Кіріспе

Америка Құрылтайшы Атасы, саясаткер және дәрігер (1735–1819)
Америка саясаткері

Хью Уильямсон (5 желтоқсан 1735 – 22 мамыр 1819) – Америка Құрылтайшы Атасы, дәрігер және саясаткер. Ол АҚШ Конституциясына қол қойған және Конституциялық конвенцияда Солтүстік Каролина штатын өкілдік еткенімен танымал. Уильямсон – халықаралық деңгейдегі белгілі ғалым еді. Оның білімі оны патриоттардың жетекші зиялыларымен байланыстырды, ал олардың арқасында Конституцияда көрініс тапқан саяси идеялармен танысты. Америка революциясы кезінде Уильямсон дәрігерлік және табиғаттану саласындағы қабілеттерін Американың соғыс күштеріне жұмсады. Осы буынның ең маңызды оқиғасы – оны білгір ғалымнан шебер саясаткерге, тиімді ұлттық үкімет құру жолындағы белсенді басшыға айналдырды. Оның басшылық қабілеті Филадельфиядағы конвенцияда ғана емес, Солтүстік Каролинадағы ратификация талқылауларында да айқын көрінді. Уильямсонның мансабы 18 ғасырда көптеген американдықтардың өміріне тән болған тұрақсыздықты көрсетеді. Шекарада дүниеге келген ол ұзақ өмірінің маңызды кезеңдерін елдің үш аймағында өткізді. Бұл жылдамдылық оның ұлттық көзқарасын қалыптастыруға септігін тигізді, сонымен қатар соғыс кезінде штараралық әскери күштермен бірге қызмет етуі және Солтүстік Каролина сайлау округін құраған плантаторлар мен саудагерлердің мүдделері осы көзқарасын нығайтты. Оның тәжірибесі жаңа мемлекеттің саяси, экономикалық және интеллектуалдық болашағын тек күшті орталық үкімет қана тиімді қорғай және дамыта алатынына оны сендірді.

