Гавайи принцессасы Каʻиулани: Соңғы мұрагер

Кіріспе

Гавай аралдарының ханшайымы (1875–1899)

Каиулани (; Виктория Кавекиу Каиулани Луналило Каланинуиахилапалапа Клегорн; 16 қазан 1875 – 6 наурыз 1899) – Гавай корольдігінің ханшайымы, ханшайым Мириам Ликилайктың жалғыз баласы және Гавай корольдігінің тағына соңғы мұрагер. Ол король Калакауа мен патшайым Лилиуокаланидің немере қызы болды. Анасы қайтыс болғаннан кейін, 13 жасында принцесса Каиулани британдық бизнесмен және гавай қант инвестицияларына қатысқан Тео Х. Дэвистің қамқорлығымен білімін жетілдіру үшін Еуропаға жіберілді. 1893 жылғы Гавай корольдігінің құлауы оның өмірін өзгерткен кезде ол он сегіз жасқа толмаған еді. Қауіпсіздік комитеті Лилиуокаланидің тақтан бас тартуы шартымен Каиуланиді таққа отырғызу туралы оның әкесі Арчибальд Скотт Клегорн мен уақытша президент Санфорд Б. Доульден түскен ұсыныстарды қабылдамады. Патшайым корольдіктің әділдікке қол жеткізудің ең жақсы мүмкіндігі – билігін АҚШ-қа уақытша тапсыру екенін ойлады. Дэвис пен Каиулани патшалықты қайта орнатуға шақыру үшін АҚШ-қа сапар шекті; ол үкіметінің құлауын және халқына жасалған әділетсіздікті айыптаған сөздер мен қоғамдық жиындарда сөйледі. Вашингтон қаласында ол президент Гровер Кливленд пен бірінші ханым Фрэнсис Кливлендке ресми емес сапар жасады, бірақ оның күш-жігері нәтижесіз болды. Бұл жағдай Каиулани мен оның әкесін қиын қаржылық жағдайға түсірді. Оның жылдық мемлекеттік жәрдемақысы тоқтатылды, әкесінің мемлекеттік қызметкер ретіндегі табысы да тоқтады. Әкесі мен қызы 1893–1897 жылдары Англия, Уэльс, Шотландия және Париж қалаларындағы еуропалық аристократия, туыстар мен достардың арасында саяхаттап, соңында Гавайиге оралды. 1897 жылы Гавайиге оралғаннан кейін Каиулани жеке азамат ретінде өмір сүре бастады және әлеуметтік шаралармен айналысты. Ол және Лилиуокалани 1898 жылғы аннексия рәсімін бойкоттап, Гавайидің тәуелсіздігінің жоғалуын қайғылады. Алайда, кейіннен ол Гавай аралдарының органикалық заңын бекітуге жауапты американдық конгресс делегациясын қабылдады. 1890 жылдары созылмалы денсаулық мәселелерінен зардап шекті және 1899 жылы ʻĀinahau-дағы үйінде қайтыс болды.

Kaʻiulani (; Victoria Kawēkiu Kaʻiulani Lunalilo Kalaninuiahilapalapa Cleghorn; October 16, 1875 – March 6, 1899) was a Hawaiian royal, the only child of Princess Miriam Likelike, and the last heir apparent to the throne of the Hawaiian Kingdom. She was the niece of King Kalākaua and Queen Liliʻuokalani. After the death of her mother, Princess Kaʻiulani was sent to Europe at age 13 to complete her education under the guardianship of British businessman and Hawaiian sugar investor Theo H. Davies. She had not yet reached her eighteenth birthday when the 1893 overthrow of the Hawaiian Kingdom altered her life. The Committee of Safety rejected proposals from both her father Archibald Scott Cleghorn, and provisional president Sanford B. Dole, to seat Kaʻiulani on the throne, conditional upon the abdication of Liliʻuokalani. The Queen thought the Kingdom's best chance at justice was to relinquish her power temporarily to the United States. Davies and Kaʻiulani visited the United States to urge the Kingdom's restoration; she made speeches and public appearances denouncing the overthrow of her government and the injustice toward her people. While in Washington, D. C., she paid an informal visit to President Grover Cleveland and First Lady Frances Cleveland, but her efforts were in vain. The situation put both Kaʻiulani and her father in dire financial straits. Her annual government stipend ceased, and her father's income as a government employee came to an end. Father and daughter spent the years 1893–1897 drifting among the European aristocracy, relatives and family friends in England, Wales, Scotland and Paris, before finally returning to Hawaii. After arriving back in Hawaii in 1897, Kaʻiulani settled into life as a private citizen and busied herself with social engagements. She and Liliʻuokalani boycotted the 1898 annexation ceremony and mourned the loss of Hawaiian independence. However, she later hosted the American congressional delegation in charge of formalizing the Hawaiian Organic Act. She suffered from chronic health problems throughout the 1890s and died at her home at ʻĀinahau in 1899.

Атауы

Каиулани Гавай патшалығындағы Оаху аралында, Гонолулу қаласында дүниеге келді. Оны шомылдыру рәсімінде Виктория Кавекиу Каиулани Луналило Каланинуиахилапалапа Клегорн деп атады. 1898 жылы оның тәтесі Лилиуокалани оны «Гавайидің тарихы – Гавайи патшайымының естеліктерінде» Виктория Каиулани, Каланинуиахилапалапа, Кавекиу и Луналило немесе Виктория Кавекиу Луналило Каланинуиахилапалапа Каиулани Клегорн деп жазған. Каиуланиге жас кезінде қайтыс болған анасының әпкесі Анна Каиулани және Ұлыбритания королевасы Викторияның құрметіне ат қойылды, оның көмегімен Камехамеха III патшалық кезінде Гавай патшалығының тәуелсіздігі мен егемендігі қайта орнатылды. Оның негізгі гавай аты ka ʻiu lani сөзінен шыққан, ол гавай тілінде «көктемнің ең биік нүктесі» немесе «патшалық қасиетті» дегенді білдіреді. Кавекиу «ең жоғары дәреже немесе лауазым» деген мағынаны білдіреді. Чарльз Канаинаның тілегі бойынша оған Луналило есімі берілді, ол Луна (биік) лило (жоғалған) деп аударылады, яки «көзден таса болатындай биік», бұл Канаинаның ұлы және оның ағасы Калакауа патшасының алдыңғысы Луналилоның (1873–74 жж.) құрметіне таққа талапкерлігін нығайту үшін берілді. Каланинуиахилапалапа аты оның Кеаве патшалық үйімен (Гавай аралының дәстүрлі билеушілері) және түскі уақытта жанған шамның жалынымен байланысын көрсетеді. Бұл Калакауа үйінің ата-бабасы Ивикауикауадан бастап қолданған қапау символы.

Ерте өмір және отбасы: 18751887

Каиулани – принцесса Мириам Ликилик пен шотланд бизнесмені Арчибальд Скотт Клегорнның жалғыз баласы болды. Ол 1875 жылғы 16 қазанда, ата-анасының Эмма-стриттегі үйінің төменгі қабаттағы жатын бөлмесінде дүниеге келді. Оның тууы құрметіне артиллериялық салюттар жасалып, қаланың барлық шіркеулердің қоңыраулары соғылды. Туған кезде ол таққа мұрагерлік тізімінде төртінші болды, ал 1877 жылы оның әкесінің ағасы Лелеиохоку II қайтыс болғаннан кейін үшінші орынға көтерілді. Оның үш үлкен әпкесі болған: Роза Каипуала, Хелен Маниʻиаилехуа және Энни Пауахи, олар оның әкесінің гавай ақынымен жасаған бұрынғы одағынан туған. Анасы арқылы ол 1780 жылдан 1795 жылға дейін Гавай аралдарын жаулап алған кездегі Камехамеха I патшаның кеңесшілері – Кеавеахеулу мен Камеʻеиамокудан тараған. Камеʻеиамоку, Каманавамен бірге, Гавай елтаңбасының екі жағында бейнеленген патшалық егіздердің бірі болды, ал оның ұлы Кепоʻокалани Камехамеханың анасы Кекуʻиапоива II тарапынан жаулап алушының бірінші туысы еді. Олардың отбасы Камехамеха әулетімен туыс болды және 1874 жылы оның ағасы Калакауа Гавай аралдарының патшасы болып сайланғаннан кейін таққа отырды. Оның анасы Калакауа мен Лилиʻуокаланидің кіші қарындасы болды. Каиуланидің әкесі – Эдинбургтен келген шотланд қаржыгері; ол 1887 жылдан 1893 жылға дейін Кеден басқармасының коллекторы, ал 1891 жылдан бастап 1893 жылғы монархия құлатылғаннан кейін Гавайдің Уақытша үкіметі таратып жібергенге дейін Оахудың соңғы губернаторы болды. Ол 1875 жылғы 25 желтоқсанда сағат 13:00-де Гонолулудағы Святого Андрея англикан соборының Pro Cathedral-інде епископ Альфред Уиллис қолдауымен крещение рәсімінен өтті. Бұл 1838 жылы Виктория Камамалу дүниеге келгеннен бері гавай ханшайымының алғашқы крещение рәсімі болды. "Жібекпен тігілген кашемир шапан" киген нәресте "үлкен сыйластықпен" мінез-құлық танытып, "қызмет барысында ешқандай дыбыс шығармады". Көрермендердің арасында АҚШ, Ұлыбритания және Франция елдерінің дипломатиялық өкілдері және Гонолулудағы консулдық корпустың мүшелері болды. Принцесса Рут Каиуланиге Гонолулудан 6 шақырым қашықтықтағы Вайкикиде жер сыйлады, ол Клегорнның 1872 жылы сатып алған көршілес жерлермен бірігіп, ʻĀinahau құрады. Оның анасы Ликилик оны Маноа аңғарынан соққан салқын желдеріне орай ʻĀinahau (салқын жер) деп атады. Оның әкесі 1878 жылы Каиулани үш жасқа толғанда отбасын ауылдық еңіс жерге көшірді. Клегорн еңіс жерде үлкен ботаникалық бақ құрды, оның ішінде Каиулани баняны деп аталатын банян ағашы да болды. Каиуланидің анасы, принцесса Ликилик, 1887 жылғы 2 ақпанда 36 жасында, ресми түрде себебі белгісіз аурудан қайтыс болды. Дәрігерлер дұрыс тамақтану арқылы оны емдеуге болатынына сенгенімен, нәтижеге қол жеткізе алмады. Анасы қайтыс болғаннан кейін, Каиулани он бір жаста болғанда, ол мүлікті мұраға алды.

