Кіріспе

Хастингс 1895 шахмат турнирі – 1895 жылдың 5 тамызынан 2 қыркүйегіне дейін Англияның Хастингс қаласындағы Брасси институтында өткізілген дөңгелек жүйесіндегі шахмат турнирі. Осы кездегі тарихындағы ең күшті турнирлердің бірі – «Хастингс 1895» болды. Бұл жарысқа буынның барлық жетекші ойыншылары қатысты. Мұндай «супертурнир» алғаш рет өткізілді. Еуропада танылмаған жас америкалық Гарри Нельсон Пиллсбери 21 ұпайдың 16½-ын жинап, Михаил Чигориннен (16) және әлем чемпионы Эммануэль Ласкерден (15½) басып өтіп, күтпеген жеңіске жетті. Алғашқы бес жүлдегер Санкт-Петербургтегі 1895–96 жылғы шахмат турниріне шақырылды. Іс-шараның табысты болуына байланысты Хастингс турнирі жыл сайынғы дәстүрге айналды. Ұйымдастырушылар мен ойыншылар турнир кітабын жариялады, онда қатысушылар өз ойындарын түсіндірді. Турнир сияқты, кітап та жыл сайын жарық көріп, өте құнды оқу материалы болды.

Ерекше ойындар

Көптеген ойындар жоғары деңгейде өткізілді және тартысты болды. Міне, екі мысал:

Штайниц пен Барделебеннің арасындағы дау

Оныншы раундта диаграммадағы позиция «Giuoco Piano» партиясынан кейін туындады: 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bc4 Bc5 4. c3 Nf6 5. d4 exd4 6. cxd4 Bb4+ 7. Nc3 d5 8. exd5 Nxd5 9. O-O Be6 10. Bg5 Be7 11. Bxd5 Bxd5 12. Nxd5 Qxd5 13. Bxe7 Nxe7 14. Re1 f6 15. Qe2 Qd7 16. Rac1 c6 17. d5! cxd5 18. Nd4 Kf7 19. Ne6 Rhc8 20. Qg4 g6 21. Ng5+ Ke8. Осы сәтте Штайниц тарихтың ең әйгілі жүрістерінің бірін жасады:

22. Rxe7+
Қара ақ мұнараны ала алмайды: 22...Qxe7 23. Rxc8+ Rxc8 24. Qxc8+ Qd8 25. Qxd8+ және т.б., ал ақтар қосымша фигурасымен жеңіске жетеді; ал 22...Kxe7 23. Re1+ Kd6 24. Qb4+ Rc5 25. Re6+! да жеңіске алып келеді (жиі айтылатын 25. Ne6 көп нәрсені бермейді, мысалы 25...Rc8 26. Qf4+ Kc6 27. Qa4+ Kd6). Алайда, қараның Rxc1 арқылы шах қаупі бар болғандықтан, ақтардың жауаптары да шектеулі, сондай-ақ ақтардың патшайымын және жылқысын алу қаупі бар. Rxc1-ді болдырмау үшін Штайництің мұнарасы енді қара патшаға «тіл тигізеді»: патша ала алмайтын мұнараның алдынан қайта-қайта шах қояды. 22...Kf8 23. Rf7+ Kg8 24. Rg7+ Kh8 25. Rxh7+!! Бұл шешуші жүріс h-қалпын жояды және аққа патшайымын шабуылға салуға мүмкіндік береді, қараға Rxc1 және шах қоюға мүмкіндік бермейді. Тағдырға мойынсұнып (немесе тіпті бір шахпен де пайдалана алмағанына ашуланып), фон Барделебен жай ғана турнир залын тастап, уақытын бітіруге рұқсат берді. Штайниц көрермендерге ойын қалай жалғасуы мүмкін екенін көрсетті: 25...Kg8 26. Rg7+ Kh8 27. Qh4+ Kxg7 28. Qh7+ Kf8 29. Qh8+ Ke7 30. Qg7+ Ke8 31. Qg8+ Ke7 32. Qf7+ Kd8 33. Qf8+ Qe8 34. Nf7+ Kd7 35. Qd6.

Бұл ойын турнирдегі бірінші жеңіске жетті.

Пиллсбери Гунсбергке қарсы

Ойын соңғы раундта өтті. Пиллсбери жарты ұпаймен көш бастады. Ол теңдік жеткілікті деп есептеді, сондықтан партия салыстырмалы түрде тыныш «Каро-Кан қорғанысы»мен басталды. Фигуралар тез арада алынып-салынды, диаграммадағы позицияға жеткенде, Пиллсбери Чигориннің өзінің партиясын жеңіп жатқанын түсінді, демек, ол бірінші орынды алу үшін жеңіске жеткені жөн екенін ұқты. 1. d4 d5 2. c4 c6 3. e3 g6 4. Nc3 Bg7 5. Nf3 Nf6 6. Bd3 0-0 7. Ne5 dxc4 8. Bxc4 Nd5 9. f4 Be6 10. Qb3 b5 11. Bxd5 Bxd5 12. Nxd5 Qxd5 13. Qxd5 cxd5 14. Nd3 Nd7 15. Bd2 Rfc8 16. Ke2 e6 17. Rhc1 Bf8 18. Rxc8 Rxc8 19. Rc1 Rxc1 20. Bxc1 Bd6 21. Bd2 Kf8 22. Bb4 Ke7 23. Bc5 a6 24. b4 f6 25. g4 Bxc5 26. bxc5 Nb8 (диаграмма) 27. f5 g5 28. Nb4 a5 29. c6! Kd6 30. fxe6! Nxc6 31. Nxc6 Kxc6 32. e4! dxe4 33. d5+ Kd6 34. Ke3 b4 35. Kxe4 a4 36. Kd4 h5 37. gxh5 a3 38. Kc4 f5 39. h6 f4 40. h7. Қара жеңілісті мойындады.