Уильям Фью: Американың негізін қалаушысы және саяхатшысы

Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушы әкесі және саясаткер (1748–1828)

Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушы әкесі

Уильям Фью-младший (8 маусым 1748 – 16 шілде 1828) – американдық негізін қалаушы әке, заңгер, саясаткер және сот судьясы. Ол Конституциялық конвенцияда АҚШ Джорджия штатын өкілдік етті және АҚШ Конституциясына қол қойды. Фью мен Джеймс Ганн – Джорджия штатынан шыққан алғашқы АҚШ сенаторлары. Кедей шаруа отбасында дүниеге келген Фью өмірінің соңына қарай әлеуметтік беделге де, саяси билікке де қол жеткізді. Америка шекарасында тіршілік ету үшін өте қажет болған өзіне сену және тәуелсіздік сипаттарын көрсетіп, ол елдің саяси және әскери элитасының жақын серігіне айналды. Байлар мен билік иелерінің қатарында демократиялық рухты сыйлайтын қарапайым шекаралық адам туралы идея американдық қиялдарды оятып, Дейви Крокеттің әңгімелерімен қанықты. Өзін-өзі оқыған Фьюдың жағдайында бұл бейне көбінесе шындыққа жақын болды. Оның басшылық және ұйымдастыру қабілеттері, сондай-ақ қоғамдық қызметке деген сезімі Америка революциялық соғысындағы тәжірибесі арқылы дамыды. Кез келген әскери операциялар театрында маңызды болған басшылық пен ұйымдастырушылық қабілеттері оңтүстіктегі науқандарда ерекше қажеттілік тудырды, онда қауіпті және ұзаққа созылған британдық басқыншыға қарсы күрес көптеген қоныс аударушылардың өміріне тікелей әсер етті. Фьюдың жалпыға ортақ игілікке деген адалдығы мен оның табиғи әскери қабілеті оны Патриоттардың басшыларының назарына тез түсірді, олар оған маңызды саяси жауапкершіліктерді де жүктеді. Соғыс Фьюдың жаңа мемлекеттің саяси болашағына деген көзқарасына зор әсер етті, ол қатал шекаралық жекелейтін күшті мемлекеттер одағының жақтаушысына айналдырды. Оның сияқты адамдар әскери қақтығыстар жылдарында жеке адамның құқықтары, шекарада бағалы деп есептелген құқықтарын тек халыққа есеп беретін күшті орталық үкімет қана қорғай алатынын түсінді. Осы сенім оның ұзақ жылдар бойы қоғамға қызмет етуінің белгісі болды.