Kaʻiulani was the only child of Princess Miriam Likelike and Scottish businessman Archibald Scott Cleghorn. She was born in a downstairs bedroom of her parents' Emma Street mansion in Honolulu, on October 16, 1875, during the reign of her uncle King Kalākaua. Her birth was announced by gun salutes and the ringing of all of the bells in the city's churches. At the time of her birth, she became fourth in line of succession to the throne, moving to third in the line of succession upon the death of her uncle Leleiohoku II in 1877. She had three older half sisters: Rose Kaipuala, Helen Maniʻiailehua, and Annie Pauahi, from her father's previous union with a Hawaiian woman. Through her mother, she descended from Keaweaheulu and Kameʻeiamoku, the royal counselors of Kamehameha I during his conquest of the Hawaiian Islands from 1780 to 1795. Kameʻeiamoku was one of the royal twins along with Kamanawa depicted flanking the Hawaiian coat of arms, and his son Kepoʻokalani was the first cousin of the conqueror on the side of Kamehameha's mother Kekuʻiapoiwa II. Their family were collateral relations of the House of Kamehameha and ascended to the throne in 1874 upon the election of her uncle Kalākaua as King of the Hawaiian Islands. Her mother was a younger sister to Kalākaua and Liliʻuokalani. Kaʻiulani's father was a Scottish financier from Edinburgh; he served as Collector General of Customs from 1887 to 1893 and as the final Governor of Oahu from 1891 until the office was abolished by the Provisional Government of Hawaii after the 1893 overthrow of the monarchy. She was christened by Bishop Alfred Willis, at 1:00 p. m. on December 25, 1875, at the Pro Cathedral of St. Andrew's Anglican Cathedral in Honolulu. This was the first christening of a Hawaiian princess since the birth of Victoria Kamāmalu in 1838. The baby Kaʻiulani, clad in a "cashmere robe, embroidered with silk", was reported to have "behaved with the utmost respect" and did "not utter a sound during the service". Diplomatic representatives from the United States, Britain and France and members of the consular corps in Honolulu were among the spectators. Princess Ruth gifted Kaʻiulani with land at Waikiki, 4 mile (6 km) from Honolulu, which combined with adjacent lands previously purchased in 1872 by Cleghorn to form ʻĀinahau. Her mother Likelike named it ʻĀinahau (cool place) after the cool winds blowing down from the Manoa Valley. Her father relocated the family to the country estate in 1878 when Kaʻiulani was three years old. Cleghorn planted a large botanical garden on the grounds of the estate, including a banyan tree, known as Kaʻiulani's banyan. Kaʻiulani's mother Princess Likelike died at age 36 on February 2, 1887, officially of unknown causes. Her doctors had believed in vain that she could have been cured with proper nourishment. Upon the death of her mother, when Kaʻiulani was eleven years old, she inherited the estate.

Гавайидегі білім беру және тәртіпсіздіктер 18791893

Жас кезінен бастап, гувернанттар мен жеке ұстаздар Каиуланиді 1879 жылдан бастап, пневмониядан ерте қайтыс болғанға дейін 1884 жылы британдық Марион Барнс оқытты, содан кейін оның сүйікті гувернанты болған американдық Гертруда Гардиниер оқытты. 1887 жылы Гардиниер үйленгеннен кейін оның гувернанттары арасында француз әйелдері Каталина де Алкала немесе Д'Акала және неміс әйелдері Мисс Райсберг болды, олармен Каиуланиде тығыз байланыс қалыптаспады. Оның тәрбиешілері оған оқуды, хат жазуды (көбінесе туыстарына), музыкалық жаттығуларды және әлеуметтік тәрбиелеуді үйретті. Сондай-ақ, ол өзінің есімін алған королева Викторияның өмірбаянын оқыды. Ол гавай, ағылшын, француз және неміс тілдерін еркін меңгерді. Калакауа 1880 жылы «Гавай жастары шетелде» бағдарламасы арқылы болашақ гавай басшыларының кең білім алуын қолдады. Оның немересі Каиулани гавайлік патшазадаларының шетелде оқуға жіберілген алғашқысы болған жоқ. Гавай үкіметі оның туыстары Дэвид Кавананакоа (Коа деп танылған), Эдвард Абнел Келиʻиахонуи және Джона Кухио Каланияноʻоледі 1885 жылы АҚШ-тағы Сент-Мэтью мектебінде оқуға жіберді. Келиʻиахонуи 1887 жылы жас кезінде қайтыс болды, ал Кавананакоа мен Кухио 1890 жылы Каиуланидің өзі шетелге білім алуға кеткеннен кейін бірнеше ай өткен соң білімдерін аяқтау үшін Англияға сапарлады. Каиуланидің анасы Ликелике қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң Гавайде саяси толқулар басталды. Жергілікті кәсіпкерлер Калакауаның премьер-министр Уолтер Мюррей Гибсон басқарған кабинетін сайлауда әсер ету және заң шығару үдерісін манипуляциялаумен айыптады. Гибсон кабинеті Реформа кабинетімен ауыстырылса да, бизнес қауымдастығы қанағаттанбады. Лоррин А. Турстон басшылығымен он үш кәсіпкерден тұратын комитет «Байонет конституциясы» деп белгілі болған заң жобасын жасады, ол заң шығарушы органға монархияның іс-қимылдарынан жоғары билік беруді бекітті. Турстон жаңа конституцияның негізгі авторы деп саналады. 1887 жылдың 6 шілдесінде Калакауаға қол қою үшін ұсынылған ол монархияның билеуін шектеді және үкіметтегі еуропалық-американдық мүдделердің ықпалын арттырды.

From a young age, governesses and private tutors educated Kaʻiulani starting with a British woman, Marion Barnes, from 1879 until her early death of pneumonia in 1884, and then an American woman, Gertrude Gardinier, who became her favorite governess. After Gardinier's marriage in 1887, her governesses included a French woman, Catalina de Alcala or D'Acala, and a German woman, Miss Reiseberg, with whom Kaʻiulani did not develop as strong a bond. Her governesses taught her reading, writing letters (often to relatives), music practices and social training. She also read biographies about her namesake, Queen Victoria. She would become fluent in the Hawaiian, English, French and German languages. Kalākaua championed future Hawaiian leaders attaining a broader education with his 1880 Hawaiian Youths Abroad program. His niece Kaʻiulani was not the first Hawaiian royal to study abroad. The Hawaiian government sent her cousins David Kawānanakoa (known as Koa), Edward Abnel Keliʻiahonui and Jonah Kūhiō Kalanianaʻole to attend Saint Matthew's School in the United States in 1885. Keliʻiahonui died young in 1887 while Kawānanakoa and Kūhiō traveled to England in 1890 to finish their education a few months after Kaʻiulani's own departure for an education abroad. Months after the death of Kaʻiulani's mother, Likelike, political unrest gripped Hawaii. Local businessmen accused Kalākaua's cabinet under Prime Minister Walter Murray Gibson of influence peddling in elections and manipulation of legislative governance. Although the Gibson cabinet was replaced by the Reform Cabinet, the business community remained dissatisfied. The Committee of Thirteen businessmen under the leadership of Lorrin A. Thurston, drafted what became known as the Bayonet Constitution, codifying the legislature as the supreme authority over the monarchy's actions. Thurston is believed to have been the principal author of the new constitution. Presented to Kalākaua for his signature on July 6, 1887, it limited the power of the monarchy and increased the influence of Euro American interests in the government.

Англияда, 1889-1893 жылдары

Анасы Ликилайк қайтыс болғаннан кейін, Кайлули таққа екінші мұрагер атанды. Ол ағасы Калакауа қайтыс болғаннан кейін және Лилиуокалани таққа отырғанда мұрагер болар еді. 1889 жылы Кайлулиді Англияға лайықты білім алу үшін жіберу және оны Калакауа мен оның саяси қарсыластары арасындағы интригалар мен алабұдынан аулақ ұстау қажет деп шешілді. Клегорн, Калакауа және, әлдеқанда Лоррин А. Терстон, ішкі істер министрі ретінде, Кайлулиді шетелге жіберу жоспарын жасады. Терстон кейіннен бұл шешімге қатысқанын жоққа шығарды. 1889 жылдың 10 мамырында Гонолулудан аттанған саяхатшылар тобында оның жарты қарындасы Энни және Гавайидегі британдық вице-консул Томас Р. Уокердің әйелі Мэри Матильда Уокер, олардың серігі ретінде болды. Клегорн Хавайға қайту алдында қыздарын Сан-Францискоға алып барды. Олар пойызбен Американы кезіп, Англияға кемемен қайту алдында Чикаго мен Нью-Йоркте тоқтады. Бір айлық сапардан кейін 17 маусымда Ливерпульге жетті. Уокер ханым Гавайиге оралғаннан кейін, Кайлули мен Энни Тео Х. Дэвис пен оның әйелі Мэри Элленнің қамқорлығына берілді. Дэвис британдық азамат және Гавайидегі ірі бес қант фирмасының бірі – Тео Х. Дэвис & Co. иесі болды. Мектептен демалыс кезінде Кайлули Дэвистің Саутпорттағы Хескет паркіндегі Сандаун резиденциясында тұратын. Қыркүйекте Кайлули мен Энни Нортгемптонширге жіберілді және қарт мектеп мұғалімі Каролина Шарп басқаратын жас қыздарға арналған Great Harrowden Hall интернатына оқуға түсті. Бірінші оқу жылынан кейін Энни үйлену үшін Гавайиге оралды, ал Кайлулиді мектепте жалғыз қалдырды. Шарптың айтуынша, Кайлули ажырасып қалғанмен, "оқуында жақсы үлгерім көрсетіп келеді". Кайлули француз тілінен үшінші орын алғанын мақтан тұтып үйіне хат жазды. 1890 жылдың мамырында Лестер епископы оны англикандық дінге бекітті. 1891 жылдың жазында әкесі онымен кездесіп, Британ аралдарын аралады және Шотландиядағы Клегорн әулетінің атамекенін тамашалады. Дэвис 1892 жылдың басында Кайлулиді Great Harrowden Hall-дан алып, оны қоғамға дайындау үшін аяқтау мектебіне жіберуге көндірді. Ақпан айында Кайлули Хоувқа (Брайтон) көшіп келді, онда оған Фебе Рук жеке ұстаздарды тағайындап, неміс, француз, ағылшын тілдері, әдебиет, тарих, музыка және ән салудан тұратын оқу бағдарламасын жасады. Теңіз жағасындағы бұл ауыл оған ұнады, ол сәуірдің соңы мен мамырдың басында Джерси аралындағы Сент-Хелиерде қонақ үйімен бірге демалысқа шықты. Гавайиге қайта оралу перспективасы оның оқуға деген құлшынысын қайта жақтандырды. 1893 жылдың соңында Гавайиге оралу жоспары жасалды, Гавайи заң шығарушы органы оның жол шығындарына 4000 доллар бөлді. Бұл сапар оның таққа мұрагер ретінде қоғамға енуін белгілейтін еді. Виктория патшайымымен кездесу, содан кейін Еуропаға саяхат және Чикагодағы Колумбия көрмесіне бару жоспарланған. Күтумен, Кайлули әпкесі Лилиуокаланиге: "Мен келесі жылы қайтып келуді асыға күтемін. Мен үйді қатты сағына бастадым", - деп жазды. Алайда, 1893 жылдың 17 қаңтарындағы төңкерістен кейін бұл жоспарлар күшін жойды.

