Кіріспе

Гавай аристократы және қайырымдылық шаруағатымен аты белгілі Бернис Пауахи Паки епископ КГКОК РоК (19 желтоқсан 1831 – 16 қазан 1884) – Гавай корольдігінің патшалық отбасының ақсұйығы және белгілі меценат. Ол қайтыс болған кезде оның мүлігі Гавай аралдарындағы ең ірі жеке меншік жер иелігі болды, ол Гавай аралдарының жалпы аумағының шамамен 9 пайызын құрады. Осы жерлерден түскен кірістер 1887 жылы Пауахидің өсиеті бойынша құрылған Камехамеха мектептерін ұстауға жұмсалады. Пауахи кәсіпкер және меценат Чарльз Рид Бишопқа үйленген.

Түп ата-бабалары, тууы және ерте өмір сүруі

Пауахи 1831 жылғы 19 желтоқсанда Гонолулуде, әкесі Абнер Кухуехипаху Пакидің (шамамен 1808–1855) ʻAikupika-дағы шөптен тоқылған үйлер тобында дүниеге келді. Паки Молокай аралынан шыққан алий (асыл) және Мауи аралының алий нюи (билеуші монархтар) ұрпағы Калани хеле майлунаның ұлы болды. Оның анасы Лаура Кония (шамамен 1808–1857), Паули Каʻōleiokūдың (1767–1818) екінші әйелі Кахаилиопуа Луахинеден туған кіші қызы еді. Каʻōleiokū Каланиопуʻу мен Камехамеха I-нің әйелі Канекаполейдің ұлы болды, ал Луахине 1778 жылы капитан Кукты қарсы алған Калаиманокахоʻоваханың ұрпағы еді. Пауахи әпкесі, королева Пауахидың (шамамен 1804–1826), король Камехамеха II-нің жесірінің құрметіне аталды және христиандық есім ретінде Бернис есімі берілді. Пауахиге арналған сақталған mele hānau (туған кезде айтылатын ән) ішінде Каланинуиʻиамао және Кеавеикекахиалиʻиокамоку есімдері айтылады және олар Камехамехалармен байланыстың негізгі буыны саналады, себебі Каланинуиʻиамао Каланиопуʻудың әкесі және Камехамеха I-нің әкесі Кеоуаның «әкесі», ал Кеавеикекахиалиʻиокамоку екеуінің де ортақ атасы болды. Пауахи туған кездегі әнге Камехамеха I-нің өзі есімдері енбеген. Ол туғаннан кейін ханшайым Кинаʻу (Кухина Нуи (регент) лауазымын атқарған, Каʻахуману II деп аталған) қабылдады, бірақ 1838 жылы Кинаʻу Виктория Камамалуды дүниеге келтірген соң, оны ата-анасына қайтарды. 1839 жылы Кинаʻу қызылшадан қайтыс болды. Пауахи сол жылы Басшылар балалар мектебіне (кейіннен Корольдік мектеп деп аталды) оқуға түсті және 1846 жылға дейін сонда оқыды. Оның тілегі бойынша, оның үйлену тойына өте аз адам қатысты. Куәгерлердің бірі оның туысы, ханшайым Елизавета Кеканиау болды. Олардың өз балалары болған жоқ. 1862 жылы олар Пауахидің туысы, ханшайым Рут Кеʻelikōlani-ден Кеолаокалани Дэвис есімді ұлды асырап алды, бірақ Руттың күйеуінің қарсылығына қарамастан, нәресте алты айлық шағында қайтыс болды. 1883 жылы олар Пауахидің алыс туысы Лидия Кеомайлани Краунингбург пен Рэй Тейлордың нәресте ұлы Уильям Кайхекей Тейлорды (1882–1956) асырап алуға ұсынды; олар Сент-Эндрюс шіркеуінде крещение рәсімінде баланың құдалары болған. Тейлорлар тұңғыш ұлын беруден бас тартты, бірақ оның орнына епископтарға егіз қыздарының біреуін беруді ұсынды, бірақ олар екінші ұсынысты қабылдамауға шешім қабылдады.

Төрелік етуге жарамды

Пауахи Корольдік мектепте білім алған және тақтың мұрагері болуға құқылы болған. Лот Капуайва ханзадасы Камехамеха V ретінде билік құрды және 1872 жылы өлім төсегінде Пауахиге тақты ұсынды. Бірақ ол ойыннан қалғандай: "Жоқ, жоқ, мен емес; мені ойламаңыз. Маған ол қажет емес", - деді. Патша әрі қарай талпынды. Бірақ ол қайта-қайта тақты қабылдаудан бас тартты: "Жоқ, мені ойламаңыз. Тағы басқалар бар". Патша бір сағаттан соң қайтыс болды. Пауахинің тәжді қабылдамауы Луналилоға Гавай корольдігінің тұңғыш сайланған монархі болуға жол ашты.