Ерте тарих

Англияның Уилтшир графтығынан шыққан квакерлік аяқ киім шылаушы Ричард Фью және оның ұлы Исаак Фью, 1640 жылдары Пенсильванияға көшіп келген. Фью отбасы Мэриленд штатының солтүстігінде тұрып, шағын шаруашылықтарда темекі өсіріп, қарапайым өмір сүрді. 1750 жылдары аймақты бірнеше құрғақшылықтар қамшылаған кезде, Фьюлер мен олардың көршілері – іс жүзінде туыстар мен алыс туыстардан құралған кеңейтілген отбасы – құлдыраудың алдында болды. Барлық қауым шаруашылықтарын тастап, оңтүстік шекарадағы құнарлы жерлерде сәттілікке қол жеткізуді үміттенді. Уақыт өте келе Фью отбасы белгілі бір дәрежеде өркендеді, Оранж округінің ауылдық аймағында саяси көшбасшылар ретінде көзге түсті. Алайда, көптеген батыс қоныс аударушылары сияқты, олар да Регуляторлармен байланысқа түсті – бұл шекарадағы немесе ішкі аймақтың шаруаларына саудагерлер мен плантаторлар, сондай-ақ жергілікті саясаткерлер мен заңгерлер тарапынан таңылған саяси және экономикалық шектеулерге қарсы туған популистік қозғалыс. 1771 жылға қарай наразылық қақтығысқа ұласты, және көптеген қарусыз батыс тұрғындары Солтүстік Каролинаның әскери бөлімдерімен Аламанс шайқасында кездесу үшін жиналды. Тең емес шайқас ополчение күштерінің толық жеңісімен аяқталды, бірақ Регуляторлардың саяси өкілдік пен экономикалық жеңілдіктерге қатысты көптеген талаптары ақырында штат заң шығарушы органымен қанағаттандырылды. Соңғысы ретінде, Фьюдың ағасы Джеймс көтеріліске қатысқаны үшін дарға асылды, ал Хиллсбороның шығысындағы Фью отбасының шаруашылығы Уильям Трайонның ополчение әскерлерімен тоналды. Бұл Фьюдың өлім жазасына қатысты бейтараптығына әкелді. Отбасының қалған бөлігі Урайтсбороға (Джорджия штаты) қашып кетті, ал Фью отбасылық істерді реттеу және мүліктерін сату үшін қалды. Солтүстік Каролинадағы осы шиеленістер 1770 жылдары Ұлыбританияның империялық саясатына қарсы американдық пікірдің өзгеруімен азайды. Шығыс плантаторлары да, жаңа қоныс аударушылар да батысқа қатысты жаңа салықтар мен шектеулерді өздерінің басқару идеяларымен үйлесімді деп санамады, ал патриот көшбасшылары барлық тараптардың бостандықтарына қауіп төндіретін нәрсеге қарсы штатты біріктіре алды. Фью осы жаттығуларға Хиллсборо қаласында құрылған ерікті жасаққа немесе "минуттық ерлер" компаниясына бірінші болып тіркелгендердің қатарында қатысты. Әдетте, Фьюдың бөлімшесі тактикалық оқытуды отарлық соғыстардың тәжірибелі сарбазынан алатын, бұл жағдайда компания оны жаттықтыру сержанты ретінде жалдаған британ армиясының бұрынғы ефрейторынан алды. Отбасылық мәселелерге байланысты, Фью 1775 жылдың жазында Солтүстік Каролина штаты Континенталдық армия үшін жинаған алғашқы бөлімшелердің біріндегі капитандық ұсынысын қабылдамады. Бірақ келесі жылы отбасылық есептерін толықтырғаннан кейін және туыстарына қосылып Джорджияға барғаннан кейін, ол заң кеңсесін ашты, онда ол жаңадан алған әскери білімін жаңа штаттағы патриоттық қозғалысқа жұмсады.

Descendant of Quaker shoe polisher Richard Few from the county of Wiltshire, England, and his son Isaac Few, a cooper who emigrated to Pennsylvania in the 1640s, the Few family lived in northern Maryland, where they eked out a modest living raising tobacco on small holdings. When a series of droughts struck the region in the 1750s, the Fews and their neighbors—actually a sort of extended family consisting of cousins and distant relations—found themselves on the brink of ruin. The whole community decided to abandon its farms and try its luck among the more fertile lands on the southern frontier. In time the Few family achieved a measure of prosperity, emerging as political leaders in rural Orange County. Like many other western settlers, however, the family became involved with the Regulators, a populist movement that grew up in reaction to the political and economic restrictions imposed on the frontier or back country farmers by the merchants and planters of the tidewater area and by the local politicians and lawyers. By 1771 protest had become confrontation, and a large group of mostly unarmed westerners gathered to clash with North Carolina militia units at the Battle of Alamance. The uneven fight ended in total victory for the militia, although most of the Regulator's demands for political representation and economic relief eventually would be met by the state legislature. More immediately, Few's brother James was hanged for his part in the uprising, and the Few family farm just east of Hillsborough was ransacked by William Tryon's militia troops. This led to Few's ambivalence towards capital punishment. The rest of the family fled to Wrightsboro, Georgia, leaving Few behind to settle the family's affairs and sell their property. These antagonisms within North Carolina began to evaporate as American opinion turned against the imperial measures instituted by Great Britain in the 1770s. Both the eastern planters and the new settlers found new taxes and restrictions on western expansion at odds with their idea of self government, and Patriot leaders were able to unite the state against what they could portray as a threat to the liberties of all parties. Few participated in this training as one of the first men to enlist in the volunteer militia or "minute men" company formed in Hillsborough. Typically, Few's unit received its tactical instruction from a veteran of the colonial wars, in this case a former corporal in the British Army who was hired by the company as its drill sergeant. Citing the press of family business, Few rejected the offer of a captaincy in one of the first units North Carolina raised for the Continental Army in the summer of 1775. But when he finally settled the family's accounts the next year and joined his relatives in Georgia, where he opened a law office, he quickly placed his newly acquired military knowledge at the service of the Patriot cause in his new state.

