Кіріспе

Kamehameha Schools, бұрын Kamehameha Schools Bishop Estate (KSBE) деп аталатын, Гавайиде Бернис Пауахи Бишоп Емшілігінің құрылған жеке мектеп жүйесі, Камехамеха үйінің ресми мүшесі болған принцесса Бернис Пауахи Бишоптың өсиетінің шарттары бойынша құрылды. Бишоптың өсиетінде "Бернис Пауахи Бишоп Естейт" деп аталатын траст құрылды, ол Гавайидің ең ірі жеке меншік жер иегері болып табылады. 1887 жылы бастапқыда Гавайидің жергілікті балалары үшін тек ұлдарға арналған мектеп ретінде құрылған, ол өзінің аумағын Бишоп мұражайымен бөлісті. Мұражай басқа жерге көшкеннен кейін, екі мектеп залын иеленді. Kamehameha Schools 1894 жылы қыздар мектебін ашты және 1965 жылы аралас білім беретін мектепке айналды. Капалама кампусы 1931 жылы, ал Мауи және Гавайи кампустары 1996 және 2001 жылдары ашылды. Бұл мектеп ханшайым Бернис Пауахи Бишоптың өсиеті бойынша Гавайи ұрпақтарының балаларын білім беру мақсатымен құрылды және мектепке дейінгі білімнен бастап он екінші сыныпқа дейінгі оқушыларға қызмет етуге арналған. Мектеп ағылшын тілінде колледжге дайындық білімін береді, оны Гавайи мәдениеті, тілі және дәстүрлерімен байытады, сондай-ақ Гавайи дәстүрлерін сақтап қана қоймай, олардың тарихи және практикалық құндылығын үйлестіреді. Штат бойынша 31 мектепке дейінгі мектепті және Капалама (Оаху), Пукалани (Мауи) және Кеау (Гавайи) қалаларындағы K–12 сыныптары бар үш кампусты басқарады. Мектептің негізін қалау шарты бойынша, қабылдау саясаты Гавайи ұрпақтарынан шыққан үміткерлерге басымдық береді. 1965 жылдан бері Гавайилік емес екі адамды ғана қабылдады. Мектептің қабылдау саясатына қарсы сот процесінің нәтижесінде Камехамеха үшін Тоғызыншы апелляциялық сотта шағын жеңіс тіркелді, бірақ Камехамеха ақыры талапкерге 7 миллион доллар төлеп, келісімге келді. 2011 жылы Камехамеха Гавайидегі мемлекеттік мектептерге, чартерлік мектептерге, отбасыларға және күтімшілерге қолдау көрсету арқылы шамамен 46,923 гавайилыққа қызмет көрсетті. Камехамеха мектептерінің веб-сайтында миссия туралы мәлімдеме мынадай: "Камехамеха мектептерінің миссиясы – Пауахидің Гавайи ұрпақтарының қабілетін және әл-ауқатын жақсарту үшін мәңгілік білім беру мүмкіндіктерін құру ниетін орындау". Ол өсиетінде ақша мен жер сыйлықтары үшін мұрагерлерді атағаннан кейін, қалған мүлігін Камехамеха мектептерін құру үшін сенімгерлікпен сақтауды бұйырды. Бишоп мүлігінің көп бөлігі оның ата-анасынан және туысы