Upon the death of her mother, Likelike, Kaʻiulani became second in line to the throne, following her aunt Liliʻuokalani. She would become the heir apparent after the death of her uncle Kalākaua and the accession of Liliʻuokalani. In 1889, it was deemed appropriate to send Kaʻiulani to England for a proper education and remove her from the intrigues and unrest between Kalākaua and his political opponents. Cleghorn, Kalākaua and allegedly Lorrin A. Thurston, who served as Minister of the Interior, made the plans to send Kaʻiulani abroad. Thurston later denied involvement in the decision. Leaving Honolulu on May 10, 1889, the travel party included her half sister Annie, and Mary Matilda Walker, wife of the British vice consul to Hawaii Thomas R. Walker, as their chaperone. Cleghorn accompanied his daughters to San Francisco before returning to Hawaii. They traveled across the United States by train, stopping briefly at Chicago and New York before sailing to England. They landed in Liverpool on June 17, after a month long journey. After Mrs. Walker returned to Hawaii, Kaʻiulani and Annie were placed under the guardianship of Theo H. Davies and his wife Mary Ellen. Davies was a British citizen and owner of Theo H. Davies & Co., one of the Big Five leading sugar firms operating in Hawaii. During school holidays, Kaʻiulani stayed at Sundown, the Davies' residence in Hesketh Park, Southport. By September, Kaʻiulani and Annie were sent to Northamptonshire and enrolled at Great Harrowden Hall, a boarding school for young girls, under the elderly schoolmistress Caroline Sharp. After the first academic year, Annie returned to Hawaii to marry leaving Kaʻiulani alone at the school. Sharp noted that Kaʻiulani continued "making good progress in her studies" despite the separation. Kaʻiulani proudly wrote home that she was third in her French class. The Bishop of Leicester confirmed her in the Anglican faith in May 1890. In the summer of 1891, her father visited her, and they toured the British Isles and visited the Cleghorns' ancestral land in Scotland. Davies persuaded her family to remove Kaʻiulani from Great Harrowden Hall in early 1892 to attend a finishing school to prepare her for society. By February, Kaʻiulani moved to Hove, Brighton, where she was placed in the care of Phebe Rooke who set up private tutors and a curriculum that included German, French, English, literature, history, music and singing. This village by the sea pleased her, and she holidayed in late April and early May at Saint Helier in the Channel Island of Jersey with her host. The prospect of returning to Hawaii renewed her enthusiasm for her studies. Plans were made for her return to Hawaii by the end of 1893, with the Hawaiian legislature appropriating $4,000 for her travel expenses. This trip would mark her entrance in society as the heir apparent to the throne. There were arrangements for an audience with Queen Victoria, followed by a tour of Europe and a possible visit to the World's Columbian Exposition in Chicago. In anticipation, Kaʻiulani wrote to her aunt Liliʻuokalani, "I am looking forward to my return next year. I am beginning to feel very homesick." However, following the overthrow on January 17, 1893, these plans were cancelled.

Төңкеріс 18911893

Оның жоқтығы кезінде Гавайиде үлкен алабұрлыс болды. Калакауа 1891 жылғы 20 қаңтарда Сан-Францискода қайтыс болды. Каиулани ағасының өлімі туралы келесі күні Атлантикалық телеграф арқылы білді, ал хабар Гавайиге 29 қаңтарда, Чарльстон корольдің мәйітін алып Гонолулуға келгенде ғана жетті. Лилиуокалани дереу таққа отырды. 9 наурызда Асылдар үйінің мақұлдауымен және Гавайи конституциясының талабына сәйкес, Лилиуокалани өзінің немересі Каиуланиді мұрагері және болашақ тақ иесі ретінде тағайындады. Содан кейін Корольдік кеңсесі Гонолулу көшелерімен жариялауды жариялады, сонымен қатар артиллериялық батареядан және Гонолулу портындағы Мохикан мен Ирокез американдық кемелерінен салют атылды. Мұрагер ретінде Каиулани патшайымның саяси мәселелерде ықпалына ие болды. 1891 жылдың күзінде ол Лилиуокаланиге хат жазып, Лилиуокаланидің күйеуі Джон Оуэн Доминистің қайтысынан босаған Оаху губернаторы лауазымына әкесі Дәуіт Кауананакоаны тағайындауды сұрады. Король оның өтінішін қабылдап, 11 қарашада Клегорнды тағайындады. Сондай-ақ, ханшайым әкесінің бас коллектор лауазымын сақтап қалуына рұқсат алды, ол: «Біз оның жалақысысыз жасай алмаймыз, өйткені губернатордың жалақысы екіншісінің жартысы ғана», - деп түсіндірді. Каиулани үйге оралуын асыға күтіп: «Мен үйге келген кезде сізге көмектесуге тырысамын, бірақ бұл көп болмайды, себебі мен мемлекеттік істерді түсінбеймін», - деп уәде берді. Тёрстон басшылығымен Қауіпсіздік комитеті төңкерісті соңғы жоспарлау үшін екі күн бойы жиналды және бірауыздан Санфорд Б. Долды төңкеріс басшысы және уақытша үкіметті құрушы ретінде таңдады. Доул өзінің ойынша, патшалықтағы басқалар талқылаған, мүмкін болатын жол – «патшайымды қуғынға салу және ханшайым Каиуланиді патшайым етіп тағайындау, сондай-ақ оның ересек болғанға дейін елді басқару үшін регенттік құру» деген жоспарды ұсынды. Шындығында, Клегорн да төңкеріске дейін таңертең Тёрстонға дәл осындай ұсыныспен жүзіп келді. Тёрстон Клегорнға бұрын айтқандарын қайталады, комитет болашақ монархиямен қандай да бір формада айналысуға мүдделі емес екенін және жоспарды толығымен қабылдамайтынын айтты. Монархия құлатылды және 1893 жылғы 17 қаңтарда президент Санфорд Б. Доул Гавайидің Уақытша үкіметін жариялады. Лилиуокалани өзінің билігін Доул басқаратын үкіметке емес, уақытша түрде АҚШ-қа тапсырды, себебі АҚШ монархиялық үкіметті заңды билік ретінде таниды және Гавайидің тәуелсіздігін қалпына келтіреді деп үміттенеді. Клегорн 28 ақпаннан бастап губернаторлық лауазымынан босатылды. Ол төңкеріске Лилиуокаланидің саяси белсенсіздігін кінәлады және егер ол Каиуланинің пайдасына тақтан бас тартқанда монархия сақталатынына сенді. Ол Тёрстонмен жеке кездесіп, Каиуланидің таққа деген құқығын құрметтеуін өтінді, бірақ Тёрстон оны қарастырудан бас тартты. Кейіннен Клегорн кеден үйіндегі лауазымын сақтап қалу үшін наразылық білдіріп, Уақытша үкіметке ант берді, бірақ 15 сәуірде отставкаға кетті. Уақытша үкіметтің басты мақсаты – АҚШ-қа қосылу. Тёрстон президент Бенджамин Харрисонмен келіссөздер жүргізу үшін Вашингтонға делегация басқарды, ал патшайым өзінің адвокаты Пол Нойманды және принц Кавананакоаны Харрисонға және сайланған президент Гровер Кливлендке өкілдік етуге жіберді. Клегорн Каиуланидің құқықтарын қорғау үшін патшайымның тағы бір елшісі Эдвард Макфарлейнның жол шығындарын төледі. Қосылу шарты Лилиуокаланиге жыл сайын 20 000 доллар көлемінде өмір бойы зейнетақы ұсынар еді, ал Каиуланиге бір реттік 150 000 доллар төленер еді, егер олар АҚШ үкіметіне және аралдардың жергілікті басқаруына бағынса. Патшайым мұны мүмкін емес деп санады.