Революциялық соғыс

Грузия азаматтарын географиялық принцип бойынша ұйымдастырды, әр округтегі жергілікті роталарды полктерге біріктірді. Оның үлкен ағасы Бенджамин басқарған Ричмонд округінің полкіне аз адам қосылды. Келесі екі жылда Фьюдің әскери міндеттері әскери жиналыстарға қатысудан тұрды, онда ол Солтүстік Каролина ополчениесінде алған тәжірибесімен достарын және көршілерін оқытты. 1778 жылы Флоридада орналасқан лоялист ополчениесі мен британ әскерлерінің Грузияға шабуылдау қаупі туғанда Фью белсенді қызметке шақырылды. Грузияның алғашқы әскери жорысы апатқа ұшырады. Штаттық және континенталдық бөлімшелердің күштері оңтүстік-шығыс шекарасындағы Санбериге жасалған жаудың шабуылын сәтті тойтарды, бірақ Континенталдық армияның генерал-майоры Роберт Хау мен губернатор Джон Хаустон ұйымдастырған қарсы шабуыл патриоттар Сент-Огастинге жеткенше тоқтап қалды. Грузия ополчениесінің ротасын басқарған Фью жорыстың логистикалық қолдауының күйреуін, содан кейін күштің ыдырауын, жоғары шенді офицерлердің дау-жанжалдары мен аурудың бөлімдерді құртуын бақылады. Америкалық сарбаздардың жартысы ғана үйлеріне аман-сау оралды. Жыл соңында британдық әскерлердің күтпеген десанттық шабуылы Саваннаның басып алынуына және генерал Хаудың басшылығымен континенталдық бөлімдердің көп бөлігінің, сондай-ақ шығыс ополчениесінің құрылымдарының жойылғанына әкелді. Британдықтарға қарсы қарулы қарсылық штаттың батыс бөлігінде Ричмонд округінің полкі басшылығымен жалғасты. 1779 жыл бойы полк, Фью екінші командир ретінде, британдық бөлімшелермен жиі ұрысқа түсіп, оларды Аугустадан кетуге мәжбүр етті, оны британдықтар Саваннаның құлауынан кейін жаулап алған еді. Азамат сарбаздардың өз үйлерін қорғаудағы табысы Грузиядағы соғыстың бағытын өзгерте бастады, бұл аймақтағы жаңа тағайындалған континенталдық командир, генерал-майор Бенджамин Линкольнді шабуылға шығуға итермеледі. Линкольн өзінің континенталдық және милиция бөлімшелерін Джорджия мен Оңтүстік Каролинадан Кариб теңізінен жаңадан келген француз күштерімен біріктіріп, Саваннаны қоршауға алды. Алайда ол әртүрлі күштерінің күш-жігерін үйлестіруде қиындықтарға тап болды. Француздар басқа тапсырмаларға өту үшін операцияны тез аяқтауға қысым көрсеткендіктен, Линкольнді толыққанды шабуылға түсуге көндірді. Нәтижесінде қанды жеңіліс болды, бірақ Фьюдің ополчениесі америкалық бөлімшелердің шегінуін қорғаған табысты артқы күзет операциясына қатысты. Шабуылдан кейін оның полкі шекараға жіберілді, онда Саванна алдындағы жеңілісті грузиндердің әлсіздігінің белгісі деп түсінген крик индейлері британдық күштерді қолдау үшін далаға шықты. 1779 жылы Грузиядағы жау операциялары британдықтардың оңтүстік стратегиясының бір бөлігі болды, оның мақсаты штатты бүлікші колонияларды солтүстіктен жаулап алу үшін база ретінде пайдалану болды. Фьюдің соғыстың соңғы жылдарындағы әскери қызметі осы стратегияны жоққа шығаруда және мемлекеттік басшы ретінде оның беделін арттыруда маңызды рөл атқарды. Фью полкінің маңызды рөл атқарған батыс күштері британдықтарды өздерінің позицияларын консолидациялаудан алдын алды. Бұл аймақ ешқашан сенімді лоялист базасына айналмады, ал Каролина мен Вирджинияға қарсы келесі операцияларға қажетті британдық әскерлер шекаралық ополчение бірліктерінен туындаған қауіпті бейтараптандыру үшін қайта бағытталды. Фью бұл қиын жағдайда Грузиядағы тиімді әскери күшті сақтау үшін талантты әкімші және логистика маманы ретінде өзін көрсетті. Сонымен қатар, ол батыл және жаңашыл партизан командиріне айналды. Оның тәжірибесі мен табиғи есі, оған шыдамдылық танытуға, күштерін маңызды шабуылдарға сақтауға және содан кейін жаудың кішігірім тобын жеңу үшін уақытын және орнын таңдауға мүмкіндік берді, бұл оның әскерлерінің қауіпсіздігіне қатысты қауіпсіздікті ескере отырып. Ең бастысы, ол партизандық соғыстың ауыр қиындықтарын жеңу үшін қажетті физикалық төзімділікті көрсетті.