Рут Киликоланиден мұрагерлікке алынған, ол өз кезегінде өзінің бірінші күйеуі Лейаохоку I-ден және жартылай бауырлары Виктория Камамалу мен Камехамеха V-тен едәуір мөлшерде мұрагерлікке ие болды. Олардың барлығына 1848 жылғы Ұлы Махеледе патша, али'и және қарапайым халық арасында патшалықтың жерін бөліп берілді. Өмір бойы халықтарының құлдырауын көрді. Ол өз халқы мен мәдениетінің сақталуы үшін білімнің маңызды екенін жақсы білгендіктен, 375 000 акр ата-бабаларының жерін қалдырып, осы сыйлықты өз халқына білім беру үшін пайдалануға сенім білдірді. Бернис Сэмюэл Миллс Дэймонды, Уильям Оуэн Смитти, Чарльз Монтегю Кукті, Чарльз Макьюэн Хайді және күйеуі Чарльз Рид Бишопты мүлкін өз қалауынша инвестициялауға, табысын мектептерді басқаруға жұмсауға және сонымен қатар "әр жылдың табысының бір бөлігін жетімдерді және мұқтаж жағдайдағы басқаларды қолдауға және білім беруге, таза немесе жартылай аборигендік қанды гавайиліктерге басымдық беруге" тағайындады. Сондай-ақ ол Гавайи (Корольдік) Жоғарғы Сотына орынбасарлар тағайындауға нұсқау берді және барлық мұғалімдердің діни сеніміне қарамастан протестант болуын талап етті. Бастапқыда Камехамеха ұлдар мектебі 1887 жылы ашылды, жаңа кампусқа көшкеннен кейін, бұл орынды кейін Бишоп мұражайы иеленді. 1894 жылы жақын жерде қыздар мектебі ашылды. Бастапқыда K–6 сыныптарына қызмет көрсеткен дайындық мектебі 1888 жылы ұлдар мектебінің жанында ашылды. 1955 жылға қарай үш мектеп те Капалама-Хайтс қаласындағы қазіргі кампусқа көшіп келді. Мектептер 1965 жылы аралас білім беретін мектептерге айналды. Камехамеха мектептері бұл практиканың кемсітушілік екенін мойындаса да, мектеп Бернис Пауахи Бишоптың өсиетінің ережелеріне бағынуға міндетті екенін мәлімдеді, ол мектепті құруға арналған қайырымдылық трасты құрды және барлық мұғалімдердің "протестанттық діннің тұлғалары" болуын міндеттеді. Осыған сәйкес, мектеп 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға қатысты қолданылған ерекшеліктердің біріне кіруді талап етті. Гавайи округінің АҚШ округтік сотының бас судьясы Алан Кук Кей, Чарльз Монтегю Куктің шөбересі, Камехамеханың пайдасына шешім шығарды, діни білім беру ерекшелігінің, діни бағдарлама ерекшелігінің және жұмысқа орналасуға қатысты талаптардың Камехамеха мектептеріне қолданылатынын анықтады. Нәтижесінде, барлық мұғалімдердің протестант болуы талабы Азаматтық құқықтар туралы заңның бұзылуы деп танылды.

