Кіріспе

Пигмей музыкасы – Конго, Орталық Африка Республикасы және Камерун аумағындағы, негізінен Сахара төменгі аймақтарындағы Орталық Африканың аңшы-жинаушыларының (немесе "пигмейлердің") музыкалық дәстүрлері. Пигмейлердің ішінде баяка, мбути және батва тайпалары бар. Музыка пигмейлердің өмірінің маңызды бөлігі болып табылады және күнделікті көптеген оқиғаларда бейресми өнер көрсетулері жиі ұйымдастырылады. Музыканың түрлері көп: рухани ликано әңгімелері, ән салу және иета (саз арфасы), номби (арфа цитрасы) және лимбинди (жақ арфасы) сияқты түрлі аспаптарда орындалатын музыка оның ішінде. Пигмей музыкасын зерттеген ғалымдарға Симха Аром, Луи Сарно, Колин Тернбулл және Жан Пьер Халле кіреді.

Полифониялық ән

Батыстағы Мбенга (Ака/Бензеле) және Бака халықтары, ал шығыстағы Мбути (Эфе) халықтары ерекше түрде тығыз контрапунктілік, ұжымдық импровизациясымен белгілі. Симха Аром Мбенга-Мбути музыкасының полифониялық күрделілігі деңгейіне Еуропа тек 14 ғасырда ғана жеткенін айтады. Ака пигмейлерінің көп дауысты әндері 2008 жылы Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне қайта енгізілді. Мбенга-Мбути пигмей музыкасы төртке дейін бөлімнен тұрады және циклдік пассакалияға ұқсас, «өзгермелі остинато» деп сипатталады. Ол әр әншінің әртүрлі репертуарлар мен әндерге тән әртүрлі ырғақты үлгілерді қолдана отырып, тең ұзындықтағы кезеңдерді қайталауға негізделген. Бұл бір кезеңнің қайталануын ғана емес, сонымен қатар бір музыка туындысының әртүрлі орындалуларының егжей-тегжейлі және шексіз вариацияларын жасайды. Кейбір балилік гамелан музыкасындағыдай, бұл үлгілер ешқашан естілмейтін жоғары деңгейдегі үлгіге негізделген. Пигмейлердің өзі музыканы осы теориялық тұрғыдан үйренбейді немесе ойламайды, оның орнына өсіп келе үйренеді. Полифониялық музыка тек Мбенга мен Мбутиге тән. Гейле/Кола, Ұлы көлдер Тва және Оңтүстік Тва халықтарының музыкалық стильдері мүлдем басқаша.

Суық шайыр

Ликуинди – пигмей әйелдері мен қыздарының әдетте орындалатын су барабандарын соғу өнері. Дыбыс су ішінде тұрып, қолдарымен су бетін соғу арқылы шығарылады, мысалы, қолға ауа жинап, тұтқынға алынған ауаның қысымының күрт өзгеруінен соққылы эффект пайда болады. Дыбыс толығымен суда пайда бола алмайды, себебі оның шығуы үшін су мен ауаның шекарасы соғылатын бет ретінде қажет, сондықтан бұл дыбыс гидраулофоникалық емес.

Хиндевху

Хиндевху – Орталық Африка Республикасындағы Бабензеле пигмейлерінің ән салу/сыбызғы тарту стилі. «Хиндевху» термині – орындаушының ырғақты ән шырқап, бір ғана үн шығаратын папайя сабағынан жасалған сыбызғыға үрлеп, бір-бірімен үйлесімдегі ырғақпен дыбыс шығаруын бейнелейтін дыбырқұбылыс. Бұл ырғақ Бурундидің аказехе әнінің «gutera kwakira» құрылысына ұқсас. Хиндевху аң аулаудан оралғанда хабар береді және жеке, дуэт немесе топтап орындалады.

Дискография

Ака пигмей музыкасы. Симха Аром жазған. Philips 6586 016. ЮНЕСКО жинағының бөлігі (Музыкалық көздер I 2); Auvidis D 8054 ретінде қайта шығарылды. Ба Бензеле пигмейлері. Bärenreiter BM 30 L 2303. ЮНЕСКО жинағының бөлігі (Африка музыкасы антологиясының үшіншісі); Rounder CD 5107 ретінде қайта шығарылды. Камерун: Бака пигмей музыкасы (1977). EMI/Odeon 3C 064 18265. ЮНЕСКО жинағының бөлігі (Музыкалық атлас, №18); Auvidis D 8029 (1990) ретінде қайта шығарылды. Африкалық ырғақтар (2003). Музыка авторы – Aka Pygmies, орындаушылары – Aka Pygmies, György Ligeti және Steve Reich, орындаушысы – Pierre Laurent Aimard. Teldec Classics: 8573 86584 2. Аймард, Лигети, Райх, Симха Аром және Стефан Шоманның қосымша жазбалары. Жаңбырлы орман пигмейлерінің музыкасы. Колин М. Тернбуллдың тарихи жазбалары. Lyrichord: LYRCD 7157. Орманның эхосы: Орталық Африка пигмейлерінің музыкасы. Колин М. Тернбулл, Жан Пьер Халле және Луи Сарно жазған. Ellipsis Arts: Musical Expeditions CD 4020. Орманның жүрегі: Оңтүстік-Шығыс Камерунның Бака орманы халқының музыкасы (1993). Мартин Крадик пен Джереми Авис жазған. Hannibal Records: HNCD1378. Baka in the Forest: Камерун жаңбырлы ормандарында тікелей жазылған Бака әйелдерінің дәстүрлі әндері (2009). Су Харт жазған. March Hare: MAHA CD29. "Жаңбырлы орманның дауысы" (2013). Мартин Крадик жазған дәстүрлі Бака музыкасы. March Hare Music: MAHA CD32. 'Gati Bongo' (2006). Музыка авторы – Orchestre Baka Gbiné, толығымен Бака тобы, Оңтүстік-Шығыс Камеруннан. March Hare Music. MAHA CD23. 'Kopolo' (2012). Orchestre Baka Gbiné-нің екінші альбомы. March Hare Music: MAHA CD30.