Georgia organized its citizen soldiers on a geographical basis, forming local companies into a regiment in each county. Few joined the Richmond County Regiment, which his older brother Benjamin commanded. For the next two years, Few's military duties consisted of attending military assemblies where he instructed his friends and neighbors in the skills he had acquired in the North Carolina militia. Few was called to active duty in 1778, when Georgia faced the threat of invasion by a force of Loyalist militia and British regulars based in Florida. The Georgians' first military campaign ended in disaster. A force of state and Continental units successfully combined to repulse an enemy raid on Sunbury near the states southeastern border, but a counterattack orchestrated by Major General Robert Howe of the Continental Army and Governor John Houstoun bogged down before the Patriots could reach St. Augustine. Few, in command of a company of Georgia Militia, watched the collapse of the campaign's logistical support and then the disintegration of the force, as senior officers bickered among themselves and as disease began to decimate the units. Only half of the American soldiers survived to return home. At the end of the year a sudden amphibious invasion by British forces resulted in the capture of Savannah, Georgia, and the destruction of the rest of the Continental units under General Howe and most of the eastern militia formations. Armed resistance to the British continued in the western part of the state, led by the Richmond County Regiment. Throughout 1779 the regiment, with Few as second in command, frequently turned out to skirmish with probing British units, eventually forcing the enemy to abandon Augusta, which the British had captured soon after the fall of Savannah. The success of the citizen soldiers in defending their own homes began to reverse the fortunes of war in Georgia, prompting the recently appointed Continental commander in the region, Major General Benjamin Lincoln, to take the offensive. Lincoln combined his continentals and militia units from Georgia and South Carolina with a French force newly arrived from the Caribbean to lay siege to Savannah. He immediately encountered difficulty, however, in coordinating the efforts of his diverse forces. The French, under pressure to terminate operations quickly in order to move on to other assignments, persuaded Lincoln to launch a full frontal attack. The result was a bloody defeat, but Few's militiamen participated in a successful rear guard action that shielded the retreat of the American units. In the aftermath of the battle his regiment was posted to the frontier where the Creek Indians, interpreting the defeat before Savannah as proof of the Georgians' weakness, had taken to the field in support of British forces. Enemy operations in Georgia in 1779 were part of a new "southern strategy" by which the British planned to use the state as a base for conquering the rebellious colonies in a sweep up from the south. Few's military service in the later years of the war proved critical both in frustrating this strategy and in enhancing his credentials as a state leader. The western forces, in which Few's regiment played a prominent role, kept the British from consolidating their position. The area never developed into a secure Loyalist base, and British troops needed for subsequent operations against the Carolinas and Virginia had to be diverted to counter the threat posed by the frontier militia units. Few emerged as a gifted administrator and logistics expert in this demanding and difficult effort to maintain a viable military force in Georgia. He also turned into a bold, innovative partisan commander. Experience and innate common sense enabled him to develop patience, preserve his forces for key attacks, and then pick his time and place to defeat small enemy parties without unduly risking the safety of his men. Most importantly, he displayed the raw physical stamina required to survive the serious hardships of guerrilla warfare.

