап көрсетіледі". Срижита Джа және Аксадха Мишра "1945 жылға дейін жаулап алу арқылы аумақтарды иемденудің заңды түрі болды" деді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлттар Лигасының Келісімінің 10-бабы жаулап алу құқығын шектеді (бірақ жоймады), яғни Ұлттар Лигасының мүшелері шабуылдық соғысқа қатысқан мемлекеттің "аумақтық тұтастығы мен қолданыстағы саяси тәуелсіздігін" сақтауға міндетті болмады. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысының 2-бабы барлық мүшелерді "өздерінің халықаралық қатынастарында кез келген мемлекеттің аумақтық тұтастығына немесе саяси тәуелсіздігіне қарсы күш қолданудан немесе Біріккен Ұлттар Ұйымының мақсаттарына қайшы келетін кез келген басқа амалдан бас тартуға" міндеттейді. Майкл Линк бұл Жарғының 2-бабы "жаулап алу арқылы ешқандай құқық болмайды" деген басым заңдық қағиданы қамтиды дейді. Оның сөзіне қарағанда, бұл қағида 19 ғасырдың соңынан бері көптеген халықаралық конференциялар, доктриналар және келісімдер арқылы білдірілді. Линк мысал ретінде 1890 жылы өткен Америка мемлекеттерінің бірінші халықаралық конференциясын, 1932 жылғы АҚШ-тың Стимсон доктринасын, 1932 жылғы Жапонияның Қытайға қарсы агрессиясы туралы Ұлттар Лигасының резолюциясын, 1936 жылғы Буэнос-Айрес декларациясын және 1941 жылғы Атлантикалық хартаны келтіреді. Сурья Шарма БҰҰ Жарғысы бойынша, өзін-өзі қорғау мақсатындағы соғыс жаулап алу арқылы құқықтарға ие болуға әкелмейді дейді. Ол соғыс заңды түрде басталғанның өзінде, заңды өзін-өзі қорғау шегінен аспауы керек екенін айтады.

Бейбітшілік үшін жер

Резолюция сондай-ақ "жерді бейбітшілікке айырбастау" формуласын іске асыруға шақырады, ол Израильдің 1967 жылы басып алған "аумақтарынан" бас тартуын, көршілерімен бейбітшілік орнатуын талап етеді. Бұл сол кездегі маңызды қадам болды, өйткені 1979 жылғы Египет-Израиль бейбіт келісіміне дейін араб мемлекеттері мен Израиль арасында бейбіт келісімшарттар болған жоқ. "Бейбітшілік үшін жер" Египет-Израиль бейбіт келісімінің негізі болды, онда Израиль Синай түбегінен шықты (Египет Палестинаны азат ету ұйымының пайдасына Газа белдеуіне деген талаптарын алып тастады). Иордания Батыс жағалауға қатысты өз талаптарынан Палестинаны азат ету ұйымының пайдасына бас тартты және 1994 жылы Иордан өзенін Иорданияның шекарасы ретінде белгілеген Израиль-Иордания бейбіт келісіміне қол қойды. 1990 жылдары Израиль мен Сирия арасындағы қарым-қатынасты қалыпқа келтіру және Израильдің Голан биіктіктерінен кетуі туралы келіссөздер жүргізілді. Бірақ бейбіт келісімге қол қойылмады, себебі Сирия Иордан өзенінің аңғарында 1948 жылы басып алып, 1967 жылға дейін ұстап тұрған 25 шаршы километр жерді қайтарып алып, оны ұстап қалуды қалады. Біріккен Ұлттар Ұйымы 1948 жылғы шекараны ғана мойындайтындықтан, Араб блогынан тыс Сирияның ұстанымына қолдау аз, сондай-ақ Голан биіктіктері мәселесін шешуде де. БҰҰ-ның қарары палестиналықтарды нақты атамайды. Ұлыбритания Батыс жағалау мен Транс-Иордания арасындағы одақты мойындады. Лорд Карадон тараптар қарардағыдай, басып алынған аумақтардан шығу Шығыс Иерусалимге қатысты деп есептегенін айтты. "Дегенмен, Иерусалимнің болашағы соншалықты маңызды, сондықтан біз бұл мәселені 1967 жылғы Резолюцияда нақты қарастыруымыз керек еді деп айтуға болады. Қазір мұны айту оңай, бірақ мен сенімдімін, егер біз Иерусалим мәселесін сол кезде жеке мәселе ретінде көтеруге немесе шешуге тырысқан болсақ, бірауыздан шешім қабылдауға тырысудағы міндетіміз әлдеқайда үлкен болар еді, тіпті мүмкін емес". 