During her absence, much turmoil occurred back in Hawaii. Kalākaua died in San Francisco on January 20, 1891. Kaʻiulani learned of her uncle's death by the next day through the Transatlantic telegraph cables while news did not reach Hawaii until January 29, when the Charleston returned to Honolulu with the king's remains. Liliʻuokalani ascended immediately to the throne. On March 9, with the approval of the House of Nobles, and as required by the Hawaiian constitution, Liliʻuokalani appointed her niece Kaʻiulani as her heir apparent and eventual successor to the throne. The Queen's staff then rode through the streets of Honolulu announcing the proclamation, while gun salutes were fired from both the artillery battery and the American vessels Mohican and Iroquois in Honolulu Harbor. As heir apparent, Kaʻiulani had influence with the queen on political issues. In the fall of 1891, she wrote to Liliʻuokalani requesting the appointment of her father, instead of Prince David Kawānanakoa, to the recently vacated governorship of Oahu caused by the death of Liliʻuokalani's husband John Owen Dominis. The queen acceded to her request, and made the appointment of Cleghorn on November 11. The princess also received approval for her father to retain his post as collector general after she explained, "we cannot do without his salary for that, as the salary of Governor is only half the other." Kaʻiulani, looking forward to her return, promised, "When I come home I shall try to help you as much as I can, tho [sic] it will not be much as I don't understand State Affairs." The Committee of Safety, under the leadership of Thurston, met for two days in the final planning of the overthrow, and unanimously selected Sanford B. Dole to lead the coup and organize a provisional government. Dole put forth what he believed was a more reasonable immediate plan of action, a possible outcome that had been discussed by others in the kingdom, " that the Queen be deposed and Princess Kaʻiulani be installed as queen, and that a regency be established to govern the country during her minority " In fact, Cleghorn had also directly approached Thurston the morning before the overthrow, with the exact same proposition. Thurston reiterated what he had already told Cleghorn, that the committee had no interest in dealing with a future monarchy in any form, and rejected the plan outright. The monarchy was overthrown and the Provisional Government of Hawaii was proclaimed by President Sanford B. Dole on January 17, 1893. Liliʻuokalani relinquished her power to the United States temporarily, rather than the Dole led government, in hopes that the United States would recognize the monarchical government as the lawful power, and thereby restore Hawaii's sovereignty. Cleghorn lost his governorship position as of February 28. He blamed Liliʻuokalani's political inaction for the overthrow and believed that the monarchy would have been preserved had she abdicated in favor of Kaʻiulani. He met privately with Thurston and requested that he respect Ka'iulani's claim to the throne, which Thurston tersely refused to consider. Cleghorn later took an oath to the Provisional Government under protest in order to retain his position in the custom house, but resigned on April 15. The Provisional Government's ultimate goal was annexation by the United States. Thurston headed a delegation to Washington, DC, to negotiate with President Benjamin Harrison, while the queen sent her attorney Paul Neumann and Prince Kawānanakoa to represent her case to Harrison and President elect Grover Cleveland. Cleghorn paid for the travel expenses of Edward C. Macfarlane, another of the queen's envoys, to protect the rights of Kaʻiulani. The annexation treaty would have offered Liliʻuokalani a lifetime pension of $20,000 annually, and compensated Kaʻiulani with a one time settlement of $150,000, if they would subordinate themselves to the United States government, and to local governance of the Islands. The queen never saw that as a viable option.

1893 жылы АҚШ-қа сапар

Гавайидегі және шетелдегі көптеген топтар Лилиуокалани орнына Каиуланиді конституциялық монархияның шектеулі түрімен Гавай тағына қайтаруды қалаған. Ұлыбритания комиссары Джеймс Хей Вудхаус Лондондағы жоғары лауазымды адамына хабарлап, жергілікті тұрғындар Каиуланиді патшайым ретінде қолдайтынын және қарсы алатынын мәлімдеді. Биік бас әйел Бернис Пауахи Бишоптың жесірі Чарльз Рид Бишоп: «Британдықтардың жақсы топтары оны артық көреді және оны бақылауға және мүмкіндігінше жақсы үкімет құруға көмектеседі» деп жазды. Уақытша үкіметтің басшысы Доль: «Жас ханшайым Каиулани есейгенге дейін тақ билігін ұстап тұру» «әлдеқайда тәжірибелі» болар еді деп мәлімдеді. Каиулани 30 қаңтарда Дэвис алған қысқа телеграмма арқылы төңкерілгенін білді: «Патшайым құлатылды», «Монархия жойылды», «Ханшайымға жаңалық». Төңкерілгеннен кейінгі апталарда Дэвис Гавайидің АҚШ-тағы министрі Джон Мотт Смитке Вашингтонда хат жазып, Гавайи сайлаушылары королеваның орнынан бас тартылуы және Каиуланиді Доль басқаратын регенттік кеңеске орналастыру үшін түзетілген конституцияға дауыс беруді ұсынды. Дэвис бұл ұстанымын кейінірек сөз сөйлеген кезде де қайталады. Дэвис Каиуланиге өтініштерін тікелей американдықтарға жеткізуді кеңес берді. Каиулани, оның қасында мистер және миссис Дэвис, олардың қызы Элис Дэвис, Энни Уортофф, оның күтімшісі және шапердон, сондай-ақ миссис Дэвистің қызметшісі Саутгемптоннан Нью-Йоркке сапар шегіп, 1 наурызда келді. Макфарлен мен Мотт Смит кемеде оларды күтіп алды. Айлаққа қонғаннан кейін Каиулани жиналған баспасөз өкілдеріне және қызығушылық танытқан көрермендерге Дэвис жазған мәлімдеме жасады: Алғашқы екі күні ішінде Каиулани мен Дэвис Нью-Йорк қаласын аралап, оның туысы Кавананакоа және басқа да шақырылғандарды қабылдады, бірақ оған тек қысқа ғана уақытқа сөйлесуге рұқсат берілді. Дэвис пен Лилиуокаланидің АҚШ-тағы өкілдері арасында Каиуланиге ықпал етуіне байланысты келіспеушіліктер туды. Кавананакоа, Нойман, Макфарлен және Мотт Смит Клейхорн немесе патшайымның келісімінсіз Дэвистің Каиуланиді АҚШ-қа әкелуіне сын айтты. Олар Дэвистің патшайымның орнына регенттік құруды қолдаған мәлімдемелері аннексияға қарсы күресті әлсіретеді және «үшбұрышты күрес» тудырады деп ойлады. Британдық тегі бар Макфарлен баспасөзге: «Оның келуі жақсылыққа апармайды, әсіресе ол өте британдық адамның қанатында болғанда» деді. 1896-1897 жылдары ол өзінің досы Тоби де Курсиге жазған екі ашық хатта Гавайиге қайта оралу жоспарын жариялады. Бірінші хатында ол 1896 жылдың күзінде Джерси штатының Розель қаласынан жазған. 4 шілдеде Тунбридж Уэллстен келген келесі хатында ол Тобиге АҚШ-тағы әпкесі Лилиуокаланиге баратынын түсіндірді. Осы кезде Гавайиге қайту туралы шешім әлі қабылданбаған еді. Каиулани былай деді: «Егер мен әпкемді көруге барсам, онда үш аптадай ғана тұрамын және осы жерге (Еуропаға) қайта оралам», бірақ Дэвис «қыстың соңында үйге қайтуымды жөн көруі мүмкін». Тамыз және қыркүйек айларында Каиулани мен оның әкесі достарына қоштасу сапарларын жасап, оған көмектесу үшін ирландиялық Мэри О'Доннеллді жалдады және Гавайиге оралуға дайындалды. 1897 жылдың 9 қазанында Каиулани мен оның әкесі Клегорн Саутгемптоннан Нью-Йоркке кемемен аттанды. Нью-Йорктегі Альбемарл қонақүйінде қысқа уақыт болғаннан кейін екеуі Вашингтонға барып, АҚШ астанасындағы Эббет үйінде тұрып, аннексияға қарсы лоббилік жұмыстар жүргізіп жатқан Лилиуокалани патшайымына құрмет көрсету үшін келді. Кейін Каиулани мен Клегорн батысқа қарай пойызға мініп, 29 қазанда Сан-Францискоға жетіп, Оксидентал қонақүйінде тұрып қалды. АҚШ-ты аралап жүрген кезінде көптеген журналистер онымен сұхбаттасты, бірақ әкесі оны саясат тақырыбынан қорғауға тырысты. Монархияны жамандаған көптеген адамдар гавайлықтар, әсіресе Каиулани мен оның әпкесі Лилиуокалани туралы жағымсыз пікір білдірді. Алайда, Гавайи ханшайымымен сұхбаттасу бұл аңыздарды жоққа шығарды. Сан-Францискодағы «Экзаминер» газетінің журналисі: «Барбарий ханшайымы? Бұл гүлдің өзі емес, өркениеттің экзотикалық гүлінің өзі. Каиулани ханшайымы - сүйкімді, қызықты тұлға». Тарихшы Андреа Физердің айтуынша, Каиуланидің қазіргі суреттері «расалық және гендерлік стереотиптермен қалыптасқан, және олар оған оң көзқарас танытқанмен, оған ешқандай билік бермеген», оның кавказдық ерекшеліктеріне, Викториялық әдепке, әйелдің әлсіздігіне және экзотизмге баса назар аударған. Каиулани мен оның әкесі 2 қарашада Сан-Францискодан кемемен аттанып, 9 қарашада таңертең Гонолулуға келді. Мыңдаған ізгі тілек білдірушілер, оның ішінде туысы Кавананакоа оны Гонолулу портында қарсы алып, гүл шоқтарымен және леи гүлдерімен шашыратып жіберді. Олар ʻĀinahau-ға қайтып келді, онда Каиулани жеке азаматтың өмірін бастауға тиіс болды. Оның әкесі ол шетелде болған жылдары оның балалық шағындағы үйінің жанына сәулетші Клинтон Бриггс Рипли салған екі қабатты жаңа Виктория стиліндегі үй салды. Саяси мәртебесіне қарамастан, ол монархистер мен Республиканы қолдаушылар ұйымдастырған іс-шараларда қатысып, келушілерді қабылдауын жалғастырды. Гавайи Қызыл Кресті қоғамы 1898 жылдың маусымында құрылды, оның президенті миссис Гарольд М. Сеуолл болды. Оның күйеуі Республиканың АҚШ-тағы министрі болды. Республиканың бірінші ханымы Анна Прентис Кейт Доль бірінші вице-президент болып тағайындалды, ал Каиулани екінші вице-президент болды. Ханшайым комитет құрамына енуге келісімін бергені белгісіз, бірақ ол офицерлердің келесі отырысына қатыспады. АҚШ Сенатында МакКинлидің аннексия шарты айлар бойы дауысқа түспегеннен кейін қабылданбады. Алайда, Испан-Америка соғысы басталғаннан кейін Гавайи Конгрестің бірлескен қаулысымен, 1898 жылдың 4 шілдесінде «Жаңалықтар шешімі» арқылы аннексияланды. Лилиуокалани, Каиулани, олардың отбасы мүшелері мен қызметкерлері бұл оқиғаны бойкоттап, Вашингтон плейсінде қайғыға батқан күйде жабылып қалды. Көптеген тума халық және монархистер де осылай істеді және салтанатқа қатысудан бас тартты. Республикалық үкімет оны Аннексиялық кешке шақыруға тырысты, ол: «Маған Гавайи туын олар үшін түсіруге бола ма?» деп жауап берді. 1898 жылдың 7 қыркүйегінде Каиулани АҚШ Конгресі комиссиясының мүшелері мен ʻĀinahau-да 120-дан астам қонаққа үлкен луау ұйымдастырды. Комиссарлар: жаңа аумақтық губернатор Доль, Иллинойс штатынан сенатор Шелби М. Каллом және Алабама штатынан сенатор Джон Т. Морган, Иллинойс штатынан өкіл Роберт Р. Хитт және Гавайидің соталды судьясы және кейінірек аумақтық губернатор Уолтер Ф. Фриар жаңа аумақтық үкімет құруға міндеттелді. Каиулани бұл іс-шараны гавайи мәдениетінің маңыздылығын көрсету үшін ұйымдастырды және луауды пойда саусалын малып бастады. Конгресс партиясы үшін ʻĀinahau-да өткен луау 2009 жылғы фильмде гавайилік сайлау құқығы үшін күрес ретінде бейнеленді, ол 1900 жылғы Гавайилік Конституциялық Актісінде қамтамасыз етілді.