Мемлекет адамы

Әскери қызмет саяси қызметпен қатар сәтті аяқталды. 1770-ші жылдардың соңында Фью Джорджияның Бас Ассамблеясындағы Өкілдер палатасына сайланды, штаттың Атқарушы кеңесінде отырды, штаттың бас геодезисі қызметін атқарды, шекаралық шабуылдардың қаупін азайтуға мүмкіндік берген үндістермен келіссөздерде Джорджияны өкілдік етті және Ричмонд округінің аға судьясы болды. Фьюдың саяси беделінің артуы мен даусыз басшылық қабілеті 1780 жылы штат заң шығарушы органының оны Континенттік Конгресте Джорджияның өкілі етіп тағайындауына себеп болды, кейін ол Конфедерация мақалалары ратификацияланғаннан кейін, бір жылдан соң Конфедерация Конгресіне айналды. Фью Конгресте бір жылға жетпеген уақыт қызмет еткеннен кейін, генерал Натанаэль Гриннің британиялықтарды Грузияның көп бөлігінен ығыстырудағы табысынан кейін, Конгресс оны Грузияның шашырап кеткен үкіметін қайта құруға көмектесу үшін үйіне қайтарды. Бұл міндет орындалғаннан кейін, Фью 1782 жылы Конгреске оралды және онжылдықтың көп бөлігінде қызмет етті. Бұл органның мүшесі ретінде Фью 1787 жылы Филадельфияда өткен Конституциялық конвенцияда бір уақытта қызмет етуі сұралды. Осы екі жауапкершілік оның уақытын екі орган арасында бөлуге және конституциялық мәселелердің бір бөлігін жіберіп алуға әкелді. Дегенмен, Фью күшті ұлттық үкімет құруды белсенді түрде қолдады және жаңа үкіметтік құралды Континенттік Конгрестің бекітуіне үлкен күш жұмсады. Ол сондай-ақ 1788 жылы құжатты ратификациялаған Джорджия конвенциясына қатысты. Джорджия Фьюды өзінің алғашқы АҚШ сенаторларының бірі ретінде тез таңдады. Сенатта Фью Америка Құрама Штаттарының Бірінші банкін құруға қарсы болды. 1793 жылы өкілеттігі аяқталғаннан кейін саясаттан зейіндетейін деп жоспарлаған Фью, көршілерінің тілегімен мемлекеттік заң шығарушы органда тағы бір мерзімге қызмет етті. 1796 жылы Фью Джорджия округінің федералды судьясы болып тағайындалды. Осы үш жылдық қызметі барысында ол практикалық және әділ судья ретінде беделін нығайтып, мемлекеттік білім беруді белсенді түрде қолдады. Ол 1785 жылы Афинадағы Джорджия университетінің (UGA) негізін қалаушылардың бірі болды. UGA-ны АҚШ-тағы алғашқы мемлекеттік университет ретінде құруға Фьюдың салған еңбегі, өзін-өзі оқыған адамның формальды білім беруге қаншалықты мән бергенін көрсетті. Ол Язуо жеріне қатысты даулы мәселеге қарсы болды, бірақ саяси қарсыластары оны осы алаяқтыққа тартуға тырысты. Әйелінің, Нью-Йорк тумасының ықпалымен, Фью 1799 жылы Джорджиядан Нью-Йоркке көшті. Ол онда тағы бір мемлекеттік қызмет жолын бастады, сонымен қатар банктік іс және кейде заңгерлікпен айналысып, отбасын асырады. Ол 1813 жылы тамызда Сэмюэл Осгуд қайтыс болғаннан кейін, қазіргі Citigroup-тің алға құрылғысы болған Нью-Йорк қалалық банкінің президенті болды. Ол бұл лауазымда 1817 жылға дейін, Питер Стаг президент болғанға дейін қызмет етті. Жаңа көршілері Фьюды 1802 жылдан 1805 жылға дейін Нью-Йорк штатының Ассамблеясына, ал кейіннен 1813 жылдан 1814 жылға дейін қалалық кеңесші ретінде сайлады. Ол сондай-ақ 1802-1810 жылдары Нью-Йорк түрмелерінің инспекторы және 1804 жылы АҚШ-тың несиелер комиссары болып қызмет етті. 1815 жылы Фью өзінің елдік үйіне, Датчесс округіндегі Fishkill, Нью-Йорк қаласына зейіндетейін, ол 1828 жылы 16 шілдеде қайтыс болды.