1994 жылы АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Мадлен Олбрайт БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне: "Біз Израильдің 1967 жылы басып алған аумақтарын "Басқынға алынған Палестина аумағы" деп сипаттауды қолдамаймыз. Менің үкіметімнің пікірінше, бұл тіл егемендікті білдіреді, Израиль мен ПОО келіскен мәселе аумақтардың түпкілікті мәртебесі туралы келіссөздер барысында шешілуі керек. Егер бұл мәтін қарардың оперативтік тармақтарында болса, нақты айтайын: біз вето қолданатын едік. Шындығында, біз бүгін әйелдер мәртебесі жөніндегі комиссияның қарарына қарсы дауыс береміз, себебі ол Иерусалимді "басып алған палестиналық аумақ" деп атайды". Палестиналықтарды Осло келісімдеріне әкелген келіссөздерде Палестинаны азат ету ұйымы өкілдік етті. Олар "Қауіпсіздік Кеңесінің 242-резолюциясына негізделген тұрақты келісімді" көздеді. Осло келісімінің негізгі шарты - Израильді тану үшін алты күндік соғыс кезінде басып алынған кейбір немесе барлық аумақтарда Палестина автономиясын құру. Алайда Палестина билігінің сыртқы істер министрі Набиль Шаат былай деді: "Ел бостандыққа шыққаннан кейін немесе қазір мемлекет құрылатынын жарияласа да, оның шекарасы 1967 жылдың 4 маусымындағыдай болуы керек. Біз енді ҰҚШҰ-ның 242-ші қарарына негізделген шекарасыз немесе шекарасы бар мемлекетті қабылдамаймыз, бұл енді орынсыз деп санаймыз. Керісінше, 242-ші резолюцияны Израиль кейінге қалдыру үшін пайдаланды". Бұдан кейін Қауіпсіздік Кеңесі 1515 (2003) қарар қабылдады, онда 242 қарар еске алынды және Израиль-Палестина қақтығысына екі мемлекетпен тұрақты шешімге жету үшін Таяу Шығыс тоғызының Жол картасы бекітілді. Төртжақты жоспар Араб-Израиль қақтығысын жан-жақты шешудің бір бөлігі ретінде БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 242, 338, 1397, 1515, 1850 қарарлары мен Мадрид қағидаттарына негізделген тікелей екіжақты келіссөздер жүргізуді талап етеді. Төртжақты келісімде Израиль мен Палестина арасындағы қақтығыстың жалғыз тиімді шешімі 1967 жылы басталған оккупацияны тоқтататын келісім болып табылады; тараптар бұрын анықтаған барлық тұрақты мәртебе мәселелерін шешеді; және екі халық үшін екі мемлекет арқылы екі тараптың тәуелсіз отандары туралы ұмтылыстарын жүзеге асырады, Израиль және тәуелсіз, жалғасқан және өмір сүруге қабілетті Палестина мемлекеті, бейбітшілік пен қауіпсіздікте қатар өмір сүреді. 2004 жылы 14 сәуірде АҚШ президенті Джордж Буш Израиль премьер-министрі Ариэль Шаронға: "АҚШ Израильдің қауіпсіздігіне, оның ішінде қауіпсіз, қорғауға болатын шекараларға деген берік міндеттемесін қайталайды" деді. Израильдік шенеуніктер 1967 жылғы қару тоқтату желісі қорғауға болатын шекара емес екенін айтады, себебі Израильдің ең тар жері тоғыз шақырымды құрайды, Батыс жағалаудың биік жерлерінен ракеталық оқтарға ұшырауы мүмкін және Иорданнан Иордан өзені арқылы контрабанданы тоқтатуға шамасы келмейді. Осылайша, Израильдік шенеуніктер түпкілікті шекаралардың қауіпсіздік мәселелерін ескеретіндей түзетілуін талап етеді. 1860 (2009) қарары 242 қарарды еске салды және Газа белдеуі 1967 жылы басып алынған аумақтың бір бөлігі болып табылатынын, ол палестиналық мемлекеттің құрамына кіретінін атап өтті.