Many factions in Hawaii and abroad preferred restoring Kaʻiulani to the Hawaiian throne in place of Liliʻuokalani under a more restricted form of constitutional monarchy. James Hay Wodehouse, the British commissioner to Hawaii, reported to his superior in London that the natives would support and welcome Kaʻiulani as queen. Charles Reed Bishop, the widower of the High Chiefess Bernice Pauahi Bishop, wrote that, "the better class of the British prefer her, and they would help to control her and make as good a government as possible". Dole, the leader of the Provisional Government, had stated that it would have been "far more tactful" to "hold the power of the throne" through a "regency in the name of the young Princess Kaʻiulani until she reaches her majority". Kaʻiulani learned of the overthrow via a short telegram received by Davies on January 30, Queen Deposed', 'Monarchy Abrogated', 'Break News to Princess". In the weeks after the overthrow, Davies wrote to the Hawaiian Minister to the United States John Mott Smith in Washington suggesting that the Hawaiian electorate vote on a revised constitution for the abdication of the queen and for the placing Kaʻiulani under a council of regency headed by Dole. Davies reiterated this stance in a later address. Davies advised Kaʻiulani to take her case directly to the American people. Kaʻiulani, accompanied by Mr. and Mrs. Davies, their daughter Alice Davies, Annie Whartoff, as her lady in waiting and a chaperone, and a maid of Mrs. Davies, traveled from Southampton to New York, arriving on March 1. Macfarlane and Mott Smith met the party on their ship. Upon landing on the pier, Kaʻiulani delivered to the assembled press and curious onlookers a speech written by Davies:

During her first two days, Kaʻiulani and the Davies toured New York and received callers, including her cousin Kawānanakoa, although he was only allowed to speak to her briefly. Dissent developed between Davies and Liliʻuokalani's representatives in the United States over his influence over Kaʻiulani. Kawānanakoa along with Neumann, Macfarlane and Mott Smith voiced criticism at Davies' action in bringing Kaʻiulani to the United States without the consent of Cleghorn or the queen. They felt Davies' public statements supporting a regency in place of the queen undermined the cause against annexation and created the impression of a "three cornered fight". Macfarlane, himself of British descent, stated to the press, "Her coming will do no good, especially when she is under the wing of an ultra Britisher." Between 1896 and 1897, she divulged her plans to return to Hawaii in two candid letters written to her friend Toby de Courcy. In the first letter, written in the fall of 1896 from Rozel, Jersey, she confided in him that a secret engagement was arranged and she was expected to return in April of the following year. In a subsequent letter dated July 4 from Tunbridge Wells, she explained to Toby that she would visit her aunt Liliʻuokalani in the United States. The decision to return to Hawaii was still undecided at this point. Kaʻiulani added that, "If I went over to see my Aunt I would only stay about Three [sic] weeks there and return again here (Europe)", although Davies "may think it advisable for me to return home the end of this winter". By August and September, Kaʻiulani and her father were making farewell calls to friends, hiring an Irish maid, Mary O'Donell, to assist her and preparing for their return to Hawaii. Kaʻiulani and her father Cleghorn sailed from Southampton to New York on October 9, 1897. After a brief stay at the Albemarle Hotel in New York, the two traveled to Washington, DC, to pay their respects to Queen Liliʻuokalani, who was staying at Ebbett House in the US capital to lobby against annexation. Afterward, Kaʻiulani and Cleghorn took a train heading west and reached San Francisco on October 29 where they stayed at the Occidental Hotel. During her travels across the United States, many journalists interviewed her, although her father made sure to shield her from topics of politics. Many detractors of the monarchy had painted a negative image of Hawaiians, especially of Kaʻiulani and her aunt Liliʻuokalani. However, interviews with the Hawaiian princess dispelled these rumors. A journalist of San Francisco's The Examiner wrote, "A barbarian princess? Not a bit of it Rather the very flower — an exotic — of civilization. The Princess Kaʻiulani is a charming, fascinating individual." According to historian Andrea Feeser, the contemporary portrayals of Kaʻiulani were "shaped by race and gender stereotypes, and although they aimed to be favorable, they granted her no authority" with emphasis placed on her Caucasian features, Victorian manners, feminine fragility and exoticism. Kaʻiulani and her father sailed from San Francisco on November 2 and arrived in Honolulu on the morning of November 9. Thousands of well wishers, including her cousin Kawānanakoa, greeted her at the harbor in Honolulu and showered her with garlands of lei and flowers. They returned to ʻĀinahau where Kaʻiulani was to assume the life of a private citizen. Her father had built a two storied new Victorian style mansion designed by architect Clinton Briggs Ripley next to the bungalow which had been her childhood home in the intervening years when she was abroad. Despite her lack of political status, she continued to receive visitors and made public appearances at events hosted by both monarchists and supporters of the Republic. The Hawaiian Red Cross Society was formed in June 1898, with Mrs. Harold M. Sewall as its president. Her husband was the United States Minister to the Republic. First Lady of the Republic Anna Prentice Cate Dole was selected as first vice president, and Kaʻiulani was second vice president. It is unclear if the princess had given her consent to be named as part of the committee, but she did not attend the subsequent meeting of the officers. In the United States Senate, McKinley's annexation treaty failed to pass after months without a vote. However, following the outbreak of the Spanish–American War, Hawaii was annexed in any event via the Newlands Resolution, a joint resolution of Congress, on July 4, 1898. Liliʻuokalani with Kaʻiulani, their family members and retainers boycotted the event and shuttered themselves away at Washington Place in mourning. Many Native Hawaiians and royalists followed suit and refused to attend the ceremony. The Republican government attempted to invite her to the Annexation Ball, and she responded by saying, "Why don't you ask me if I am going to pull down Hawaii's flag for them?" On September 7, 1898, Kaʻiulani hosted the United States Congressional commission party and more than 120 guests with a grand luau at ʻĀinahau. The commissioners: the new Territorial Governor Dole, Senators Shelby M. Cullom of Illinois and John T. Morgan of Alabama, Representative Robert R. Hitt of Illinois, and Hawaii associate justice and the later Territorial Governor Walter F. Frear were tasked with forming a new territorial government. Kaʻiulani arranged the event to highlight the importance of Hawaiian culture and started the luau by dipping her finger in the poi. The luau at ʻĀinahau for the congressional party was portrayed in the 2009 film as a fight for Hawaiian suffrage, which was ensured in the 1900 Hawaiian Organic Act.

Серфинг

Каиулани әрқашан дене шынықтыруды жақсы көретін, атпен жүгіру, серфинг, жүзу, крокет және каноэмен айналысуды ұнататын жас қыз болған. 1897 жылы Нью-Йорктегі The Sun газетіне берген сұхбатында ол: "Мен атпен жүруді, керуенде жүруді, жүзуді, билеуді және велосипед тебуді жақсы көремін. Шын мәнінде, мен суды осылай жақсы көретінім үшін, бұрынғы өмірде теңіз түлкісі болғаныма сенімдімін. Әжем мені жүруге үйренгенге дейін жүзуге үйретті" деді. Вайкики жағажайында серфингпен әуестенген ол, 7 фут, 4 дюймдік коа (акация коа) ағашынан жасалған алая серфинг тақтасы Бернис Пауахи епископ мұражайында сақталған. Мұражай 1922 жылы оның қайтыс болған әкесінің мүлкінен сатып алған, бұл 19 ғасырдағы гавай серфинг тақталарының сақталған сирек мысалдарының бірі. Халық арасындағы сенім бойынша, ол Британ аралдарындағы алғашқы әйел серфингші болуы мүмкін. Алайда, Ұлыбритания серфинг мұражайы былай деді: "әзірге бар жалғыз нақты дәлел – ол Брайтонға жазған хатында суға қайта оралуға қуанғанын жазған". Оның үш туысы – Кавананакоа, Кухио және Келиʻиахонуи 1885 жылы Калифорнияда серфингті алғаш рет бастады. Кавананакоа мен Кухио 1890 жылы Англияның солтүстігіндегі Бридлингтон қаласында ұстазы Джон Райтсонмен серфингке шығып, Британ аралдарындағы алғашқы ер адам серфингшілер атанды. Виктория дәуіріндегі гавай патшаларының жүзуге арналған киімдері жүннен немесе мақтадан жасалған, бүкіл денеге арналған киім болған.