Өлім және жерлеу

1884 жылы 16 қазанда 52 жасында Пауахи Гонолулудағы Кеоуа Халеде сүт безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды. Ол Оаху аралындағы Мауна ʻАла корольдік зиратындағы Камехамеха криптасына қойылған.

Мұра

1884 жылы қайтыс болған кезде оның иелігінде 485,563 акр жер болған (бұл көрсеткіш 1886 жылғы 22 қаңтарда Бернис Пауахи Бишоп мүлігінің қорғандарының отырысында 375,569 акрға дейін азайтылды). Ол жерлерді оның ата-анасы Паки мен Кониядан, әйелі ʻАкахиден, туысы Кеʻеликоланыдан және басқа туыстарынан сатып алған немесе мұраға алған болатын. Пауахи қайтыс болғаннан кейін бұл жерлер Бернис Пауахи Бишоп мүлігіне қосылды, ол бүгінгі күнге дейін Камехамеха мектептерін қаржыландырып келеді. Бишоп өсиетінің бір бөлігін "Гавай аралдарында екі мектеп салуға және оларды ұстауға – біреу ұлдарға, біреу қыздарға арналған, олар Камехамеха мектептері деп аталады" деп тіледі. Ол өзінің бес қорғанына мүлкін өздерінің қалауынша инвестициялауға және жылдық кірісті мектептерді басқаруға жұмсауға нұсқау берді. Ол өсиет жазғанда, 44 мың гавайлік тірі болған. 1884 жылы Бишоп қайтыс болғаннан кейін оның күйеуі Чарльз Рид Бишоп өсиетін орындау жұмысын бастады. Алғашқы Камехамеха ұлдар мектебі 1887 жылы ашылды. Қыздар мектебі 1894 жылы жақын жердегі кампуста құрылды. 1955 жылға қарай мектептер Капаламаның үстіндегі биік жердегі 600 акр (2.4 км²) жерге көшірілді. Кейіннен Камехамеха мектептері сыртқы аралдарда тағы екі кампус ашты: Пукалани, Мауи және Гавай аралындағы Кеауда орналасқан Камехамеха мектептерінің Гавай кампусы. Чарльз Рид Бишоп 1889 жылы Пауахиге арнап, ер балалар мектебінің аумағында Бернис П. Бишоп мұражайын құрды. 1912 жылы Уолтер Ф. Дилингхэм (Дилингхэм Құрылысы) бұрынғы Бернис П. Бишоп мүлігінен сатып алып, оны Уайкики ауданын және оның алғашқы ғимараттары мен құрылыстарын (Ала Вай каналын қоса алғанда) салу үшін пайдаланды. 1912 жылы Бернис П. Бишоп мүлігі Уолтер Ф. Дилингхэмге (Дилингхэм Құрылысы) сатылды, ол жерді Уайкики ауданын және оның алғашқы ғимараттары мен құрылыстарын салу үшін мүліктік дамытуға пайдаланды. Ол "Менің Батырым" жобасы бойынша әйел батыр деп танылды.

Уилл

Оның өсиеті үш маңызды дауға себеп болды. 1992 жылы Камехамеха мектептерінің барлық мұғалімдерінің протестант болуы тиіс деген талап, Тең жұмыс мүмкіндігі комиссиясы тарапынан жұмысқа орналасудағы діни дискриминация ретінде қарастырылды. АҚШ-тың 9-шы апелляциялық округінің соты аудандық соттың шешімін күштен шығарды және мектептің "негізінен діни мекеме" екенін дәлелдемегенін анықтады, осылайша бұл талап 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға қайшы келді. 1997 жылы бірнеше мүдделердің қақтығысы туралы айыптаулар тағылды. Сенімгерлер жылына 900 000 долларға дейін табыс тауып, өз қаражатын мұраның инвестицияларына салған. Гавайи Жоғарғы соты өсиет бойынша сенімгерлерді алмастыруға бағытталды, сонымен қатар мұраға қатысты көптеген істерді де қарады. Сот судьясы Сэмюэл Пейлторп Кинг және Гавайи университетінің Уильям С. Ричардсон құқық мектебінің профессоры Рэндалл В. Рот және басқалардың мақалалары газет беттерінде сериямен жарияланды, кейіннен кітап ретінде шықты. Бірқатар сот дауларынан кейін сенімгерлер қызметтен кетіп, басқару жүйесі жаңадан құрылды. Сенімгерлерге "әр жылғы табыстың бір бөлігін жетімдерді және мұқтаж жағдайдағыларды қолдауға және білім беруге жұмсау, ал таза немесе аралас аборигендік қаны бар гавайиліктерге басымдық беру" тапсырылды.