Келіссөздер мен жобалау процесі

Конгресс зерттеу қызметінің (CRS) қысқаша нұсқасында президент Джонсонның 1968 жылдың 10 қыркүйегінде сөйлеген сөзінде және мемлекеттік хатшы Роджерстің 1969 жылдың 9 желтоқсанында сөйлеген сөзінде айтылған саясат мәлімдемелері келтірілген: "АҚШ шекаралар келіссөздер арқылы шешілуі және өзара мойындалуы керектігін, 'жаулап алудың салмағын көрсетпеуі керектігін' және 1967 жылға дейінгі шекараларды түзету 'қажетсіз' болуы керектігін мәлімдеді". Президент Картер Мемлекеттік департаментінен "Резолюцияға барлық басып алынған аумақтар кірмейтіндігі туралы Израиль позициясына қандай да бір әділдік бар ма, жоқ па, соны анықтау үшін" есеп сұраған. Мемлекеттік департамент баяндамасында былай деп қорытынды жасалды: Қауіпсіздік кеңесінде толықтай әскерді шығару идеясы кеңінен қолдау тапты. Тек Американың күш-жігерінің арқасында ғана әскерді шығару туралы ережеде сөзсіз сөздерді қолданатын қарар қабылданды. Бұл нәтижеге қол жеткізу барысында АҚШ араб мемлекеттеріне және Қауіпсіздік кеңесінің басқа да бірнеше мүшелеріне 1949 жылғы қарулы келісімге тек қана елеусіз өзгерістер енгізуді көздегенін түсіндірді. Израиль бұл әрекетті қарсы алмады. Рут Лапидот Израильдің қабылдап алған көзқарасын сипаттап, бұл қаулы Израильге "кейбір аумақтарды" ұстап тұруға мүмкіндік берді деп санайды. Ол "Егер барлық аумақтардан кетуге міндеттілік болса, "қауіпсіз және танылған шекараларды" белгілеу туралы ереже мағынасыз болар еді". АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджер біреудің "Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 242-ші қарары" деген сөздерді бірінші рет естігенін еске түсірді. Ол сөз тіркесі өте қарапайым болғандықтан, баяндамашы өзін әзілдеп жатыр деп ойлады. Киссинджер сол кездегі әртүрлі талаптарды ақтайтын сөздердің негізгі ұстанымдарды түсіндірудің орнына, оларды жасырып тастағанын түсінбейтінін айтты. Киссинджер бұл "қақтығысты көзқарастар" кез келген нақты сауда-саттыққа жол бермейтінін айтты және былай деп түсіндірді: Иорданияның 242-резолюцияға келісуі 1967 жылы біздің БҰҰ-дағы елшісі Артур Голдбергтің уәдесі бойынша, біз Иорданияның Батыс жағалауын кішігірім шекаралық түзетулермен қайтару үшін жұмыс істейміз және Иорданияның Иерусалимде рөлін алу үшін өз ықпалымызды пайдалануға дайынбыз. Алайда, Генри Киссинджерге сөйлеген сөзінде президент Ричард Никсон: "Сіз де, мен де олардың басқа [1967] шекараларға қайтып бара алмайтынын білеміз. Бірақ біз Израиль соғыста жеңіске жеткендіктен, 1967 жылғы соғыста жеңіске жеткендіктен, біз жай ғана статус-квоны жалғастырамыз деп айтуға болмайды. Бұл мүмкін емес". Киссинджер: "Мен бұдан да көп келісе алмаймын" деп жауап берді. Бұдан басқа, президент Джеральд Форд: "АҚШ әділ және тұрақты бейбітшілік ұстанымын қолдайды, бұл біздің мақсатымыз болып қала береді, ол екі жаққа да қолайлы болуы керек. АҚШ шекарада нақты ұстанымға келмеді. Егер ол солай істесе, онда Израильдің Сириямен бейбіт келісімге қол жеткізуі үшін Израильдің Голан биіктігінде қалуы керек деген Израильдің ұстанымына үлкен мән береді". Сонымен қатар, мемлекеттік хатшы Джордж Шульц: "Исраил ешқашан келіссөздер жүргізбейді немесе 1967 жылғы шекараға қайтып оралмақ емес". Мемлекеттік хатшы Кристофер Нетаньяхуға жазған хатында: "Мен Израильдің қауіпсіз және қорғауға болатын шекараларға құқығы бар екендігін, оны көршілерімен тікелей келісіп, келісу керек екендігін қайталап айтқым келеді". "Байлық аумақтар" деген мәтінді қолдауға негіз болған басты дәлел - британдық және американдық ресмилер резолюцияны дайындауға қатысқанда, исраилдіктерге талапты азайту үшін, нақты мақаланы әдейі алып тастады деген пікір. 