Алғашқы жылдар

Уильямсон сол кездегі Пенсильвания провинциясының шекаралық аймағында, Батыс Ноттингем қалашығында дүниеге келді. Жастық шағында денсаулығының нашарлығына байланысты, ол отбасының киім-кешек бизнесімен айналысуға мүмкіндік алмады. Оның орнына, ата-анасы оны Фрэнсис Элисонның Нью-Лондон академиясына, ал 1754 жылы Филадельфия колледжіне (қазіргі Пенсильвания университеті) жіберді. Уильямсон 17 мамыр 1757 жылы, әкесі қайтыс болғаннан бес күн бұрын, мектептің алғашқы түлектерінің қатарында бітірді. Филадельфия академиясында сабақ бергеннен кейін, Уильямсон Батыс Ноттингемдегі көршісі, пастор Сэмюэл Финлимен (кейін Нью-Джерси колледжінің президенті, қазіргі Принстон университеті) теологияны оқыды. Ол Коннектикут штатына көшіп, дін қызметкерінің лицензиясын алды, бірақ Пресвитериан шіркеуіндегі фракциялық таластар мен денсаулығының нашарлауы оны діни мансаптан бас тартуға мәжбүр етті. 1760 жылы Филадельфияда магистратураны бітіргеннен кейін, Уильямсон математика профессоры ретінде альма-матерінің факультетіне қосылды. Төрт жылдан кейін, тағы бір мансап өзгерісінде, Уильямсон медицина мен дәрі-дәрмектерді зерттеуге бет бұрды. Бір жыл Эдинбург университетінде оқығаннан кейін, 1760 жылдары Нидерландыдағы Утрехт университетіне түсіп, қысқа диссертация қорғады және 6 тамыз 1764 жылы медицина ғылымының докторы атағын алды. Жеке практика ашу үшін Филадельфияға оралды. Сонымен қатар, ол бірқатар тәуелсіз ғылыми және білім беру жобаларын жүзеге асырды. Осы салалардағы еңбегі оған Америка философиялық қоғамының мүшесі болуға және Еуропаның зиялы қауымдарында танымал болуға мүмкіндік берді. Ғылым мен білімге деген қызығушылығы Уильямсонды саясатқа және патриоттық қозғалысқа алып келді. 1773 жылы жергілікті білім беру жобасына қаражат жинау үшін Англияға кемемен барған Уильямсон Бостон қаласында тоқтады. Ол сол жерде танымал Бостон шай ішу оқиғасына куә болды, онда американдық үндістерге ұқсас киінген патриоттар импортталған тауарларға жаңадан енгізілген парламенттік салыққа наразылық білдіріп, шай жүгін жойды. Лондонға жеткенде, ол осы бүлік актісі және жалпы колониялық мәселелер бойынша куәлік беру үшін Құпия кеңеске шақырылды. Осы кезде Уильямсон саяси жағынан жетілді. Массачусетке қарсы жазалау шараларын әзірлеу барысында Кеңес мүшелерінің сұрақтарына жауап ретінде, ол репрессиялар көтеріліске әкелетінін ашық ескертті. Ол патриоттық позицияның негізіне айналып келе жатқан аргументті білдірді: американдықтар ағылшындардың толық құқықтарына, соның ішінде ағылшын үкіметінің шешімдерінде өкілдік етуге құқылы. Бұл куәлік оны Лондондағы басқа американдықтардың назарына іліктірді. Ғылыми мәселелерге деген өзара қызығушылық Бенджамин Франклинмен берік қарым-қатынас орнатуға көмектесті, және Уильямсон көп ұзамай осы белгілі американдық ғалыммен және басқалармен бірге өз үкіметтеріне қарсы шығып, американдық талаптарға көңіл бөлетін ағылшындардан қолдау сұрады. Уильямсон Голландияға барды, онда ғылыми және білім беру тақырыптары бойынша кездесулерге қатысу арқылы пайдаланған мүмкіндікті пайдаланып, патриоттық қозғалысты қолдаған памфлеттер мен басқа да материалдарды жариялауды ұйымдастырды. Сол жерде колониялар тәуелсіздік алғанын естіді. 1777 жылдың басында Филадельфияға оралып, Континенттік армияның медициналық бөлімінде қызмет етуге ерікті болды. Ол кезде бөлімде бос орын болмағандықтан, Уильямсон кіші ағасымен серіктестік құрып, британдық блокада арқылы Вест-Индиядан дәрі-дәрмектер мен басқа да тапшы заттарды импорттауды шешті. Осылайша, өзінің байланыстары мен беделін пайдаланып, соғысқа үлес қосуға болатынына сенген Уильямсон Солтүстік Каролинадағы Эдентон қаласын өзінің базасына айналдырды. Солтүстік Каролинаға қоныс аударғаннан кейін, ол аймақтағы плантаторлар мен саудагерлерге қызмет көрсету үшін медициналық практика құрды.