Роберт Луис Стивенсон

Каиулани басқа суретшілермен араласуды ұнататын суретші еді. Дэвистің қамқорлығында болған кезде ол Англияда салған суреттерінің бір бөлігін Гавайиге жіберді. Калакава соңғы жылы ауырғанда, оны көңіл көтеру үшін сурет жіберді. Оның сақталған аз ғана суреттері Гавайиде табылады. Ол Калакауа сарайындағы пейзаж суретшісі Джозеф Дуайт Стронгпен және Ликеликеге қызмет ететін ханым Изабель Осборн Стронгпен таныс болды. Изабельдің әкесі шотланд жазушысы Роберт Луис Стивенсон еді. 1888 жылдың маусым айында Стивенсон «Каско» яхтасын жалдап, отбасымен Сан-Францискодан теңізге шықты. Ақын шамамен үш жыл бойы Тынық мұхитының шығыс және орталық бөліктерінде болды, Гавай аралдарында ұзақ тоқтады, онда ол Калакауа патшасымен және Каиуланимен жақын дос болды. Стивенсон мен ханшайым жиі Айнахауда серуендеп, баньяны ағашының көлеңкесінде отыратын. Ол кетіп бара жатқанда, Стивенсон оған арнап өлең жазды. Кейін ол досы Уилл Хикок Лоуға былай деп жазды: «Егер сіз республикалық болмайын десеңіз, менің кішкентай Каиуланимді [Америка Құрама Штаттары] арқылы өтіп бара жатқанда көріңіз». Тарихшы А. Гроув Дей былай атап өтті: «Оның барлық аралдық достықтарының ішінде, жартылай шотланд ханшайымымен болған платондық қарым-қатынасы Гавайиді жақсы көретін адамдардың қиялында ең ұзақ сақталған».

Жұптарды табу және қыз-келіншектер туралы аңыздар

1881 жылғы әлемді аралау кезінде Калакауа император Мэйдзимен құпия кездесу өткізді және екі ұлтты одақтастықта біріктіруді ұсынды. Патшаға жазылған хаттардан көрінетіндей, ханзада Садамаро әкесінің кеңесімен, Жапонияның сыртқы істер министрі Иноуэ Каору Жапония үкіметі атынан ұсынысты қабылдамады. 1893 жылдың ақпан айында Жапон императорлық теңіз флотының канонерлік қайығы Нанива Пёрл-Харборға жапон ханзадасымен бірге келді. Америка баспасөзінде жапондықтар әскери түрде араласуды қарастырып жатыр деген қауесет тарады. 1893 жылдан қайтыс болғанға дейін Каиуланидің кімге үйленетіндігі туралы әңгімелер американдық және гавайлық баспасөзде тарады, бірде оны патшайым Лилиуокалани үйленуге мәжбүрледі. 1893 жылы Клайв Дэвис, Каиуланидің қамқоршысы Тео Х. Дэвистің ұлы, Массачусетс технология институтында студент болған кезде, ол Каиуланидің күйеуі деп айтылды. Принцесса Англияда болғанда кейде отбасында болғанмен, оның әкесі екі жас арасында ешқандай келісім болмағанын және қауесеттердің «абсурдты және ақылға сыймас» екенін айтты. Бірақ жоққа шығарылғандарына қарамастан, бұл әңгімелер біраз уақыт бойы тарады. Алайда, Клайв 1896 және 1898 жылдар аралығында Гонолулуда тұрып, әкесімен жұмыс істеген кезде, азаматтық инженер Фрэнсис Фокстың қызы Эдит Фоксқа үйленді. Гавайиге оралғаннан кейін тараған тағы бір әңгімеде ол Клайвтің ағасы Джордж Дэвиске үйленеді деп айтылды. Кейуланидің үй ішіндегілер мұны жоққа шығарды. 1894 жылдың 29 қаңтарында, Каиулани он тоғыз жасқа толғанда, Лилиуокалани оған принц Дэвид Кавананакоа, принц Джона Кухио Каланияноле немесе аты аталмаған жапон принціне (ол кезде Лондонда оқып жүрген) үйленуді ойлап көруге шақырды. Ол оған: «Осылайша, ұлттың үміті сізден тұрады, бірақ біз әрқашан қалағанымызды істей алмаймыз», - деп ескертті. Лилиуокаланидің ұсынысына жауап беру үшін Каиуланиге бес ай уақыт қажет болды. 1894 жылдың 22 маусымында жазған хатында Каиулани, егер қажет болмаса, махаббатпен некеге тұруды жөн көретінін айтып: «Мен сүймеген адаммен үйлену дұрыс емес деп ойлаймын» деді. Кейулани Англияда және Еуропада тұрып жатқан кезде оның жеке хаттары мен достарының хаттарына сүйеніп, көптеген күйеулер онымен некелесуге ұмтылды. 1897 жылы қарашада Гавайиге қайту алдында Каиулани досы Тоби де Курсиге «жас жігіттерінің» бірімен кездесуін тоқтату керектігін айтты, өйткені оны Гавайиде үйлену жоспарланған еді. Ол одан әрі әкесі мен Тео Х. Дэвис мақұлдаған одақтың саяси себептермен құпия сақталып отырғанын білдірді. Ол: «Мен бақытсыз жұлдыздың астында туылған шығармын, өйткені менің өмірімді өзгерте алмайтындай етіп жоспарлаған сияқтымын», - деп қайғырды. Тарихшы Мэрилин Стассен Маклафлин мен өмірбаяншы Шарон Линнеа құпия одақтың артында тұрған ер адамды негізгі көздерден анықтай алмады, бірақ ол Кавананакоа болды деп болжады, өйткені ол Кухио 1896 жылы үйленгеннен кейін саяси одаққа үміткер болуы мүмкін жалғыз адам болды. Жазбалар Кавананакоамен жазылған келісімшарт болған болуы мүмкін екенін көрсетеді, бірақ ол тез арада бұзылды. 1898 жылдың 3 ақпанында «Сан-Франциско қоңырауы» газетінде және кейіннен АҚШ-тың газеттерінде негізсіз хабарландыру басылды. Есепке сәйкес, қыз алысу Капиолани патшайымнан Кавананакоаға және Каланиянолеге берілген едәуір жылжымайтын мүлік иелігіне арналған іс-әрекеттерді аяқтаудан тәуелді болды. 19 ақпанда газеттерде Кавананакоаның күйеуге шығуынан бас тартуы басылды. Капиолани 10 ақпанда барлық мүлкін, жеке меншігін және басқа да дүние-мүлкін бауырластарға қалдырды. Капиолани мүлікті өзі басқаруға тым қартайғанға дейін және/немесе өлімге жақын екеніне сенгенге дейін ауыстыруды тоқтатқысы келді. Ол құжатты соңғы рет нотариусы Карлос А. Лонгпен көрді, сөз тіркесінде өзгерістер енгізу туралы нұсқау берді. Бірақ олар бірден, оның білмейтініне қарамастан, оны өлім жазасына кесіп тастады. Отбасылық аңыздар оның Кавананакоамен қарым-қатынасының нақты сипатына қатысты да қайшылықтар туғызады. Каиуланидің немересі Мейбел Робертсон Лукас (оның әпкесі Розаның қызы) екі ағайынды жақын, бірақ тек бауырлар сияқты болған дейді. Нэнси мен Жан Фрэнсис Уэббтің 1962 жылғы Кавананакоаның өмірбаянында Кавананакоаның болашақ әйелі Әбигел Кэмпбелл Кавананакоа атын атамаған өмірбаянына немесе жақын досына «Әрине, егер Каиулани тірі болса, мен ешқашан Дэвидке үйленбейтінмін» деп айтқан. Епископ мұражайының коллекциясында Каиуланиге 1897 жылы, оның аты аталмаған күйеуге жасаған құдайына сыйға берілген алмаз және аквамарин әшекейі бар. Каиулани әшекейлерді ұстап тұратын тізбекті шағын жеміштердің тізбегімен ауыстырды. 1894 жылдың 22 маусымында Лилиуокаланиге жазған хатында, ол үйленуге келіспегенін айтып, «өте бай неміс графынан» ұсыныс алғанын айтты. 1898 жылы баспасөзде оны екі басқа күйеуге де байланыстырды: Испан-американ соғысында Маниладағы шайқасқа бара жатқан американдық офицер капитан Путнам Брэдли Стронг, сондай-ақ Нью-Йорк қаласының мэрі Уильям Лафайет Стронгтың ұлы және «Тынық мұхиты коммерциялық жарнамасы» газетінің жаңа Англияда туған журналисі Эндрю Адамс, оны оның әкесі жақсы көретін. 1895 жылы «The Evening Republican» газеті Каиуланидің қант магнаты Клаус Спрекелстің ұлы Рудольф Спрекелске үйленеді деген қауесетті жариялады. Каиулани қайтыс болғаннан кейін «The Butte Daily Post» газетінде жарияланған хабарламада оны АҚШ-тың бұрынғы мемлекеттік хатшысы Джеймс Г. Блейннің ұлы Джеймс Г. Блейнге байланыстырды.