1967 жылы Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Джордж Браун айтқандай: Израиль қазір араб жерінің үлкен аумақтарын ресми түрде емес, іс жүзінде басып алды, ал қазір араб босқындары өте көп. Израильдің немесе оның басшыларының көпшілігі жаңадан қосылған араб аумағының көп бөлігін, әсіресе Иордан алқабы, Иерусалим және басқа да осал аймақтарды тұрақты түрде отарлауды қалайтыны анық болды. Бұл мені Біріккен Ұлттар Ұйымында белсенділікке шақырды, нәтижесінде Қауіпсіздік Кеңесінің 242 қарары бір ауыздан қабылданды. Ол "соғыс арқылы аумақтың қабылдануына жол берілмейтіндігін" жариялайды және "аймақтағы әрбір мемлекеттің аумақтық қол сұғылмаушылығы мен саяси тәуелсіздігін кепілдендіру" қажеттігін де растайды. Онда "Исраил әскерлерінің соңғы қақтығыстар кезінде басып алынған аумақтардан кетуі" талап етіледі. Ол "соңғы қақтығыстар кезінде басып алынған" аумақтардан Израильдің кетуін талап етпейді, сондай-ақ "барлық" деген сөзді қолданбайды. Егер осы екі сөз қосылған болса, қарарды қабылдау мүмкін болмас еді, бірақ ол бейбітшілікке келісімге келу үшін келіссөздер жүргізілуі керек екенін көрсетеді. Әр тараптың бір нәрседен бас тартуға дайын болуы керек: қарар бейбіт келісімге келіссөздер жүргізу туралы не болуы керектігін нақты айтпайды, өйткені бұл бейбіт келісімге келіссөздер жүргізудің мәні. Лорд Кардон, қарардың бас авторы, сәл өзгеше көзқарасқа ие. Оның назары "қанағаттанарлықсыз" 1967 жылғы шекараны мәңгілік етуге жол бермеу үшін, нақты мақаланың жоқтығына бағытталған, Израильдің күшпен алған жерін сақтап қалуға рұқсат беру үшін емес. Өзара келісіммен шекараны түзетуге рұқсат етіледі: 1967 жылғы шекараның қанағаттанарлықсыз екенін білгендіктен, мен бұл шекараны мәңгілік ететін сөздерді қарарға қолданбауға дайын болдым. Дегенмен, қайтадан айту қажет, басты принцип - "соғыс арқылы аумақтың қабылдануына жол берілмейтіндігі" және бұл 1967 жылғы шекараның араб жағындағы аумақты басып алғандықтан, оны жай ғана басып алғандықтан, оны аннексиялауға ешқандай негіз болмайды. Мәңгілік "қауіпсіз және танылған" шекараны анықтаудың ақылды жолы - Шекара комиссиясын құрып, екі тараптың да пікірін тыңдап, содан кейін жаңа шекара туралы бейтарап ұсыныстар жасау болар еді, әрине, "қабылдануға болмайтындық" принципін ескере отырып. Артур Дж. Голдберг, қарардың тағы бір авторы, 242-қарарының шығару көлемін анықтамайтынын айтты және бұл мәселені тараптар арасында келісу керектігін қосты: Мистер Майкл Стюарт, Сыртқы істер мен Достастық істері министрі, Парламенттегі сұраққа жауабында, 9 желтоқсан 1969 жыл: "Бұрын түсіндіргенімдей, маңызды Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің қарарында аумақтардан шығуға және қауіпсіз және танылған шекараларға сілтеме жасалған. Бұрынғыдай, біз бұл екі нәрсені бірдей қарастыру керек деп санаймыз және "аумақтар" сөзінің алдындағы "барлық" сөзінің жоқтығы әдейі жасалған". Мистер Джозеф Дж. Сиско, Мемлекеттік хатшысының көмекшісі, 12 шілде 1970 жыл (NBC "Кездесу"): "Бұл Резолюция "маусымның 5-інен бұрынғы шекараға шығу" демеді. Резолюция тараптар "деп аталатын соңғы қауіпсіз және танылған шекараларға келісу үшін келісімге келуі керек" деді. Басқаша айтқанда, соңғы шекара мәселесі - тараптар арасындағы келіссөздердің мәселесі". Мистер Сиско 1967 жылы Халықаралық Ұйымдар ісі жөніндегі Мемлекеттік хатшысының көмекшісі ретінде резолюцияны дайындауға белсенді қатысты. Президент Линдон Б. Джонсон: Біріншіден, дағдарыс аймақтағы барлық мемлекеттердің саяси тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығына құрмет көрсетудің маңыздылығын көрсетеді. Біз осы дағдарыстың шыңында бұл принципти растадық. Біз бүгін барлығының атынан оны қайта растаймыз. Бұл принцип тек тараптар арасындағы бейбітшілік негізінде ғана Таяу Шығыста тиімді бола алады. Аймақ елдері 20 жылдан бері тек қана нәзік және бұзылған келісім шарттарына ие. Оларға енді танылған шекаралар және оларға...