Әскери дәрігер

Осы түрлі іс-әрекеттер Уильямсонды Солтүстік Каролинаның саяси басшыларының назарына тартты. Флоридадағы теңіз және базалар арқылы аймаққа британдықтардың басып кіруі қаупі төнгендіктен, штаттық заң шығарушы орган Оңтүстік Каролинаға көмек көрсету үшін 4000 адамнан тұратын күш жинауға дауыс берді. Генерал-майор дәрежесінде губернатор Ричард Касвелл осы азамат сарбаздарының басында майданға шыққанда, ол Уильямсонды мемлекеттің дәрігері және хирург-генералы ретінде тағайындады, бұл лауазым Уильямсон соғыстың соңына дейін атқарды. 1780 жылы Чарльстонды қоршау американдық күштер үшін ауыр жеңіліс болды және жаңа британдық соғыс стратегиясының бірінші кезеңінің аяқталғанын көрсетті. Бұл стратегия бойынша британдықтар генерал Джордж Вашингтонның негізгі армиясын солтүстікте байлап, генерал Чарльз Корнуоллис басқарған корольдік армия солтүстікке қарай жылжуды жалғастыратын болады. Саванна, Джорджия және Чарльстонды операциялар базасы ретінде пайдаланып, британдықтар өздерінің тұрақты бөлімшелері Солтүстік Каролина мен Вирджиния арқылы өтуді күтті, ал жергілікті лоялистерден құралған отаршылдар тұрақты күштер басып алған аумақтарды қорғауға тиіс болды. Егер бұл стратегия сәтті болғанда, оңтүстіктен колонияларды жаулап алуға мүмкіндік туар еді. Корнуоллистің күш-жігеріне қарсы Континенттік конгресс Хорацио Гейтсті континентальдықтардың дивизиясынан, Солтүстік Каролинадан Касвеллдің бөлімшелерінен және Вирджинияның милиция бөлімшелерінің тобынан тұратын шағын күшке басшылық етуге жіберді. Гейтс Оңтүстік Каролина штатының Камден қаласына жақын орналасқан британдық базаға шабуыл жасауға тырысты, бірақ шайқас басталған кезде әлі толыққан жоқ, шаршаған милиция бөлімдері жеңіліске ұшырады, ал американдықтар тағы да жеңіліс көрді. Апатты өз көзімен көрген Уильямсон жаудың артына өтіп, жарақат алған американдық сарбаздарға көмектесуге ерікті болды. Ол осы қайырымдылық миссиясында екі ай өткізді. Түрмеде шешек ауруы қаупі туғанда, ол Корнуоллис пен басқа да британдық офицерлермен аурумен күресудің дұрыс жолы туралы қызу пікір таласты. Оның табандылығы мен ғылыми беделі нәтежесін берді. Британдықтар оның кеңесін орындады және індеттің алдын алды. 1780 жылдың күзінде Уильямсон қайтадан майданға оралды. Гейтстің орнын басқан генерал-майор Натанаел Грин континентальдықтар мен милицияның бірлескен күштері арқылы оңтүстікті қайтарып алу үшін керемет жорылын бастады. Оның негізгі күштері британдықтармен бірнеше шайқаста күрескенде, милиция бөлімдері шағын бекіністерді және оқшауланған жау топтарын жоюға күш салды. Франсис Марион, "Батпақты түлкі" деген лақап атымен танымал, және негізінен Оңтүстік Каролинада жұмыс істеген басқалар осы партизандық соғыс тактикасымен есімдері сақталды, бірақ Солтүстік Каролина бөлімдері де осы тактиканы қолданды. Уильямсон бригадалық генерал Исаак Грегоридің қол астындағы күшке қосылды, оның миссиясы Солтүстік Каролинаның шығысындағы британдықтардың әрекеттерін шектеу болды. Грегори өзінің базасын Дисмал батпағының кең аумағында орналастырды, онда ол өзінің кішкентай күшін қауіпке ұшыратпай, британдықтарды Уилмингтонға дейін ұстап тұруға мүмкіндік алды. Уильямсонның алдын алу медицинасындағы батыл жаңалықтары, әсіресе оның санитария мен тамақтанудың маңыздылығы туралы жаңа сарбаздарды қатаң түрде оқытуға салған күш-жігері, команданы алты ай бойы аурудан мүлдем сақтап қалды — бұл 18 ғасырдағы соғыста сирек кездесетін жағдай.