Беделділік

1995 жылғы Wall Street Journal газетінде жарияланған мақалада Бишоп мүлігі "елдегі ең бай қайырымдылық қоры" деп сипатталды, оның 10 миллиард долларға жуық қаражаты Гарвард және Йель университеттерінің біріктірілген қаражаттарынан асып түседі. 2011 жылдың маусым айына қарай бұл қаражат 9,06 миллиард АҚШ долларын құрады. АҚШ-тың жетекші колледждері мен университеттерінің қаражаттарымен салыстырғанда, Камехамеха мектебінен жоғары қаражатқа ие тек тоғыз оқу орны бар: Гарвард университеті, Йель университеті, Стэнфорд университеті, Принстон университеті, Массачусетс технология институты, Пенсильвания университеті, Нотр-Дам университеті, Техас университеті және Солтүстік-Батыс университеті.

Жер иеліктері

Бишоптың бастапқы мұрасы шамамен 474 000 долларлық құны бар жерді құрады. Оның көп бөлігі әлі де мүліктің иесінің бақылауында. Жердің есептік құны нарықтық құнынан әлдеқайда төмен болуы мүмкін. Камехамеха мектептерінің жер активтері бөлімі осы жердің шамамен бөлігін ауыл шаруашылығы және табиғатты қорғау мақсатында басқарады. Қалған бөлігі коммерциялық мақсатта пайдаланылады; осы акрлардың шамамен бөлігі белсенді түрде кіріс әкеледі. Камехамеха мектептерінің коммерциялық жылжымайтын мүлігіне меншік және басқарудағы мүліктер, сондай-ақ жерді жалға алу құқығы кіреді. Камехамеха мектептерінің жерінде жұмыс істейтін коммерциялық нысандарға Виндуард Молл, Перлридж, Кахала Молл және Роял Гавай орталығы сияқты сауда орталықтары; Кахала қонақ үйі және курорты, Four Seasons Resort Hualālai және Royal Hawaiian Hotel сияқты қонақ үйлер жатады. Камехамеха сонымен қатар Халейва, Кахала, Какаако, Капалама және Моилилидегі бірнеше қалалық жылжымайтын мүлікті қайта жаңартуда, бұл аймақтарды жандандыру және коммерциялық кірістерді арттыру мақсатында. Артықшылықты өтініш берушілер 1959 жылға дейінгі ата-бабаларының кем дегенде біреуі гавайлық екенін растайтын құжаттарды ұсынуы керек. Мектептердің қабылдау саясаты даулы мәселе болып табылады. Гавайлық тегін дәлелдейтін үміткерлердің саны мектептер қабылдай алатын оқушылар санынан әлдеқайда көп болғандықтан, студенттердің көпшілігінде гавайлық тегі бар. Гавайилік емес адамдар да қатысып, бітірген, бірақ мұндай жағдайлар өте сирек. 2002 жылы Камехамеха Мауи кампусына 40 жылдан кейін алғаш рет гавайилік емес Калани Роселл студентін қабылдады. Роселл барлық білікті гавайлық үміткерлер қабылданғаннан кейін қабылданды. Бұл шешім түлектердің наразылығын тудырды. Камехамеханың қабылдау саясаты бойынша екі федералдық сот ісі қозғалды, онда гавайлықтарға басымдық беру – АҚШ азаматтық құқықтары заңын бұзатын нәсілдік дискриминация деп мәлімделді. Екі сот ісі де келісіммен аяқталды және қабылдау саясаты күшінде қалуда.

Мохика-Каммингс ісі