АҚШ-тың ұстанымы

1967 жылдың 19 маусымында президент Джонсон бес қағиданы жариялады, оның ішінде бейбітшілік үшін жер беру қағидасы да бар. Ол БҰҰ-ның Таяу Шығыс дағдарысын реттеудің құрамдас бөліктері осы қағидалар екеніне сенді. АҚШ үкіметі "әрбір форумда, әр деңгейде, әр сағатта бейбітшілік үшін өз үлесін қосады" деп уәде берді. 1967 жылдың 12 шілдесінде Мемлекеттік хатшы Раск АҚШ-тың Таяу Шығыс дағдарысына қатысты ұстанымы президенттің 19 маусымдағы мәлімдемесінде баяндалғанын және бұл араб мемлекеттері мен Израиль арасындағы әділ және теңдікті қамтамасыз ететін келісімнің негізін құратынын мәлімдеді. 1967 жылдың 16 тамызында Израильдің Сыртқы істер министрлігі Израильдің 19 маусымда президент айтқан қағидалармен келісетінін және олардан кез келген ауытқуды қабылдамайтынын мәлімдеді. 1967 жылдың 9 маусымында Израильдің Сыртқы істер министрі Эбан АҚШ-тың БҰҰ-дағы елшісі Артур Голдбергке Израильдің аумақты кеңейтуді көздемейтінін және "колониялық" мүдделері жоқ екенін жеткізді. Мемлекеттік хатшы Раск Израиль үкіметіне Иорданиямен келісімге келу үшін Иорданияға Иерусалимнің Ескі қаласында ерекше мәртебе берілмесе, әлемдік қауымдастық бұл келісімді қабылдамайтынын ескертті. АҚШ Иордания Батыс жағалауының көп бөлігін алатынын болжады, себебі ол Иорданияның аумағы деп саналды. 1967 жылдың 3 қарашасында Елші Голдберг, Сиско және Педерсен мырзалармен бірге Иорданияның Хусейн патшасын қабылдады. Голдберг АҚШ саяси тәуелсіздік пен аумақтық тұтастық қағидасына берік екенін және оны екіжақты және БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қарарында ашық түрде растауға дайын екенін айтты. Голдберг АҚШ аумақтық тұтастыққа, әскерлердің шығарылуына және қауіпсіз шекараларды мойындауға сенетінін мәлімдеді. Голдбергтің сөзіне göre, аумақтық тұтастықтың екі маңызды ұстанымы бар: барлық елдер үшін танылған және қауіпсіз шекараларға қайту қажет, бұл міндетті түрде бұрынғы келісім сызықтарымен шектелмейді, сондай-ақ түзетулерде өзара келісім болуы керек. Уолт Ростоу президент Джонсонға Мемлекеттік хатшы Раск мырза Эбанға АҚШ-тың тұрақты шекараны қолдауы АҚШ-тың аумақтық өзгерістерді қолдауы дегенді білдірмейтінін түсіндіргенін хабарлады. Мемлекеттік хатшының орынбасары Юджин Ростов пен Израильдің елшісі Хармонның кездесуінің протоколында Ростов АҚШ-тың жалпы қарулы келісімдерден бейбітшілік жағдайларына көшу қажеттігіне және бұл қарулы келісімдерде көзделгендей, қарулы келісім сызықтарына қатысты кейбір