During his 1881 world tour, Kalākaua held a secret meeting with Emperor Meiji and proposed to unite the two nations in an alliance with an arranged marriage between his 5 year old niece Kaʻiulani and the 13 year old Prince Yamashina Sadamaro. From extant letters to the king, both by Prince Sadamaro, upon the advice of his father, and by Japanese foreign minister Inoue Kaoru declined the proposal on behalf of the government of Japan. In February 1893, the Japanese Imperial Navy gunboat Naniwa was docked at Pearl Harbor with the Japanese prince on board. Rumors circulated in the American press that the Japanese considered intervening militarily. From 1893 until her death, rumors of whom Kaʻiulani would wed circulated in the American and Hawaiian press, and on one occasion she was pressured by Queen Liliʻuokalani to marry. When Clive Davies, son of Kaʻiulani's guardian Theo H. Davies, was a student at Massachusetts Institute of Technology in 1893, he was rumored to be Kaʻiulani's fiancé. Although the princess had stayed with the family occasionally while she was in England, her father said there was no engagement between the two young people and the rumors were "absurd and preposterous". In spite of the denial, the rumors persisted for a time. However, Clive was engaged to Edith Fox, daughter of civil engineer Francis Fox, between 1896 and 1898 while he resided in Honolulu and handled his father's business. Another rumor, which circulated after Kaʻiulani's return to Hawaii, said she was to marry Clive's brother George Davies. Members of Kaʻiulani's household denied this. On January 29, 1894, when Kaʻiulani was nineteen, Liliʻuokalani wrote asking her to consider marrying either Prince David Kawānanakoa, Prince Jonah Kūhiō Kalanianaʻole, or an unnamed Japanese prince (then studying in London). She reminded her, "To you then depends the hope of the Nation and unfortunately we cannot always do as we like." It took five months for Kaʻiulani to respond to Liliʻuokalani's suggestion. In a June 22, 1894, letter Kaʻiulani asserted that she would prefer to marry for love unless it was necessary stating, "I feel it would be wrong if I married a man I did not love." Based on personal letters and letters by her friends, many suitors courted Kaʻiulani while she resided in England and Europe. Prior to her return to Hawaii in November 1897, Kaʻiulani confided in her friend Toby de Courcy that she would have to end her courtship with one of her "young men" because there was an arranged marriage waiting for her in Hawaii. She further hinted that the union, approved by her father and Theo H. Davies, was being kept secret for political reasons. She lamented, "I must have been born under an unlucky star as I seem to have my life planned out for me in such a way that I cannot alter it." Historian Marilyn Stassen McLaughlin and biographer Sharon Linnea could not identify the gentleman behind the secret union from the primary sources, but conjectured it was Kawānanakoa because he was the only likely candidate for a political union after Kūhiō had married in 1896. Records indicate that there may have been a written agreement of betrothal with Kawānanakoa, that was quickly aborted. An unsubstantiated announcement dated February 3, 1898, was printed in The San Francisco Call and later reprinted in newspapers across the United States. According to the report, the betrothal was dependent upon the finalization of deeds to a sizeable real estate holding, transferred from Queen Kapiʻolani to both Kawānanakoa and Kalanianaʻole. On February 19, a denial of betrothal from Kawānanakoa was printed in the newspapers. Kapiʻolani did deed all her property, real and personal, to the brothers on February 10, with the express stipulation that the documentation not be executed until she was ready. Kapiʻolani wanted to hold off the transfer until she was too old to manage the property herself, and/or otherwise would believe she was close to death. She last saw the document with her notary Carlos A. Long, with her instructions to have changes made in the wording. Instead, the brothers had the deed executed immediately, without her knowledge. Family lore also conflicts over the exact nature of her relationship with Kawānanakoa. Kaʻiulani's niece Mabel Robertson Lucas (daughter of her sister Rose) said that the two cousins were close but only like siblings. Nancy and Jean Francis Webb's 1962 biography of Kaʻiulani says that Kawānanakoa's eventual wife, Abigail Campbell Kawānanakoa, told an unnamed biographer or close friend that "of course I never could have married David if Kaʻiulani had lived". The Bishop Museum collection has a number of jewels owned by Kaʻiulani, including a diamond and aquamarine necklace given to her by Queen Kapiʻolani in 1897, in honor of her engagement to an unnamed suitor. Kaʻiulani replaced the chain attaching the gems with strands of small pearls. According to a letter written to Liliʻuokalani dated to June 22, 1894, in which she declined an arranged marriage, she mentioned that she had rejected a proposal by an "enormously rich German Count". She was connected in the press to two other suitors in 1898: Captain Putnam Bradlee Strong, an American officer en route to fight in the Spanish–American War in Manilla and son of New York City Mayor William Lafayette Strong, and Andrew Adams, a New England born journalist for The Pacific Commercial Advertiser whom her father favored. In 1895, The Evening Republican reported a rumor that Kaʻiulani was to marry Rudolph Spreckels, the son of sugar magnate Claus Spreckels. A posthumous report in The Butte Daily Post, after Kaʻiulani's death, connected her to James G. Blaine, Jr, son of former United States Secretary of State James G. Blaine.

Өлім және жерлеу, 18981899

Каиулани 1898 жылдың 6 желтоқсанында Гавайи аралындағы Ваймеадағы Паркер ранчосына сапар жасады. Ранчо иесі Сэмюэл Паркер Калакауаның жеке кеңесінде қызмет еткен және монархия құлатылған кезде Лилиуокаланидің сыртқы істер министрі болған. Каиулани 14 желтоқсанда Паркердің қызы, оның балалық шағындағы досы Еваның Франк Вудсқа үйлену тойына қатысты және Рождество мерекесін тойлауға қалды. Мерекелер мен шаралар бірнеше апта бойы жалғасты. 1899 жылдың қаңтар айының ортасында Каиулани және басқа да көптеген қонақтар атқа мініп, пикникке шықты. Ауа райы жақсы болғанмен, көп ұзамай желді жаңбырға айналды. Басқалар жаңбырдан қорғану үшін плащ кисе, Каиулани плащсыз, қуанышпен жаңбырдың ішінде шапқылады. Олар ранчоға оралғаннан кейін ғана денсаулығы нашарлағанын сезді. 24 қаңтарда оның жағдайы туралы естіген әкесі бірден "Кинау" пароходымен аралға келді. Олардың отбасылық дәрігері "Доктор Уолтерс" (Дейвид Г. Уолтерс) онымен бірге болды. Ем-домнан кейін екі аптадан соң оның жағдайы жақсарып келе жатқаны туралы хабарланды. Алайда Каиулани әлі де әлсіз болды және ауруы ұзаққа созылды. Президент Уильям МакКинли мен Конгресске ханшайымға зейнетақы беруді талап ететін петиция таратылды. Шындығында, ол әлі де ауыр сырқаттанған еді, және Клегорн оны 9 ақпанда "Мауна-Лоа" пароходымен Айнахауға қайтарды. Ол соншалықты ауырғандықтан, оны таспаға көтеріп алып жүруге тура келді. Уолтерс бұл "қабыну ревматизмі" екенін айтты. Кейін ол оның экзофтальмологиялық зорасы да бар екенін қосты. Каиулани 1899 жылдың 6 наурызында, дүйсенбі күні, 23 жасында Айнахаудағы үйінде қабыну ревматизмінен қайтыс болды. Кейіннен Джордж В. Макфарлейн, отбасы досы және король Калакауаның сарай күзетшісі, Сан-Франциско Call газетінің тілшісіне ханшайымның жүрегі ауырып қайтыс болғаны мүмкін екенін айтты. Каиулани өскен кезінде анасына тиесілі болатын 'Аинахаудағы тауықтардың үйірімен бірге өсті және тауықтарды жақсы көретін. Оны кейде "Тауық ханшайымы" деп те атап айтқан. Ол қайтыс болған түні оның сүйікті тауықтарының айқайлағанын естіді. Кейіннен түнгі уақыттағы жарықтар тауықтарды алаңдатқан болуы мүмкін деп анықталды, бірақ басқалары тауықтар оның өліміне қайғырып жылағанына сенді. Гавайи дәстүрі бойынша, алиидің (патшаның) мәйітін қайтыс болғаннан кейін түн ортасынан соң ғана жылжытуға болады және оны демалыс күні жерлеу керек. Ол 11 наурыз, сенбі күні түн ортасынан кейін мәйіті көшірілгенше, өз үйінде жатты. Айнахаудан Каваиахао шіркеуіне дейінгі жол жерлеу процессиясына айналды, онда жергілікті тұрғындар шамдармен қатарлап тұрып, қайғылы жылап теріді. Гавайи Республикасының үкіметі отбасының қарамағына барлық ресурстарын қойды және 12 наурызда оған мемлекеттік жерлеу рәсімі жасады. Ол соңғы рәсімге дейін Каваиахао шіркеуінде жатты. Бұл шеруге жүздеген жеке тұлғалар мен ұйымдар қатысты. "Pacific Commercial Advertiser" газетінің мәліметінше, көшенің бойында 20 мыңнан астам адам жиналды. Соңғы санақ бойынша (1896) Гонолулуда барлығы 29 мың адам тұрған. Оның сүйегі Нуану аңғарындағы Мауна Аладағы Гавайи корольдік кесеніне жерлеу үшін әкелінді. Ол кесененің басты шіркеуінде анасы Ликиликке және Калакауа мен Камехамеханың патша үйлерінің басқа қайтыс болған мүшелеріне қосылды. 1910 жылдың 24 маусымында Лилиуокалани жүргізген рәсімде отбасының сүйегі негізгі мавзолей ғимараты шіркеуге айналғаннан кейін соңғы рет жер астындағы Калакауа криптасына көшірілді. Оның әкесі де 1910 жылдың 1 қарашасында қайтыс болғаннан кейін склепта жерленді.

Kaʻiulani traveled to the Parker Ranch at Waimea, on the island of Hawaii on December 6, 1898. The ranch owner, Samuel Parker, had served on Kalākaua's privy council, and was Liliʻuokalani's minister of foreign affairs when the monarchy was overthrown. Kaʻiulani attended the December 14 wedding of Parker's daughter, who was her childhood friend Eva, to Frank Woods, and stayed for Christmas festivities. The celebrations and activities went on for weeks. In mid January 1899, Kaʻiulani and a number of other guests mounted horses and rode out for a picnic. What started out as pleasant weather soon turned into a windy rainstorm. While others on the ride donned raincoats, Kaʻiulani was gleefully galloping through the rain without a coat. It was not until later, when they were back on the ranch, that she began feeling ill. Upon learning of her situation on January 24, her father sailed immediately to the island on the steamship Kinau. Their family physician, "Doctor Walters" (Saint David G. Walters), accompanied him. After medical treatment, the public was told two weeks later that she was on the mend. However, Kaʻiulani was still frail, and her illness lingered. A petition to President William McKinley and Congress, urging the United States to grant the princess a pension, was being circulated for signatures. In reality, she was still gravely ill, and Cleghorn brought her back to ʻĀinahau on February 9, on the steamship Mauna Loa. She was so ill she had to be carried on a stretcher. Walters said it was "inflammatory rheumatism". He later added that she also had an exophthalmic goitre. Kaʻiulani died of inflammatory rheumatism, at her home at ʻĀinahau, on Monday, March 6, 1899, at the age of 23. Later, George W. Macfarlane, a family friend and King Kalākaua's chamberlain, told a reporter from the San Francisco Call that the princess possibly died of a broken heart. Kaʻiulani had loved peacocks, growing up around a flock originally belonging to her mother at ʻĀinahau. She would sometimes be called the "Peacock Princess". Her beloved peacocks could be heard screaming in the night when she died. It was later determined that the late night activities and lights likely agitated the birds, but others still believed that the peacocks were mourning her death. Native Hawaiian protocol dictated that the body of an aliʻi (royal) could only be moved after midnight following death and had to be interred on the sabbath. She lay in her own home until Saturday, March 11, when her body was moved just after midnight. The route from ʻĀinahau to the lying in state at Kawaiahaʻo Church became a growing funeral procession as native Hawaiians fell in line with lit torches and wailed mournfully. The Republic of Hawaii government put all its resources at the family's disposal and gave her a state funeral on March 12. She lay in state at Kawaiahaʻo Church until her final service. Hundreds of individuals and organizations made up the procession. The Pacific Commercial Advertiser estimated that 20,000 spectators lined the streets. The most recent (1896) census had shown only 29,000 residents in all of Honolulu. Her remains were brought to the Royal Mausoleum of Hawaii at ʻMauna Ala in the Nuʻuanu Valley for burial. She was interred in the main chapel of the mausoleum, joining her mother Likelike and the other deceased members of the royal houses of Kalākaua and Kamehameha. In a ceremony officiated by Liliʻuokalani on June 24, 1910, the family's remains were transferred for a final time to the underground Kalākaua Crypt after the main mausoleum building had been converted into a chapel. Her father was also interred in the crypt after his death on November 1, 1910.