Мемлекет адамы

1782 жылы Уильямсон Солтүстік Каролина штатының төменгі палатасына сайланды және бірнеше мерзім қызмет етті. Ол көптеген комитеттерде жұмыс істеді, оның ішінде ветерандардың құқықтарын реттеу үшін құрылған комитеттер де болды, сондай-ақ штаттың авторлық құқық заңын жазды. 1782 жылы Континенталдық конгресске сайланды. Бұл ұлттық органға тағайындалу, федерализмді қолдаушы болып дамыған Уильямсон үшін табиғи саяси қадам болды. Оның Революция кезіндегі тәжірибесі, әсіресе 1780 және 1781 жылдардағы Каролинадағы науқандарда штаттар арасындағы ынтымақтастықтың қажеттілігін сезінуі, оны күшті ұлттық үкіметтің әскери маңыздылығына көндірді. Оның қызығушылығы одан әрі артты, ол штаттар арасындағы байланыстың экономикалық пайдасын түсінгенде. 1786 жылы Солтүстік Каролина Уильямсонды Аннаполис конвенциясына қатысуға таңдады, бұл конвенция Атлантиканың орталық штаттарына әсер ететін экономикалық мәселелерді шешу үшін шақырылған болатын. Ол Мэрилендтегі мәселелерге қатысуға үлкермегенімен, келесі жылы штаты оны Филадельфиядағы Конституциялық конвенцияға өкіл ретінде тағайындағанда штаттар аралық мәселелерді талқылауға дайын болды. Конвенция отырыстарына белсенді қатысқан Уильямсон елдегі ең белгілі ұлтшыл көшбасшылардың екеуі – Александр Гамильтон мен Джеймс Мэдисоннің үйінде тұрды. Оның зияткерлік деңгейі мен халықаралық тәжірибесі Солтүстік Каролина делегациясындағы көшбасшылық рөліне ие болуына көмектесті. Еңбекке қабілеттілігі және оның туа біткен жақсы мінезі Федералистер үшін оны баға жетпес ететін серік етті, олар жаңа үкімет құралы бойынша келісімге келу үшін көптеген саяси келісімдерді жасады. 1787 жылдың 11 шілдесінде Пенсильваниядан келген Джеймс Уилсон үштен бес бөлігін құрайтын келісімді ұсынды. Ол қабылданбады (4:6), бірақ екі күннен кейін осыған ұқсас ұсыныс қабылданды. Уильямсон, көптеген негізін қалаушылар сияқты, құлдыққа қарсы болды. Конвенция аяқталар алдында Уильямсон күшті федеративтік жүйені қорғап, бірқатар ашық хаттар жазды. Бұл «Сильвийдің хаттары» оның штатының көптеген практикалық мәселелерін қарастырды, онда ауылдық және жиі қарызға батқан фермерлер үкіметтік реттеуді барынша азайтуды қаласа, теңіз жағалауындағы саудагерлер орталық үкімет тарапынан қатаң реттелетін экономиканы қалады. Уильямсон екі топқа да инфляциялық қаржының және отандық өндірістің өсуін тежейтін салықтардың екі түрлі қауіптерін қарапайым мысалдармен түсіндірді. Ол Солтүстік Каролина тұрғындарын Конституцияны болашақ гүлденудің негізі ретінде қолдауға шақырды. Ол ратификация процесі АҚШ «жасалған-жөнделмеген, біршама тиімді тәсілдермен жасалатын» мемлекет болады ма, әлде «жер бетіндегі ең гүлденген, тәуелсіз және бақытты ел» болады ма, соны шешетінін түсіндірді. Филадельфиядағы отырысты аяқтағаннан кейін Уильямсон Континенталдық конгрестің жабылу сессиясына қатысу және Солтүстік Каролинаның есептерін реттеуші агенттердің бірі ретінде қызмет ету үшін Нью-Йоркке оралды. Бұл міндеттердің салдарынан ол Солтүстік Каролинада Конституцияны бірінші рет қарастырып, қабылдамаған Хиллсборо конвенциясын жіберіп алды, бірақ ол 1789 жылы Файетвиллде өткен екінші конвенцияда маңызды рөл атқарды. Мұнда ол Конституцияны қолдауға бағытталған табысты жұмыстарға қатысты. Уильямсон бірінші федералды конгресске сайланды. Ол зейнеткерлікке шыққанға дейін екі мерзім қызмет етті және Нью-Йоркке қоныс аударды, онда ол көптеген ғылыми қызығушылықтарын жалғастырды. Ол өзінің зерттеулері туралы көп жазды, көптеген ғылыми қоғамдарға мүше болды және көптеген қайырымдылық ұйымдарына үлес қосты. Ол сонымен қатар Солтүстік Каролина университетінің алғашқы қамқоршыларының бірі болды. Томас Джефферсон Уильямсонның Филадельфиядағы Конвенциядағы рөлін былайша сипаттады: «Ол пайдалы мүше, өткір ойлы, ісіне зейін қойып, жоғары білімді адам болды».

Жеке өмір

Уильямсон 1789 жылдың қаңтарында Мария Апторпқа үйленді; ол 1790 жылы екінші баласын дүниеге келтіргеннен кейін қайтыс болды. Олардың екі ұлы болды, екеуі де жас кезінде қайтыс болды (үлкені 1811 жылы 22 жасында, ал кішісі одан көп ұзамай, Хосактің Хью Уильямсон туралы естеліктерінде айтылғандай). Уильямсон пресвитериан дінін ұстанды, бірақ кейбір дереккөздер оны деист деп санайды.

Өлім және мұра

1819 жылы 22 мамырда Уильямсон Нью-Йорк қаласында 83 жасында көлігімен келе жатып кенеттен қайтыс болды; ол Нью-Йорктегі Троица зиратында Александр Гамильтонның қабіріне жақын жерленді. Теннесси штатындағы Уильямсон округі оның құрметіне аталған, ал кейіннен Иллинойс штатындағы Уильямсон округі де Теннесси штатындағы Уильямсон округінің атымен аталыпты. Висконсин штатының Мэдисон қаласындағы Уильямсон көшесі оның есімімен аталған. Мэдисон қаласындағы Уильямсон көшесіндегі Вилли көшесі кооперативі осы көшенің атымен аталыпты. Уильямсон 1813 жылы Америкалық Антикварлық қоғамның мүшесі болып сайланды.