түзетулерді қамтитынын айтты. Ростов Хармонға АҚШ-тың Сыртқы істер министрі Эбанға келісімнің бағыты қарулы келісімге сәйкес негізгі өзгерістерге емес, қауіпсіздік пен демилитаризация шараларына бағытталатынын жеткізгенін айтты. Хармон Израильдің позициясы Иерусалимнің біріктірілген басқаруда ашық қала болуы керек екенін, бірақ Иорданияның Иерусалимге деген мүддесі "егемендік" сияқты шаралар арқылы қанағаттандырылуы мүмкін екенін мәлімдеді. Ростов АҚШ үкіметінің (Харман растағандай) Израиль үкіметінің Иерусалимге қатысты позициясы Ебан, Харман және Эврон бірнеше рет айтқандай, Иерусалим келіссөздерге жататындығын ескеретінін айтты. Елші Голдберг Хусейн патшаға АҚШ-тың аумақтық тұтастыққа қатысты берген уәделерін жеткізді. Голдберг АҚШ Иорданияны тек Шығыс жағалаудан тұратын ел ретінде қарастырмағанын және АҚШ Батыс жағалаудың Иорданияға кішігірім шекаралық түзетулермен қайтарылуын қолдауға дайын екенін айтты. АҚШ Иорданияға кез келген аумақтың орнына өтемақы алу үшін өз ықпалын қолданады. Соңында, АҚШ Иорданияның Иерусалимге қатысты ұстанымымен келіспесе де, Израильдің Иорданияға қатысты ұстанымымен келіспесе де, Иорданияның Иерусалимде рөлі болуын қамтамасыз ету үшін өз ықпалын қолдануға дайын болды. Мемлекеттік хатшы Раск президент Джонсонға Голдбергтің Хусейн патшаға аумақтық тұтастыққа қатысты уәдесін растағанын хабарлады. Президент Джонсон, король Хусейн және Мемлекеттік хатшы Расктың келесі кездесуі кезінде Хусейн резолюцияның басып алынған аумақтардан шығуды талап ететін сөз тіркесінің египеттіктер Газадан, ал иорданиялықтар Батыс жағалаудан шығуы керек деген мағынада түсіндірілуі мүмкін екенін айтты. Оның сөзіне göre, бұл мүмкіндік премьер-министр Ешколдың сөйлеген сөзінен көрінеді, онда Газа мен Батыс жағалаудың екеуі де "басып алынған аумақ" деп мәлімделген. Президент келісті және ол Израильді осы бапқа енгізу туралы Голдберг елшімен сөйлесетінін уәделеді. Елші Голдберг Хусейн патшаға арабтардың заңды алаңдаушылықтары мен ұсыныстарын ескергеннен кейін АҚШ бірінші оперативтік тармақта "Қарулы күштер" сөзінің алдына "израильдік" сөзін қосуға дайын екенін айтты. Мемлекеттік департаменттің зерттеуі Хусейн патшаның 8 қарашада президент Джонсонмен кездескенін, президентке Мемлекеттік хатшы Раск АҚШ-тың түсіндірмесін жеткізгенін, иорданиялық монархтың ізраилдік әскерлердің басып алынған жерлердің көп бөлігінен қанша уақыттан кейін шығатынын сұрағанын көрсетті. Президент "Алты ай ішінде" деп жауап берді.