Мәдени әсері мен мұрасы

Каиулани дүниеге келген кезде, Гонолулу көшелерін керосин шамдары жарықтандырды. Калакауаның 1881 жылғы әлемдік турнесі барысында ол Томас Эдисонға барып, электр шамдарының демонстрациясын көрді. 1886 жылы ʻИолани сарайы Гавайиде алғашқы электр жарығын орнатты. Көрермендер алғашқы түнгі жарықтандыру салтанатына шақырылды. Патшалық Гавайилік музыкалық тобы концерт берді, сыбаға тағайындалды, ал патша әскерін атпен сарай аумағында көрсетті. Гонолулу қаласының барлық көшелері электрмен жарықтандырылған соң, 1888 жылдың 23 наурызында 12 жасар Каиуланиге қаланы жарықтандыру үшін Нууану генераторларын іске қосу құрметі бұйырды. 2007 жылдың күзінде британдық режиссер Марк Форби 9 миллион долларлық «Барбария ханшайымы» фильмін түсіруге кірісті, ол ханшайымның өзінің мемлекетінің тәуелсіздігін қайта орнатуға жасаған әрекеттеріне арналған. Ханшайым Каиулани рөлін Оахудан келген 12 жасар Каимана Паалухи және Q'Orianka Kilcher сомдады. Барри Пеппер, Уилл Паттон және Шон Эванс де ойнады. 2008 жылдың наурыз айында түсірілімдер ʻИолани сарайында өтті. Фильмнің әлемдік премьерасы 2009 жылдың 16 қазанында, жұма күні, Гавайидегі Гонолулу қаласындағы Гавай театрында Гавай халықаралық кинофестивалі аясында өтті. Фильмнің атауы пікір таласына түсті және фильмтің көрсетілімі әртүрлі бағаланды. Алайда, фильмді көруге деген сұраныс жоғары болғандықтан, кинофестиваль бірнеше қосымша көрсетілімдерді жоспарлады. Кейіннен фильмнің атауы «Ханшайым Каиулани» деп өзгертілді. Roadside Attractions компаниясы фильмнің АҚШ-тағы құқықтарын сатып алып, оны 2010 жылдың 14 мамырында кинотеатрларда көрсетуге жоспарлады. Форбидің фильмі ханшайымды экранға әкелген алғашқы жоба емес: Каиуланидің биографы Кристин Замбукка 1994 жылы Green Glass Productions және KITV телеарналары арқылы Гавайи теледидары үшін «Таусылмайтын қиғаштар» атты деректік драмасын жасады. Ханшайым Каиулани рөлін Хизер Купуаохеломакамае Марш сомдады. 1999 жылы Outrigger Hotels компаниясы Вайкикиде Каиуланиға ескерткіш орнатты. Оның құрметіне жыл сайын қазан айында Шератон Принцесса Каиулани қонақүйінде (бұрынғы ʻĀinahau аумағында салынған) кеки (балалар) хула фестивалі өткізіледі. 2017 жылдың наурыз айында Hawaiʻi Magazine журналы оны Гавайи тарихындағы ең ықпалды әйелдер тізіміне енгізді.

When Kaʻiulani was born, kerosene lamps provided Honolulu's street lighting. During Kalākaua's 1881 world tour, he visited Thomas Edison who gave him a demonstration of electric light bulbs. ʻIolani Palace led the way in and installed the first electric lighting in Hawaii in 1886. The public was invited to attend the first night lighting ceremonies. The Royal Hawaiian Band entertained, refreshments were served, and the king, on horseback, paraded his troops around the grounds. When Honolulu finally electrified all its street lighting, the honor of throwing the switch at the Nuʻuanu generators to light up the city fell to 12 year old Kaʻiulani on Friday, March 23, 1888. In the fall of 2007, British filmmaker Marc Forby began production on a $9 million film titled Barbarian Princess based on the princess' attempts to restore her nation's independence. Princess Kaʻiulani was played by 12 year old Kaimana Paʻaluhi of Oahu and by Q'Orianka Kilcher. Barry Pepper, Will Patton, and Shaun Evans co star. In March 2008, scenes were filmed on location at the ʻIolani Palace. The film's world premiere was held at the Hawaii Theatre in Honolulu, Hawaii, on Friday, October 16, 2009, as part of the Hawaii International Film Festival. The film's title provoked controversy, and the film opened with mixed reviews. However, demand to see the film was high and the film festival scheduled several additional screenings. The movie's title has since been changed to Princess Kaʻiulani. Roadside Attractions acquired the movie's United States rights and scheduled it for theatrical release on May 14, 2010. Forby's film is not the first project to bring the Princess to the screen: Kaʻiulani biographer Kristin Zambucka produced a docudrama called A Cry of Peacocks for Hawaiian television, broadcast in 1994 by Green Glass Productions and KITV. Princess Kaʻiulani was played by Heather Kuʻupuaohelomakamae Marsh. In 1999, the Outrigger Hotels commissioned a statue of Kaʻiulani at Waikiki. An annual keiki (children) hula festival is held in her honor in October at the Sheraton Princess Kaiulani Hotel (built on the former grounds of ʻĀinahau). In March 2017, Hawaiʻi Magazine ranked her on a list of the most influential women in Hawaiian history.

Каиулани жобасы

Каиулани жобасы 2007 жылы, ханшайымның өміріне арналған бес жылдық зерттеуден кейін басталды. Женифер Фахрни құрған жобаның мүшелері – ханшайымның отбасынан тараған ұрпақтар, гавайи мәдениетінің көшбасшылары, куму хула және гавайи педагогтары. Жобаның мақсаты – Каиуланидің екі мәдениетті білуі мен гавайи халқына оның қалдырған мұрасын кеңінен таныту, соңында гавайи мектептерінде оқыту. 2007 жылы жоба гавайи педагогтарымен, сондай-ақ мәдени және сахналық өнер ұйымдарымен жұмыс істей бастады, бүкіл штат бойынша презентациялар мен пьесалар оқыды. 2010 жылдың 16 қазанында Каиулани жобасы, Гавайи корольдік гвардиясымен бірлесіп, Лахаина корольдік хоʻике ұйымдастырды, онда 100 жылдан астам уақыттан бері алғаш рет Каиуланидің құрметіне гавайидің ресми рәсімдері орындалды. Барлық аралдардан келген делегациялар Мокуʻула мен Вайола шіркеуінің қасиетті жерінде өткен шараға қатысты. Бұл Каиулани қайтыс болғаннан кейін оның отбасының оның өмірін гавайиде ресми түрде тойлауға алғаш рет қатысқан уақыты еді. Ханшайымның 135 жылдық мерейтойына орай, хоʻокупу сыйлықтары Каиуланидің шөбере інісіне табыс етілді және қабылданды. Бұл шараға Гавайидің көптеген азаматтық және мәдени ұйымдары, соның ішінде Камехамеха I корольдік ордені қатысты. Көңіл көтеруді Royal Hawaiian Band және басқа да орындаушылар ұйымдастырды. Сондай-ақ, "Каиулани, Арал гүлі" атты түпнұсқа сценарийден таңдамалы көріністер көрсетілді. Каиулани жобасына Каиулани: Арал гүлі – 2003 жылдан бері Фахрни мен Кэрол Харви Ямагучи зерттеп, жазған деректерге негізделген сценарий және сахналық пьеса, сондай-ақ "Принцесса Каиулани – Оның өмірі мен заманы" өмірбаяны кіреді. Сценарий алғаш рет 2008 жылдың 12 сәуірінде Гавайидің Мауи аралындағы Кахулуи қаласында көпшілік алдында оқылды.

Айнахау мен оның банян ағашы

Арчибальд Клегорн 1910 жылы қайтыс болғаннан кейін Каиуланиді құрметтеу үшін «Айнахау» иелігін Гавайи территориясына парк құру мақсатымен қалдырды. Бірақ, территориялық заң шығарушы орган бұл сыйлықты қабылдаудан бас тартты. Мүлік бөлініп сатылды, ал «Айнахау» жеріндегі Виктория стиліндегі үй қонақ үйге айналып, кейін 1921 жылдың 2 тамызында өртенгенге дейін жалға берілді. 1903 жылы құрылған және аралдардың тарихи мұрасын сақтауға арналған «Гавайи қыздары» ұйымына Каиуланидің баньяны ағашын күтуге жауапкершілік жүктелді. 1930 жылдың 16 қазанында «Гавайи қыздары» ағаш жанында Каиуланидің және Роберт Луис Стивенсонмен оның достығының естелігіне арналған бронза тақта орнатты. Алайда, жыл сайынғы күтімнің өсетін құны және ағаш денсаулығына қатысты алаңдаушылықтар 1949 жылы оны кесіп тастауға алып келді.

Қайулени бастауыш мектебі

Каиулани бастауыш мектебі 1899 жылғы 25 сәуірде Гонолулу қаласының Капалама ауданында негізделді. 1900 жылғы Ағаштар күнінде мектеп директоры Арчибальд Клегорнның мектепке сыйлаған Айнахаудағы банян ағашынан алынған бір бөлігі отырғызылды. 1950 жылдары жергілікті жұртшылықтың күш-жігерінің арқасында ағаш кесілмей сақталды және бүгінгі күнге дейін тірі қалды. Алғашқы банян ағашынан жасалған қола тақташа кейін осы орынға көшірілді. Бастапқы банян ағашының тағы да бір бөліктері Гавайи аралдарының басқа да аймақтарына отырғызылды.