2003 жылдың тамызында Брейден Гей Мохика Каммингс, анасы – гавайилік отбасының ханай (асырап алған) қызы, ол Каммингстің гавайилік екенін айтқаннан кейін, Капалама Хайтс мектебінің жетінші сыныпқа қабылданды. Мектеп анасы оның тегін растай алмағандықтан қабылдау туралы ұсынысын кері қайтарды. Камехамеха оқу жылы басталмас бұрын бір апта бұрын ұсыныстан бас тартқандықтан, оның отбасы мектепке сотқа шағым түсірді. Бас судья Дэвид Алан Езра Мохика Каммингстің қабылдануын талап ететін уақытша бұйрық шығарды. 2003 жылдың қараша айында Камехамеха мектептері сот ісін тоқтату шартымен Мохика Каммингстің оқуға қабылдануына келісті. 2005 жылдың тамызында Апелляциялық соттың үш судьясынан тұратын алқа 2–1 дауыспен саясатты нәсілдік дискриминация деп таныды. Гавайи губернаторы мен вице-губернаторының қатысуымен Иолани сарайына жасалған наразылық шеруі мен сарай алаңындағы митингіге шамамен 10–15 мың адам қатысты. Тоғызыншы апелляциялық сот 2006 жылдың ақпанында 15 судьядан тұратын алқа алдында шағымды қайта қарауға келісті. 2006 жылдың 5 желтоқсанында 8–7 дауыспен алқа судьялар алқасының бұрынғы шешімін күштен шығарып, судья Кейдің бұрынғы шешімін бекітті. Көпшілік Камехамеханың саясаты азаматтық құқықтар заңын бұзбайды деп шешті, Гавайи тарихындағы ерекше факторлар, гавайиліктердің әлеуметтік-экономикалық жағдайы және мектептердің ерекше түзетушілік миссиясы, Конгресстің бірнеше рет қолдауына сілтеме жасады. Оппозиция азаматтық құқықтар заңының "жеке мектептерге болашақ студенттерді олардың нәсіліне байланысты қабылдаудан бас тартуға тыйым салады" деді. Олар көпшіліктің түсіндіруіне күмәнмен қарады, "Конгресс гавайиліктердің білімін қолдауға қатысты шараларды қабылдады, бірақ бұл Конгресс гавайилік мектептерді § 1981 [азаматтық құқықтар заңы] -нан босатуға ниеттенгені туралы ештеңе айтпайды" деді. Осы шешімнен кейін талапкерлердің адвокаттары АҚШ Жоғарғы Сотына шағым түсірді. Алайда Жоғарғы Сот істі қарау туралы шешім қабылдамас бұрын, Доу Камехамехаға қарсы іс келісіммен аяқталды. Бұл келісім де, Тоғызыншы округтің шешімі де Капалама кампусында шеруге және барлық мектеп жиналысына әкелді. 2008 жылдың 8 ақпанында Джон Доудың адвокаты Джон Гоемэнс келісім сомасы 7 миллион АҚШ доллары екенін мәлімдеді. Гоемэнс қайтыс болғаннан кейін Доудың отбасы мектепке 1,4 миллион доллар төлеуге келісті. 2008 жылы Джон Доудың адвокаттары Эрик Грант пен Дэвид Розен төрт басқа гавайилік емес бала атынан Камехамехаға қарсы тағы бір сотқа шағым түсірді. Бұрынғы Джон Доу ісі сияқты, талапкерлер өздерінің жеке басын жариялаудан қорқып, анонимді болуға тырысты. Бұрынғы істе Камехамеха талапкердің анонимділігіне қарсылық білдірмеген, бірақ бұл жолы мектеп қарсылық білдірді. АҚШ судьясы және содан кейін аудандық сот судьясы талапкерлердің істі тек өздерінің нақты есімдерімен жалғастыруы керек деп шешті, сотталушыларға деген ықпалдық және ашық соттарға жұртшылықтың қызығушылығы талапкерлердің зиянға ұшырау қорқынышынан басым екенін айтты. 2010 жылы Тоғызыншы округ алқасы бұл шешімді бекітті. Сол жылдың соңында Тоғызыншы округ судьялары "Гавайи мектептеріндегі "Хауледі өлтіру күніне" сілтеме жасап, қайта қарау туралы өтінішті қабылдамады, талапкерлердің қауіпсіздігі анонимділіксіз қатерге ұшырайтынын айтып, ұзақ пікір білдірді. 2011 жылы Жоғарғы Сот шешімді қайта қараудан бас тартты және талапкерлер өздерінің жеке басын ашудың орнына сот ісін тоқтатуды таңдады.