ҚҰҰ

242-ші қарар қабылданғаннан кейін бір күн өткен соң Палестинаны азат ету ұйымы (ПҰҰ) оны "Палестинаның араб сипатына, Палестина мәселесінің мәніне және палестиналық халқының өз отанына құқығына қайшы келетін" деп қабылдамады және "араб ұлтының үмітін қисады, ұлттық ұмтылыстарын елемеді [және] палестиналық халқының болуын және өзін-өзі анықтау құқығын жоққа шығарады". Бірінші Палестина Ұлттық Кеңесі (ПҰК) тұжырымдаған 1964 жылғы Ұлттық хартаның орнына, 1968 жылдың шілдесінде Каирде өткен төртінші ПҰК-та жаңартылған Ұлттық харта жасалды. 1974 жылдың 8 маусымында Каирде өткен 12-ші ПҰК-та ПҰҰ Он тармақты бағдарламаны қабылдады. Кейбір радикалды топтар бөлініп, "Қарсыласу фронты" құрды. Сол күні ПҰК Женева процесіне қатысуды ПҰҰ атқару комитетіне ұсынды. БҰҰ 242 қарарына қарсылығын қайталап, ПҰҰ "242 қарарынан өзгеше" аяда жұмыс істеуі керек екенін айтты. Бұл бағдарлама, қарсыласушылармен жасалған келісім, екі мемлекеттік шешімнің мүмкіндігін ұсынған ПҰҰ-ның алғашқы ресми құжаты болды. Израиль мұндай шарттарды қабылдамауы мүмкін болғанымен, құжат келісімге келуге ынталанды. Ғалым Шаул Мишалдың сөзіне сүйенсек, "ПҰҰ-ның оккупацияланған аумақтарға қатысты ұстанымында нақты өзгеріс болды; әскери күреске берілген біржақты қолдау содан бері саяси шараларды қарастыруға дайындықпен толықтырылды". Азшылық болғанымен, "Қарсыласу фронтының" құрылуы ПҰҰ барлық палестиналықтарды білдірмейтініне және сондықтан Женеваға қатысуға құқығы жоқ екеніне аргумент келтіруге мүмкіндік берді. 1974 жылдың 22 қарашасында Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының 3236 қарары палестиналық халқының өзін-өзі анықтау, ұлттық тәуелсіздік және Палестинадағы егемендік құқығын мойындады. Сондай-ақ ол ПҰҰ-ны палестиналық халқының жалғыз заңды өкілі деп таныды және оған Біріккен Ұлттар Ұйымында бақылаушы мәртебесін берді. 1975 жылы Синай II келісімінің бір бөлігі ретінде Киссинджер Израильге АҚШ Израильдің өмір сүру құқығын мойындамайынша және Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 242 және 338 қарарларын қабылдамайынша ПҰҰ-мен жұмыс істемейтінін уәделеді. 1978 жылғы Кемп-Дэвид келісімдері палестиналық мәселені шешуге тырысты, бірақ палестиналықтардың тікелей өкілдігі болмады. 1988 жылғы Палестинаның Тәуелсіздік декларациясында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 242 қарары негізінде көпжақты келіссөздер жүргізуге шақыру кірді, кейін "Тарихи келісім" деп аталды, бұл екі мемлекеттік шешімді қабылдауды және Израиль мемлекетінің заңдылығына күмән келтірмеуді білдірді. ПҰК тек араб Иерусалимінен және "оккупацияланған араб аумақтарынан" шығуды талап етті. Ясир Арафаттың Женевадағы кейінгі мәлімдемелерімен бірге АҚШ бұл мәлімдемені диалогқа негіз ретінде қабылдады. 1991 жылғы Мадрид конференциясында Израиль ПҰҰ-мен тікелей қарым-қатынас жасаудан бас тартты, ал палестиналықтар Иорданиямен бірлескен делегацияның құрамына кірді. Соңында, 1993 жылғы Принциптер декларациясында және одан кейінгі Израиль-Палестина келісімдерінде Израиль мен ПҰҰ бір-бірін мойындады және 242 және 338 қарарларына сәйкес жұмыс істеу шарттарына келісті.

Іске асыру

1967 жылғы 23 қарашада Бас хатшы Гуннар Джаррингті тараптармен резолюцияны іске асыру бойынша келіссөздер жүргізу үшін арнайы өкіл етіп тағайындады, осылайша «Джарринг миссиясы» құрылды. Израиль, Египет, Иордания және Ливан үкіметтері Джаррингтің тағайындалуын мойындады және оның «ұшақ дипломатиясына» қатысуға келісті, бірақ резолюцияны түсіндірудегі маңызды мәселелер бойынша араларында келіспеушілік болды. Сирия үкіметі Джаррингтің миссиясын қабылдамады, өйткені Израильдің толыққанды әскерін шығаруы келіссөздерді жалғастырудың алғы шарты деп санайтын. Джаррингтің жетекшілігімен жүргізілген келіссөздер 1973 жылға дейін созылды, бірақ қандай да бір нәтиже бермеді. 1973 жылдан кейін Джарринг миссиясы екі және көпжақты бейбітшілік конференцияларымен ауыстырылды.