Military was a success that went hand in hand with political service. During the late 1770s Few won election to the House of Representatives in the Georgia General Assembly, sat on the state's Executive Council, acted as state surveyor general, represented Georgia in negotiations with the Indians that succeeded in minimizing the danger of frontier attacks, and served as Richmond County's senior magistrate. Few's growing political prominence and undisputed talent for leadership prompted the state legislature in 1780 to appoint him to represent Georgia in the Continental Congress, which became the Congress of the Confederation after the ratification of the Articles of Confederation a year later. Few served in Congress less than a year when, in the wake of General Nathanael Greene's successful effort to drive the British out of most of Georgia, Congress sent him home to help reassemble Georgia's scattered government. This task accomplished, Few returned to Congress in 1782, where he remained to serve throughout most of the decade. While a member of that body, Few was asked by his state to serve concurrently in the Constitutional Convention that met in Philadelphia in 1787. This dual responsibility caused him to split his time between the two bodies and therefore to miss portions of the constitutional proceedings. Nevertheless, Few firmly supported the effort to create a strong national government and worked hard to secure the Continental Congress' approval of the new instrument of government. He also participated in the Georgia convention in 1788 that ratified the document. Georgia promptly selected Few to serve as one of its original United States senators. In the Senate, Few opposed the creation of the First Bank of the United States. Planning to retire from politics at the expiration of his term in 1793, he bowed instead to the wishes of his neighbors and served yet another term in the state legislature. In 1796, Few was appointed as a federal judge for the Georgia circuit. During this three year appointment, he consolidated his reputation as a practical, fair jurist and became a prominent supporter of public education. He was a founding trustee of the University of Georgia (UGA) in Athens in 1785. Few's efforts to establish UGA as the first state chartered university in the United States indicated the importance this self educated man gave to formal instruction. He was an outspoken opponent of the infamous Yazoo land scandal, though his political enemies tried to implicate him in this scam. At the urging of his wife, a native New Yorker, Few left Georgia in 1799 and moved to Manhattan. There, he embarked on yet another career of public service, while supporting his family through banking and the occasional practice of law. He served as president of the City Bank of New York, the predecessor of present day Citigroup, after Samuel Osgood died in August 1813. He stayed in this position until 1817, when Peter Stagg became president. Few's new neighbors promptly elected him to represent them in the New York State Assembly from 1802 to 1805 and later as a city alderman from 1813 to 1814. He also served as New York's inspector of prisons from 1802 to 1810 and as the United States Commissioner of Loans in 1804. Few retired in 1815 to his country home in Fishkill, New York, in Dutchess County where he died on July 16, 1828.

Өлім және мұра

1828 жылы 80 жасында Хадсон өзеніндегі Фишкалл қаласында (қазіргі Бейкон, Нью-Йорк штаты) дүниеден өтті, одан әйелі Кэтрин Николсон (комодор Джеймс Николсонның қызы) және үш қызы қалды. Ол естеліктерін қызы Франсеске арнады. Ол Фишкилл-Лэндинг реформаланған голланд шіркеуінің ауласына жерленді. 1973 жылы Джорджия штатының сұрауымен оның денесі алынып, Аугуста қаласындағы (Джорджия штаты) Сент-Пол шіркеуіне қайта жерленді. Джеймс Маршалл Уильям Фью туралы: «Ол сирек кездесетін, мінез-құлқымен көптеген адамдардың сөздерінен немесе тынымсыз әрекеттерінен гөрі зор әсер ететін адамдардың бірі болды», – деді. Висконсин штатының Мэдисон қаласындағы Фью көшесі оның құрметіне аталған.