Жыныстық зорлық-зомбылық туралы келісімдер

2020 жылдың 24 сәуірінде Камехамеха мектептерінің 80 миллион долларлық өтемақы төлегені белгілі болды. Өтемақылар психиатр Роберт Браунға қарсы, 1960 және 1970 жылдары мектептерде қызмет еткен кезінде балаларды жыныстық тұрғыдан зәбірлеген деген шағымдармен байланысты.

Академиктер

Камехамеханың барлық үш кампусы колледжге дайындықпен айналысады және құрмет курстарын ұсынады. Сонымен қатар, Капалама кампусы 15 Advanced Placement курсын, ал Гавайи кампусы төрт курсты ұсынады. Капалама орта мектебі 2014 жылы 344 Advanced Placement емтиханын тапсырды. Мауи және Гавайи орта мектептерінің жоғарғы сынып оқушылары өздерінің жеке қызығушылықтарына сәйкес «Карьера академиясын» таңдайды. Олар өз академиясының шеңберіндегі болашақ мансаптарына қажетті дағдыларды арттыруға бағытталған оқу кестесін жасайды. Кампустарда өнер және коммуникация, бизнес және басшылық, инженерия және дизайн, денсаулық және әл-ауқат, ғылым және табиғи ресурстар академиялары бар. Камехамеха түлектерінің шамамен 70% төрт жылдық университеттерге, ал 25% екі жылдық колледждерге немесе техникалық училищаларға түседі. Капалама кампусының 2010 жылғы түлектері 2400 балдық жүйе бойынша орташа есеппен 1560 SAT балл жинады. 2014 жылғы түлектердің арасында 4 National Merit жартылай финалисі және 9 мақтаулы студент болды. Оқушылардың әрқайсысының гавайлік тегі болғандықтан, Камехамеха оқу бағдарламасында гавай тілі мен мәдениетін баса назар аударады. Капалама орта мектебі гавай тіліндегі алты жылдық бағдарламаны ұсынады және студенттерден бір жылдық оқуға тең гавай тіліндегі біліктілікті талап етеді. Сондай-ақ, ол гавай мәдениеті, тарихы, әдебиеті, ән жазу және орындау, ән айту, би және қолөнер салаларындағы әртүрлі қосымша курстарды ұсынады. Камехамеха сонымен қатар гавай тіліндегі кітаптарды, плакаттарды және мультимедиалық материалдарды басып шығарып сататын «Камехамеха баспасын» басқарады. Камехамеха мектептерінің 2000-2015 жылдарға арналған стратегиялық жоспарының аясында, кең қоғамдық пікірлерді ескере отырып, «Айна Улу» бағдарламасы арқылы жыл сайын 25 000-нан астам қатысушыға табиғи және мәдени ресурстарды басқару бойынша білім беру бағдарламалары мен қызметтерін ұсыну үшін архипелаг бойынша 20-дан астам қауымдық ұйыммен серіктестік орнатылған. Aina Ulu – бұл активтерді басқару стратегиясы, ол ресурстар мен жерлерді басқару үшін қауымдастық, білім беру, мәдени, экологиялық және экономикалық нәтижелерді біріктіреді, соның арқасында ресурстарды және жерлерді тиімді және тұрақты пайдалану, жауапты басқару және қолдаушы қауымдық қарым-қатынастарды арттыруға мүмкіндік береді. Aina Ulu серіктестері жергілікті еріктілер мен сарапшыларды жұмылдыра отырып, жергілікті су айдындарын, құрғақ жерлер мен жаңбырлы ормандарды; жағалау, теңіз және сағалық экожүйелерді, соның ішінде гавайлік балық шаруашылықтарын; және гавай азық-түлік жүйелерін, оның ішінде құрғақ егістік жүйелерін, сондай-ақ ылғалды егістік жүйелерін (loi) басқарады, қорғайды және жақсартады. Камехамеха орта мектепті бітірген түлектерге де бірнеше бағдарламалар мен қызметтер ұсынады. «Ке Али Пауахи» қорымен бірлесіп, Камехамеха бакалавриат және магистратура білімін алуға ниеттенгендерге қажеттіліктері мен жетістіктеріне сәйкес стипендиялар ұсынады. Оның мансаптық бағдар беру бағдарламасы жоғары оқу орнынан кейінгі студенттерге кеңес береді және штат бойынша әртүрлі компанияларда тағылымдама бағдарламасын жүзеге асырады. Стэнфорд университеті және Гавайи университетінің Маноа қаласындағы кампусымен бірлесіп жұмыс істейтін «Бірінші ұлттардың болашағы» бағдарламасы – бұл табиғи, мәдени және жерді басқару саласындағы маңызды қоғамдық үлес қосатын болашақ көшбасшылардың таңдамалы тобын дамытуға бағытталған стипендиялық бағдарлама.

Ән байқауы

Камехамеха мектептерінің ән байқауы – жыл сайынғы хорлық сайыс, онда Капалама кампусының студенттер тобы гавайилік әндерді (меле) орындайды. Гонолулу қаласында өткізілетін бұл шара тікелей телеарнадан көрсетіліп, сонымен қатар онлайн трансляцияда да қолжетімді. 2008 жылғы бағдарламаға сәйкес, байқаудың мақсаты – студенттер арасында көшбасшылық қабілетін дамыту, ынтымақтастық пен сыныптық бірлік рухын нығайту, әрі ән арқылы өзіндік көрініс беруге мүмкіндік жасау арқылы студенттердің мәдени мұрасы туралы білуін арттыру. Алғашқы байқау (сол кезде Inter class Sing Competition деп аталған) 1921 жылы өткізілді. Ол мектепте музыка сабақтарын оқыған Джордж Алансон Андрустың есімін сақтау үшін ұйымдастырылған. Шара бастапқыда кампуста өтті, бірақ 1964 жылы Нейл Блейсделл орталығына (бұрынғы Гонолулу халықаралық аудиториясы) көшіріліп, содан бері сол жерде өткізіліп келеді. 2008 жылғы байқау PBS телеарнасының One Voice деректі фильмінде көрсетілді.